Chăm sóc người bệnh ung thư cổ tử cung tại nhà

Chăm sóc người bệnh ung thư cổ tử cung tại nhà cần tập trung vào giảm khó chịu, hỗ trợ ăn uống, vận động phù hợp, giữ vệ sinh, theo dõi triệu chứng và giúp người bệnh duy trì tinh thần. Mỗi người có giai đoạn bệnh, phương pháp điều trị và tác dụng phụ khác nhau, vì vậy kế hoạch chăm sóc tại nhà nên được bác sĩ điều trị cá thể hóa.

Hiểu mục tiêu chăm sóc tại nhà

Ung thư cổ tử cung có thể được điều trị bằng phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, điều trị nhắm trúng đích, miễn dịch trị liệu hoặc phối hợp nhiều phương pháp. Với bệnh tái phát hay đã lan rộng, một số thuốc điều trị mới cũng có thể được cân nhắc tùy từng trường hợp [2]. Vì vậy, người nhà không nên tự áp dụng kinh nghiệm của người bệnh khác, đặc biệt về thuốc, thực phẩm bổ sung hoặc các sản phẩm đặt âm đạo.

Mục tiêu tại nhà không phải là “chịu đựng” tác dụng phụ, mà là phát hiện sớm để bác sĩ hỗ trợ kịp thời. Chăm sóc giảm nhẹ cũng không chỉ dành cho giai đoạn cuối. Đây là hình thức chăm sóc giúp giảm đau, kiểm soát triệu chứng, hỗ trợ tâm lý, xã hội và nâng chất lượng sống trong bất kỳ giai đoạn nào của bệnh. Nghiên cứu về chăm sóc giảm nhẹ cho người bệnh ung thư vú và cổ tử cung cho thấy sự phối hợp giữa người bệnh, người chăm sóc, cơ sở y tế và cộng đồng là rất quan trọng [4].

Người nhà nên chuẩn bị một sổ theo dõi đơn giản, ghi hằng ngày các nội dung như mức độ đau, nhiệt độ cơ thể, số lần đi ngoài, tiểu tiện, ăn uống, giấc ngủ, chảy máu âm đạo, dịch âm đạo và các thuốc đã dùng. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn khi tái khám hoặc tư vấn từ xa.

Chăm sóc triệu chứng thường gặp và nhận biết dấu hiệu cần đi khám ngay

Đau vùng bụng dưới, vùng chậu, lưng hoặc chân có thể xuất hiện do khối u, điều trị hoặc các nguyên nhân khác. Người bệnh nên dùng thuốc giảm đau đúng đơn, đúng giờ nếu bác sĩ hướng dẫn dùng đều. Không tự tăng liều, không tự phối hợp thuốc giảm đau hay thuốc nam vì có thể gây hại gan, thận, tăng nguy cơ chảy máu hoặc tương tác với thuốc điều trị ung thư. Có thể hỗ trợ bằng tư thế nằm thoải mái, gối kê chân, xoa bóp nhẹ nếu không đau tăng, nghe nhạc hoặc tập thở chậm.

Mệt mỏi là triệu chứng rất thường gặp. Người bệnh nên chia hoạt động thành việc nhỏ, nghỉ giữa các việc, ưu tiên việc cần thiết và nhờ hỗ trợ khi cần. Nghỉ ngơi không có nghĩa là nằm một chỗ cả ngày. Nếu sức khỏe cho phép, đi lại nhẹ nhàng trong nhà, tập co duỗi tay chân hoặc các bài vận động được nhân viên y tế hướng dẫn có thể giúp giảm cứng khớp, cải thiện giấc ngủ và tâm trạng.

Trong quá trình xạ trị vùng chậu hoặc hóa trị, người bệnh có thể tiêu chảy, buồn nôn, chán ăn, táo bón, tiểu buốt hoặc kích ứng vùng da điều trị. Khi tiêu chảy, cần uống đủ nước theo khả năng, chọn thức ăn mềm, dễ tiêu và báo bác sĩ nếu kéo dài hoặc nặng lên. Khi táo bón, có thể tăng nước, rau quả phù hợp và vận động nhẹ, nhưng không tự dùng thuốc xổ thường xuyên. Buồn nôn nên được báo sớm để bác sĩ kê thuốc chống nôn; chia thành nhiều bữa nhỏ thường dễ dung nạp hơn.

Cần liên hệ ngay với cơ sở điều trị hoặc đi cấp cứu khi có sốt, rét run, chảy máu âm đạo nhiều, đau tăng nhanh không giảm với thuốc đã được kê, nôn liên tục, tiêu chảy nhiều, không uống được nước, lơ mơ, khó thở, sưng đau một bên chân, đau ngực, tiểu rất ít hoặc không tiểu được. Đây là hướng dẫn an toàn chung; ngưỡng cần đi khám cụ thể có thể khác tùy phác đồ điều trị và bệnh nền.

