Ung thư thận giai đoạn cuối: điều cần biết

Ung thư thận giai đoạn cuối, thường được gọi là ung thư thận giai đoạn IV hoặc ung thư thận tiến triển, là tình trạng ung thư đã lan ra ngoài thận, có thể đến hạch bạch huyết, phổi, xương, gan, não hoặc các vị trí khác. Đây là bệnh nặng, nhưng không đồng nghĩa là không còn lựa chọn điều trị: nhiều người có thể được điều trị toàn thân để kiểm soát khối u, giảm triệu chứng và duy trì chất lượng sống.

Mỗi trường hợp rất khác nhau, phụ thuộc vào loại ung thư thận, vị trí di căn, thể trạng, chức năng thận, các bệnh kèm theo và đáp ứng điều trị. Việc trao đổi rõ mục tiêu điều trị với bác sĩ là đặc biệt quan trọng ngay từ đầu.

Hiểu đúng về “giai đoạn cuối” và mục tiêu điều trị

Loại ung thư thận thường gặp nhất ở người lớn là ung thư biểu mô tế bào thận. Khi bệnh đã tiến triển, bác sĩ thường đánh giá không chỉ khối u ở thận mà cả các tổn thương ở cơ quan khác. Một số người được phát hiện bệnh khi đã có di căn. Một số khác từng mổ u thận nhưng ung thư tái phát sau đó.

Ở giai đoạn này, mục tiêu điều trị thường gồm kiểm soát sự phát triển của bệnh, kéo dài thời gian sống khi có thể, giảm đau và những triệu chứng gây khó chịu, đồng thời giúp người bệnh giữ được khả năng sinh hoạt, ăn uống và làm việc phù hợp với sức khỏe. Điều trị không chỉ là “diệt u”, mà còn là chăm sóc toàn diện về thể chất, tâm lý, dinh dưỡng, giấc ngủ và các nhu cầu của gia đình.

Không phải mọi trường hợp đều cần cùng một phương án. Chẳng hạn, có người có nhiều tổn thương di căn nhưng vẫn còn thể trạng tốt, có thể phù hợp với thuốc điều trị toàn thân tích cực. Ngược lại, nếu sức khỏe suy yếu nhiều hoặc có bệnh lý nặng kèm theo, bác sĩ có thể ưu tiên kiểm soát triệu chứng và lựa chọn phương án ít ảnh hưởng hơn đến chất lượng sống.

Những triệu chứng cần lưu ý và khi nào cần đi khám gấp

Ung thư thận tiến triển có thể gây triệu chứng do khối u tại thận hoặc do ung thư lan đến nơi khác. Người bệnh có thể tiểu máu, đau âm ỉ vùng hông lưng, mệt nhiều, sụt cân, chán ăn, sốt kéo dài không rõ nguyên nhân hoặc thiếu máu. Tuy nhiên, một số người có thể ít triệu chứng dù bệnh đã lan rộng.

Khi ung thư di căn, biểu hiện sẽ tùy cơ quan bị ảnh hưởng. Di căn phổi có thể gây ho kéo dài, khó thở hoặc đau ngực. Di căn xương có thể gây đau xương dai dẳng, đau tăng khi vận động, hoặc hiếm hơn là gãy xương sau va chạm nhẹ. Di căn não có thể liên quan đến đau đầu mới xuất hiện, yếu tay chân, rối loạn thăng bằng, co giật hoặc thay đổi ý thức.

Người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế sớm nếu tiểu máu nhiều có cục máu, đau dữ dội không kiểm soát được, khó thở tăng nhanh, sốt cao, lú lẫn, co giật, yếu liệt mới xuất hiện, nôn liên tục, hoặc không thể uống thuốc và ăn uống. Đây có thể là dấu hiệu cần được xử trí khẩn, không nên tự chờ tại nhà.

Việc theo dõi không chỉ dựa vào cảm giác chủ quan. Bác sĩ thường kết hợp khám lâm sàng, xét nghiệm máu, đánh giá chức năng thận và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh để xem khối u đáp ứng hay tiến triển. Trong một số hoàn cảnh phức tạp, hình ảnh có thể đánh giá chưa đầy đủ mức độ tổn thương, vì vậy bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra chuyên sâu hơn theo từng cơ quan khi triệu chứng và kết quả xét nghiệm không phù hợp với hình ảnh ban đầu [3].

Điều trị hiện nay: thuốc, phẫu thuật và kiểm soát triệu chứng

Điều trị toàn thân là nền tảng ở ung thư thận đã di căn. Miễn dịch trị liệu, đặc biệt là các thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch, thường được phối hợp với nhau hoặc phối hợp cùng thuốc nhắm trúng đích trong điều trị bước đầu. Các thuốc này giúp hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư tốt hơn, hoặc làm giảm tín hiệu nuôi mạch máu và tăng trưởng của khối u. Các phối hợp dựa trên miễn dịch hiện được xem là lựa chọn chuẩn đầu tay ở ung thư biểu mô tế bào thận di căn [4].

