Ung thư cổ tử cung giai đoạn cuối: điều cần biết

“Ung thư cổ tử cung giai đoạn cuối” thường là cách gọi ung thư đã lan xa, tái phát sau điều trị hoặc không còn phù hợp với điều trị nhằm chữa khỏi. Tuy vậy, mỗi người bệnh có vị trí lan tràn, thể trạng, mục tiêu điều trị và khả năng đáp ứng khác nhau, nên không thể dự đoán diễn tiến chỉ dựa vào cụm từ “giai đoạn cuối”.

Điều quan trọng là người bệnh và gia đình cần hiểu rõ ung thư đang ở giai đoạn nào, đã lan tới đâu, mục tiêu của phác đồ hiện tại là gì, đồng thời chủ động kiểm soát triệu chứng để duy trì chất lượng sống.

Hiểu đúng về giai đoạn tiến triển và giai đoạn cuối

Ung thư cổ tử cung bắt đầu từ cổ tử cung, phần thấp của tử cung nối với âm đạo. Bệnh có thể phát triển tại chỗ, lan đến mô lân cận, hạch bạch huyết, rồi có thể di căn tới cơ quan xa.

Không phải mọi trường hợp được gọi là “giai đoạn muộn” đều giống nhau. Ung thư cổ tử cung tiến triển tại chỗ thường là bệnh đã lan rộng ở vùng chậu hoặc vào hạch, nhưng chưa chắc đã di căn đến cơ quan xa. Một số người trong nhóm này vẫn có thể được điều trị với mục tiêu kiểm soát lâu dài, thậm chí điều trị triệt căn bằng hóa xạ trị đồng thời. Đây là nền tảng điều trị của ung thư cổ tử cung tiến triển tại chỗ [3].

Trong phân loại hiện nay, tổn thương hạch có vai trò quan trọng. Nghiên cứu tại Serbia cho thấy nhóm người bệnh được điều trị ở giai đoạn sau có tỷ lệ được phân loại giai đoạn IIIC, tức có liên quan đến hạch bạch huyết, nhiều hơn. Điều này có thể phản ánh cả sự thay đổi trong hệ thống phân giai đoạn và sự cải thiện của các phương tiện chẩn đoán hình ảnh [1].

Ngược lại, khi ung thư di căn tới cơ quan xa hoặc tái phát không thể điều trị tại chỗ, mục tiêu thường chuyển sang làm chậm tiến triển bệnh, giảm triệu chứng, kéo dài thời gian sống và bảo vệ chất lượng sống. Trong thực hành, bác sĩ có thể gọi đây là ung thư cổ tử cung tái phát hoặc di căn.

Người bệnh có thể gặp những triệu chứng gì?

Triệu chứng phụ thuộc vị trí khối u và nơi ung thư lan tới. Một số người có thể ra huyết âm đạo bất thường, ra huyết sau quan hệ, dịch âm đạo hôi hoặc nhiều hơn, đau vùng bụng dưới, vùng chậu hay thắt lưng. Nếu khối u chèn ép đường tiết niệu hoặc đường ruột, người bệnh có thể tiểu khó, tiểu đau, táo bón, đau khi đi ngoài hoặc phù chân.

Ở giai đoạn tiến triển, mệt mỏi, chán ăn, sụt cân, thiếu máu, đau kéo dài và khó ngủ có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt. Những triệu chứng này không nên được xem là điều người bệnh phải “chịu đựng”. Có nhiều biện pháp hỗ trợ như thuốc giảm đau, điều trị thiếu máu khi phù hợp, kiểm soát buồn nôn, hỗ trợ dinh dưỡng, chăm sóc tâm lý và can thiệp giảm chèn ép đường tiểu hoặc đường ruột.

Một biến chứng hiếm nhưng cần lưu ý là ung thư lan đến màng não, lớp màng bao quanh não và tủy sống. Báo cáo ca bệnh ghi nhận người bệnh ung thư cổ tử cung giai đoạn IVB xuất hiện đau đầu cấp tính và nhìn đôi trong khi đang điều trị toàn thân. Chụp cộng hưởng từ và xét nghiệm dịch não tủy giúp xác nhận chẩn đoán [5]. Đau đầu mới xuất hiện, yếu liệt, lú lẫn, co giật, nhìn mờ hoặc nhìn đôi cần được báo ngay cho bác sĩ hoặc đi cấp cứu, đặc biệt khi triệu chứng diễn tiến nhanh.

Điều trị có thể bao gồm những gì?

Kế hoạch điều trị cần được cá thể hóa sau khi bác sĩ đánh giá mô bệnh học, vị trí tái phát hoặc di căn, chức năng thận gan, các điều trị trước đó, mức độ triệu chứng và mong muốn của người bệnh.

Với ung thư tiến triển tại chỗ, hóa xạ trị đồng thời thường là phương pháp trung tâm. Xạ trị dùng tia năng lượng cao để kiểm soát khối u, còn hóa trị có thể làm tăng hiệu quả của xạ trị. Điều trị này có thể gây mệt, buồn nôn, tiêu chảy, kích ứng bàng quang, thay đổi âm đạo và suy giảm tế bào máu. Bác sĩ sẽ theo dõi sát để điều chỉnh thuốc hỗ trợ và xử trí tác dụng không mong muốn.