Vệ sinh vùng kín, dinh dưỡng và sử dụng men vi sinh thận trọng

Vệ sinh vùng kín cần nhẹ nhàng. Người bệnh có thể rửa bên ngoài bằng nước sạch, lau khô bằng khăn mềm, thay đồ lót sạch và thoáng. Tránh thụt rửa âm đạo, xịt chất khử mùi, dùng dung dịch vệ sinh có mùi thơm mạnh hoặc tự đặt thuốc, lá, thảo dược vào âm đạo. Những việc này có thể gây kích ứng, làm tổn thương niêm mạc hoặc che lấp dấu hiệu nhiễm trùng.

Hệ vi sinh vật ở âm đạo và ruột là các cộng đồng vi khuẩn sống tự nhiên trong cơ thể. Các tổng quan nghiên cứu cho thấy sự mất cân bằng hệ vi sinh có liên quan đến viêm kéo dài, suy giảm đáp ứng miễn dịch chống u, đáp ứng điều trị kém hơn và tăng độc tính điều trị ở ung thư cổ tử cung tiến triển tại chỗ [1]. Hệ vi sinh âm đạo cũng được cho là liên quan đến sự tồn tại dai dẳng của HPV, tức vi rút gây phần lớn ung thư cổ tử cung, cũng như môi trường viêm tại chỗ [3], [5].

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa người bệnh nên tự mua men vi sinh hoặc sản phẩm “cân bằng hệ vi sinh” để điều trị ung thư. Men vi sinh đang là hướng nghiên cứu có tiềm năng trong việc điều chỉnh hệ vi sinh và giảm tác dụng phụ, nhưng chưa phù hợp để thay thế điều trị chuẩn [1]. Đặc biệt, người đang hóa trị, có giảm bạch cầu, đang sốt hoặc suy giảm miễn dịch cần hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ sản phẩm chứa vi khuẩn sống nào.

Về dinh dưỡng, đây là thông tin chăm sóc chung: ưu tiên thức ăn đủ năng lượng và đạm như cá, trứng, thịt, sữa, đậu phụ hoặc các lựa chọn phù hợp khẩu vị và bệnh kèm theo. Nếu ăn kém, chia nhiều bữa nhỏ, chọn món mềm, ít mùi, dễ nuốt. Không nên ép ăn quá mức khiến người bệnh sợ ăn. Hạn chế rượu bia, thuốc lá và thực phẩm không bảo đảm vệ sinh. Nếu sụt cân, nuốt nghẹn, đau miệng hoặc tiêu chảy kéo dài, nên xin tư vấn bác sĩ dinh dưỡng.

Hỗ trợ tinh thần, quan hệ vợ chồng và tái khám

Ung thư cổ tử cung có thể ảnh hưởng mạnh đến cảm nhận nữ tính, đời sống tình dục, khả năng sinh sản, hình ảnh cơ thể và tâm trạng. Đau, mệt, thay đổi âm đạo sau xạ trị hoặc lo lắng về bệnh đều có thể làm người bệnh giảm ham muốn. Người nhà cần lắng nghe, không trách móc, không gây áp lực quan hệ tình dục. Khi người bệnh sẵn sàng, có thể trao đổi thẳng với bác sĩ về đau khi quan hệ, khô âm đạo, chảy máu, hướng dẫn sử dụng dụng cụ nong âm đạo sau xạ trị hoặc biện pháp tránh thai phù hợp.

Chất lượng sống không chỉ là không đau mà còn gồm khả năng vận động, tự chăm sóc, sinh hoạt, tinh thần và sức sống. Một nghiên cứu trên người bệnh ung thư cổ tử cung cho thấy các vấn đề như khó leo cầu thang, đau và giảm sức sống liên quan với chất lượng sống thấp hơn [6]. Vì thế, những thay đổi tưởng như nhỏ như người bệnh đi lại khó hơn, mất ngủ, ít nói, không còn hứng thú với việc thường ngày cũng đáng được quan tâm.

Người chăm sóc cũng cần được nghỉ ngơi và chia sẻ trách nhiệm. Có thể phân công người đưa đi khám, chuẩn bị bữa ăn, nhắc thuốc và ghi triệu chứng. Quan trọng nhất, hãy đưa người bệnh tái khám đúng hẹn và trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về mọi triệu chứng mới, thuốc đang dùng, sản phẩm bổ sung và những khó khăn khi chăm sóc tại nhà.

Nguồn tham khảo

1. Microbiome-host interactions in locally advanced cervical cancer: the impact on chemoradiotherapy treatment outcomes and toxicity. PMC
2. Targeted Anti-TF Antibody–Drug Conjugates in Advanced Cervical Cancer—Tisotumab Vedotin—Systematic Review. PMC
3. The implications and mechanisms of vaginal microbiota metabolites on cervical cancer progression. PMC
4. Multi-level determinants of comprehensive palliative care delivery for breast and cervical cancer patients in Ethiopia: using the socio-ecological model as an analytical framework. PMC
5. The microbiota-host metabolic axis in cervical cancer: from homeostatic disruption to mechanisms of therapy resistance. PMC
6. Validity of HINT-8 in evaluating health-related quality of life among cervical cancer patients. PMC