Suy giáp và cường giáp do thuốc

Suy giáp và cường giáp là gì

Tuyến giáp là tuyến nhỏ hình con bướm ở trước cổ, tiết hormone điều khiển cách cơ thể dùng năng lượng. Hormone giáp ảnh hưởng gần như mọi cơ quan: nhịp thở, nhịp tim, cân nặng, tiêu hóa, tâm trạng [2]. Có thể xem tuyến giáp như "chân ga" của cơ thể.

• Suy giáp (hypothyroidism): tuyến giáp tiết quá ít hormone, cơ thể như bị "nhả ga" [1] [2].
• Cường giáp (hyperthyroidism): tuyến giáp tiết quá nhiều hormone, cơ thể như bị "đạp ga" liên tục [3].
• Viêm tuyến giáp: tuyến giáp bị viêm; có thể gây cường giáp do hormone dự trữ rò ra máu, hoặc gây suy giáp [2] [3].

Ở người bệnh ung thư, nguyên nhân thường gặp gồm [2] [4]:

• Thuốc miễn dịch ức chế điểm kiểm soát: có thể gây viêm tuyến giáp, suy giáp hoặc cường giáp do hệ miễn dịch tấn công tuyến giáp.
• Một số thuốc khác, trong đó có một số thuốc nhắm trúng đích.
• Xạ trị vùng cổ, ngực hoặc điều trị iod phóng xạ.
• Phẫu thuật cắt một phần hoặc toàn bộ tuyến giáp, ví dụ trong điều trị ung thư tuyến giáp. Trường hợp này suy giáp là hậu quả đã biết trước của phẫu thuật chứ không phải tác dụng phụ của thuốc, và người bệnh cần uống hormone thay thế.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Triệu chứng rối loạn tuyến giáp dễ nhầm với mệt mỏi do ung thư hay tác dụng phụ khác, nên nếu không xét nghiệm có thể bị bỏ sót. Suy giáp tiến triển chậm, nhiều người không nhận ra trong nhiều tháng [2]. Cường giáp không điều trị có thể gây rối loạn nhịp tim, tăng nguy cơ cục máu đông, đột quỵ và loãng xương [3].

Với thuốc miễn dịch, tổn thương tuyến nội tiết như suy giáp thường không hồi phục, nên nhiều người cần dùng hormone thay thế lâu dài [4]. Việc có cần tạm ngưng thuốc miễn dịch hay không tùy mức độ, do bác sĩ quyết định [4].

Dấu hiệu, xét nghiệm và điều trị

Dấu hiệu suy giáp [1] [2]:

• Mệt mỏi, uể oải, trầm buồn
• Tăng cân, mặt nặng, phù
• Sợ lạnh, da khô, tóc khô thưa
• Táo bón, đau cơ khớp
• Nhịp tim chậm, kinh nguyệt rối loạn

Dấu hiệu cường giáp [3]:

• Hồi hộp, tim đập nhanh hoặc không đều
• Run tay, bồn chồn, dễ cáu, khó ngủ
• Sợ nóng, đổ mồ hôi
• Sụt cân dù ăn bình thường, đi ngoài nhiều lần
• Yếu cơ, mệt

Xét nghiệm. Xét nghiệm máu đo hormone kích thích tuyến giáp (TSH) và hormone giáp (T4, T3), đôi khi thêm kháng thể tuyến giáp hoặc siêu âm [2] [3]. Người dùng thuốc miễn dịch thường được xét nghiệm máu định kỳ, kể cả khi chưa có triệu chứng [4].

Điều trị suy giáp. Uống thuốc hormone giáp thay thế (thường là levothyroxine) mỗi ngày. Khoảng 6 đến 8 tuần sau khi bắt đầu hoặc đổi liều, bác sĩ cho xét nghiệm lại để chỉnh liều. Nếu dùng thuốc đều đặn, suy giáp thường kiểm soát tốt. Không tự ngưng thuốc [2].

Điều trị cường giáp. Tùy nguyên nhân. Thuốc chẹn beta giúp giảm nhanh các triệu chứng như run tay, tim nhanh, bồn chồn; một số trường hợp cần thuốc kháng giáp hoặc điều trị khác [3].

Liên hệ đội điều trị nếu có các dấu hiệu trên, đặc biệt khi đang hoặc đã từng dùng thuốc miễn dịch. Đau đầu, buồn nôn, mệt lả, choáng váng cũng có thể là dấu hiệu rối loạn các tuyến nội tiết khác như tuyến yên, tuyến thượng thận, cần được khám sớm [4].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Thuốc điều trị của tôi có ảnh hưởng tuyến giáp không?
• Tôi cần xét nghiệm chức năng tuyến giáp (TSH) bao lâu một lần?
• Nếu bị suy giáp, tôi có phải uống hormone suốt đời không?
• Rối loạn tuyến giáp có làm tôi phải ngưng thuốc điều trị ung thư không?
• Tôi uống thuốc tuyến giáp thế nào để không bị ảnh hưởng bởi các thuốc khác?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), Từ điển thuật ngữ ung thư: hypothyroidism: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/hypothyroidism
2. MedlinePlus: Hypothyroidism: https://medlineplus.gov/hypothyroidism.html
3. MedlinePlus: Hyperthyroidism: https://medlineplus.gov/hyperthyroidism.html
4. Cancer Research UK: Immunotherapy and its side effects (thông tin cho nhân viên y tế): https://www.cancerresearchuk.org/health-professional/treatment-and-other-post-diagnosis-issues/immunotherapy-and-its-side-effects