Axitinib (Inlyta)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Axitinib là thuốc nhắm trúng đích dạng uống, thuộc nhóm ức chế tyrosine kinase của thụ thể yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGFR). Biệt dược gốc là Inlyta của hãng Pfizer. [1] [2]

Khối u muốn lớn lên cần tạo mạng lưới mạch máu mới để lấy oxy và chất dinh dưỡng. Quá trình này gọi là tăng sinh mạch, được điều khiển chủ yếu qua tín hiệu VEGF gắn vào thụ thể VEGFR. Axitinib chặn các thụ thể này, làm khối u khó tạo mạch máu mới, từ đó làm chậm hoặc ngừng sự phát triển của khối u. [3] Ung thư biểu mô tế bào thận là loại ung thư rất giàu mạch máu nên đặc biệt nhạy với nhóm thuốc này.

Axitinib thuộc nhóm thuốc chống tăng sinh mạch đa đích, cùng nhóm với sunitinib, pazopanib, cabozantinib và lenvatinib. So với một số thuốc cùng nhóm, axitinib tác động chọn lọc hơn lên thụ thể VEGFR.

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, axitinib dùng cho ung thư biểu mô tế bào thận giai đoạn tiến triển, trong các tình huống sau: [1] [2]

• Điều trị bước đầu, phối hợp với thuốc miễn dịch avelumab hoặc pembrolizumab.

• Dùng đơn trị khi bệnh không đáp ứng sau một lần điều trị toàn thân trước đó.

Trong thực hành, phối hợp thuốc chống tăng sinh mạch với thuốc miễn dịch là một trong các lựa chọn chuẩn cho điều trị bước đầu ung thư thận tiến triển. Việc chọn phác đồ cụ thể phụ thuộc vào nhóm nguy cơ, bệnh đi kèm (như tăng huyết áp, bệnh tim, bệnh tự miễn) và khả năng tiếp cận thuốc. Axitinib cũng đang được nghiên cứu cho các loại ung thư khác. [1]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Nhãn thuốc mô tả các thử nghiệm chính sau: [2]

• JAVELIN Renal 101: thử nghiệm ngẫu nhiên, đa trung tâm trên 886 người bệnh ung thư thận tiến triển chưa điều trị, so sánh axitinib phối hợp avelumab với sunitinib, bất kể mức biểu hiện PD-L1 của khối u.

• KEYNOTE-426: đánh giá axitinib phối hợp pembrolizumab làm điều trị bước đầu cho ung thư thận tiến triển.

Ở các thử nghiệm này, phác đồ phối hợp axitinib với thuốc miễn dịch cho thấy lợi ích so với sunitinib đơn thuần, vốn là điều trị chuẩn trước đó. Với vai trò đơn trị sau điều trị bước đầu, axitinib giúp kiểm soát bệnh ở người đã dùng một thuốc toàn thân trước. Mức lợi ích ở mỗi người khác nhau; bác sĩ sẽ đánh giá bằng chụp chiếu định kỳ.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Khi phối hợp với avelumab, các tác dụng phụ gặp ở từ 20% người bệnh trở lên gồm tiêu chảy, mệt mỏi, tăng huyết áp, đau cơ xương, buồn nôn, viêm niêm mạc, hội chứng bàn tay bàn chân (đỏ, đau, bong da lòng bàn tay, lòng bàn chân), khàn tiếng, chán ăn, suy giáp, phát ban, độc tính trên gan, ho, khó thở, đau bụng và đau đầu. Khi phối hợp với pembrolizumab, danh sách tương tự, với tiêu chảy, mệt mỏi, tăng huyết áp, độc tính gan và suy giáp đứng đầu. [2]

Nhãn thuốc cảnh báo các nguy cơ nghiêm trọng: [2]

• Tăng huyết áp, có thể tới mức cơn tăng huyết áp.

• Cục máu đông ở động mạch (nhồi máu cơ tim, đột quỵ) và tĩnh mạch, có thể gây tử vong.