Với ung thư tái phát hoặc di căn, điều trị toàn thân có thể gồm hóa trị, liệu pháp miễn dịch, thuốc nhắm trúng đích hoặc sự kết hợp của các phương pháp này. Liệu pháp miễn dịch giúp hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư tốt hơn ở một số người bệnh. Tổng quan về điều trị miễn dịch cho thấy việc bổ sung pembrolizumab vào hóa xạ trị đã cải thiện sống còn trong một thử nghiệm lớn, trong khi một thuốc khác là durvalumab không cho kết quả tương tự trong thử nghiệm khác [3]. Điều này cho thấy hiệu quả điều trị không đồng nhất và việc chọn thuốc cần dựa trên chỉ định cụ thể.

Tisotumab vedotin là một thuốc liên hợp kháng thể và thuốc, nghĩa là dùng kháng thể để đưa chất tiêu diệt tế bào tới mục tiêu ung thư. Thuốc này đang được nghiên cứu và sử dụng trong một số bối cảnh ung thư cổ tử cung tái phát hoặc di căn, nhất là khi các điều trị truyền thống có thể giảm hiệu quả [4]. Người bệnh cần hỏi bác sĩ liệu thuốc có phù hợp, có sẵn và có những nguy cơ tác dụng phụ nào.

Trong một số tình huống, xạ trị khu trú hoặc thủ thuật có thể được dùng để giảm đau, kiểm soát chảy máu, giảm chèn ép hoặc điều trị một ổ di căn gây triệu chứng. Nếu có tổn thương màng não hiếm gặp, điều trị thuốc vào dịch não tủy qua một thiết bị chuyên biệt có thể giúp kiểm soát triệu chứng thần kinh ở một số trường hợp, nhưng bằng chứng hiện còn chủ yếu từ các báo cáo rất hạn chế [5].

Chăm sóc giảm nhẹ không có nghĩa là ngừng điều trị

Chăm sóc giảm nhẹ là chăm sóc nhằm giảm đau khổ về thể chất, tinh thần và xã hội. Chăm sóc này có thể bắt đầu song song với hóa trị, xạ trị hoặc miễn dịch, chứ không chỉ được áp dụng khi không còn điều trị chống ung thư.

Người bệnh nên báo cụ thể mức độ đau, vị trí đau, tình trạng chảy máu, số lần nôn, tiêu chảy, táo bón, khó thở, lo âu và mất ngủ. Ghi lại triệu chứng theo ngày có thể giúp bác sĩ nhận ra vấn đề sớm hơn. Đau ung thư thường có thể được kiểm soát tốt hơn khi dùng thuốc đều đặn theo hướng dẫn, thay vì chờ đau dữ dội mới dùng.

Điều trị có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật đường ruột và âm đạo, tức cộng đồng vi khuẩn sống tự nhiên trong cơ thể. Một tổng quan cho thấy mất cân bằng hệ vi sinh có liên quan đến viêm kéo dài, đáp ứng điều trị kém hơn và tăng độc tính, nhưng các biện pháp như men vi sinh vẫn cần thêm nghiên cứu trước khi trở thành lựa chọn chuẩn [2]. Vì vậy, không nên tự dùng men vi sinh, thuốc nam hoặc thực phẩm bổ sung với mục đích “chữa ung thư” mà chưa hỏi bác sĩ, nhất là khi đang hóa trị hoặc suy giảm miễn dịch.

Về ăn uống, đây là thông tin chung: người bệnh nên ưu tiên thức ăn mềm, giàu năng lượng và đạm khi ăn kém; uống đủ dịch nếu bác sĩ không yêu cầu hạn chế; chia thành nhiều bữa nhỏ; và tránh món làm tiêu chảy hoặc buồn nôn nặng hơn. Nếu sụt cân, nuốt khó hoặc ăn quá ít, nên xin tư vấn từ chuyên gia dinh dưỡng.

Những câu hỏi nên trao đổi với bác sĩ

Người bệnh hoặc người nhà có thể chuẩn bị trước các câu hỏi: Ung thư hiện lan ở đâu? Mục tiêu điều trị là kiểm soát lâu dài, giảm triệu chứng hay cả hai? Lợi ích mong đợi và tác dụng phụ chính của từng lựa chọn là gì? Triệu chứng nào cần gọi ngay cho bệnh viện? Có cần gặp bác sĩ giảm nhẹ, dinh dưỡng, tâm lý hoặc công tác xã hội không?

Việc tầm soát, chẩn đoán sớm và tiêm vắc xin HPV vẫn rất quan trọng ở cộng đồng, vì ung thư cổ tử cung có thể phòng ngừa hoặc phát hiện sớm ở nhiều trường hợp [1]. Tuy nhiên, với người đang mắc bệnh giai đoạn tiến triển, trọng tâm là xây dựng kế hoạch điều trị thực tế, kiểm soát triệu chứng kịp thời và tôn trọng mục tiêu sống của chính người bệnh. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để có đánh giá phù hợp nhất cho từng trường hợp.

Nguồn tham khảo

1. Evolving Clinicopathological Characteristics of Women with Locally Advanced Cervical Cancer Treated with Definitive Chemoradiation Before and After Implementation of Organized Cervical Cancer Screening in Serbia. PMC
2. Microbiome-host interactions in locally advanced cervical cancer: the impact on chemoradiotherapy treatment outcomes and toxicity. PMC
3. Immune remodeling during cervical cancer chemoradiotherapy: temporal biomarkers and the timing of checkpoint blockade. PMC
4. Targeted Anti-TF Antibody–Drug Conjugates in Advanced Cervical Cancer—Tisotumab Vedotin—Systematic Review. PMC
5. Intrathecal Chemotherapy Through Ommaya Reservoir in Leptomeningeal Metastasis From Cervical Cancer: A Rare Case Report and Literature Review. PMC