• Chảy máu, kể cả chảy máu gây tử vong. Thuốc chưa được nghiên cứu ở người có di căn não chưa điều trị hoặc đang chảy máu đường tiêu hoá.

• Suy tim, thủng hoặc rò đường tiêu hoá, suy giáp, đạm niệu, độc tính gan và hội chứng não có hồi phục phía sau (đau đầu, co giật, rối loạn thị giác).

Hãy báo bác sĩ ngay hoặc đến cấp cứu nếu có: đau đầu dữ dội, huyết áp đo tại nhà rất cao; đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê một bên người, nói khó; đau, sưng ở chân; chảy máu bất thường, nôn ra máu, phân đen; đau bụng dữ dội; co giật, lú lẫn hoặc nhìn mờ; phù chân, khó thở khi nằm.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Huyết áp cần được kiểm soát tốt trước khi bắt đầu axitinib và theo dõi thường xuyên trong quá trình điều trị. [2] Nhiều người được hướng dẫn đo huyết áp tại nhà và ghi lại để mang theo khi tái khám.

Bác sĩ sẽ kiểm tra chức năng tuyến giáp trước khi bắt đầu và định kỳ sau đó; theo dõi men gan, đạm trong nước tiểu và các dấu hiệu suy tim trong suốt quá trình điều trị. [2] Nếu tác dụng phụ nặng, bác sĩ có thể tạm ngưng, giảm liều hoặc ngừng hẳn thuốc.

Axitinib có thể làm chậm lành vết thương. Thuốc cần được ngưng ít nhất 2 ngày trước phẫu thuật theo kế hoạch và không dùng lại trong ít nhất 2 tuần sau phẫu thuật lớn, cho tới khi vết thương lành đủ. [2] Hãy báo cho mọi bác sĩ, kể cả nha sĩ, rằng bạn đang dùng axitinib trước khi làm thủ thuật.

Uống thuốc vào khoảng cùng thời điểm mỗi ngày, nuốt nguyên viên với nước, không bẻ, nhai hoặc nghiền. Nếu nôn sau khi uống, không uống bù mà dùng lần tiếp theo như bình thường. Bác sĩ có thể điều chỉnh liều dần theo khả năng dung nạp. [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

Axitinib được chuyển hoá chủ yếu qua men gan CYP3A4/5. Nên tránh dùng chung với thuốc ức chế mạnh men này (ví dụ ketoconazole) vì làm tăng nồng độ axitinib; nếu không tránh được, bác sĩ sẽ giảm liều. Bưởi và nước ép bưởi cũng có thể làm tăng nồng độ thuốc và cần tránh. Các thuốc gây cảm ứng mạnh men CYP3A4/5 cũng nên tránh vì làm giảm tác dụng. [2]

Hãy đưa cho bác sĩ danh sách đầy đủ thuốc, thực phẩm chức năng và thảo dược bạn đang dùng, đặc biệt là thuốc chống đông, thuốc huyết áp và thuốc tuyến giáp. Axitinib có thể gây hại cho thai nhi; người bệnh cần dùng biện pháp tránh thai hiệu quả theo hướng dẫn của bác sĩ.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Axitinib sẽ được dùng một mình hay phối hợp với thuốc miễn dịch nào trong trường hợp của tôi?

• Tôi cần đo huyết áp tại nhà bao lâu một lần, và mức nào thì phải báo ngay?

• Tôi đang dùng thuốc chống đông hoặc thuốc huyết áp, có cần điều chỉnh không?

• Làm sao để phòng và xử lý hội chứng bàn tay bàn chân?

• Nếu tôi cần nhổ răng hoặc phẫu thuật, tôi phải ngưng thuốc thế nào?

• Chi phí thuốc hằng tháng và mức bảo hiểm y tế chi trả thế nào?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Axitinib
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Inlyta (Axitinib) Tablet, Film Coated [U.S. Pharmaceuticals]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Axitinib