Dù điều trị đã tiến bộ, đáp ứng hoàn toàn, nghĩa là không còn thấy tổn thương ung thư trên đánh giá hiện có, vẫn chỉ xảy ra ở khoảng 10 đến 15% người bệnh dùng điều trị bước đầu hiện nay [2]. Điều này cho thấy hy vọng là có, nhưng cần chuẩn bị tâm lý rằng nhiều người sẽ đạt mục tiêu kiểm soát bệnh hơn là khỏi bệnh hoàn toàn.

Một số người không thể tiếp cận miễn dịch trị liệu hoặc không phù hợp vì lý do sức khỏe, chi phí hay chống chỉ định. Khi đó, thuốc nhắm trúng đích nhóm ức chế tyrosine kinase vẫn là lựa chọn quan trọng. Nghiên cứu thực tế tại một bối cảnh hạn chế nguồn lực đã khảo sát pazopanib liều giảm 400 mg mỗi ngày ở người bệnh ung thư thận di căn chưa dùng thuốc kháng VEGF và không tiếp cận được miễn dịch trị liệu [4]. Điều này nhấn mạnh rằng liều thuốc và phác đồ có thể được cá thể hóa để cân bằng hiệu quả với khả năng dung nạp, chứ không phải ai cũng dùng một mức thuốc giống nhau.

Phẫu thuật cắt thận không còn là lựa chọn phù hợp cho tất cả người bệnh giai đoạn IV. Tuy vậy, ở nhóm được chọn lọc kỹ, phẫu thuật có thể giúp giảm triệu chứng như chảy máu, đau, hoặc giảm một khối u lớn. Một hướng nghiên cứu đang xem xét việc dùng nivolumab kết hợp cabozantinib trước và sau phẫu thuật cắt thận giảm khối u, với kỳ vọng tăng đáp ứng miễn dịch và cải thiện khả năng kiểm soát bệnh [2]. Quyết định mổ cần được bàn luận giữa bác sĩ ung bướu, ngoại khoa, chẩn đoán hình ảnh và chính người bệnh.

Xạ trị có thể hữu ích để giảm đau do di căn xương, kiểm soát tổn thương ở não hoặc xử trí một số vị trí gây triệu chứng. Các biện pháp như thuốc giảm đau, điều trị thiếu máu khi phù hợp, chăm sóc da, phục hồi chức năng và hỗ trợ dinh dưỡng cũng có vai trò rất thiết thực.

Tác dụng phụ, chức năng thận và những xét nghiệm cần theo dõi

Thuốc miễn dịch có thể làm hệ miễn dịch tấn công nhầm các cơ quan lành, dẫn đến viêm da, viêm ruột gây tiêu chảy, viêm gan, rối loạn tuyến giáp, viêm phổi hoặc viêm thận. Thuốc nhắm trúng đích có thể liên quan đến tăng huyết áp, tiêu chảy, mệt mỏi, thay đổi da niêm mạc, chán ăn và bất thường xét nghiệm. Không phải ai cũng gặp các tác dụng phụ này, nhưng cần báo bác sĩ sớm thay vì tự ngưng thuốc.

Chức năng thận đặc biệt cần được quan tâm vì người bệnh có thể đã cắt một bên thận, có u tại thận, tắc nghẽn đường tiểu, mất nước, dùng thuốc giảm đau hoặc chịu ảnh hưởng từ thuốc chống ung thư. Ở người bệnh ung thư, suy giảm chức năng thận có thể do nhiều nguyên nhân cùng lúc. Sinh thiết thận đôi khi cần thiết để xác định tổn thương, nhưng bác sĩ phải cân nhắc rất kỹ lợi ích chẩn đoán với nguy cơ thủ thuật, nhất là ở người bệnh thể trạng yếu hoặc ở giai đoạn cuối [5].

Một số dấu ấn sinh học đang được nghiên cứu để dự đoán diễn tiến bệnh. Ví dụ, KIM 1 là một chất có thể được tạo ra từ tế bào ống thận bị tổn thương và tế bào ung thư thận. Nghiên cứu COSMIC 313 đã đánh giá KIM 1 trong máu ở 855 người bệnh ung thư biểu mô tế bào thận tiến triển điều trị bước đầu [1]. Tuy nhiên, đây chưa phải xét nghiệm thay thế cho khám bệnh, chụp hình và đánh giá tổng thể của bác sĩ.

Chăm sóc thực tế và chuẩn bị cho hành trình điều trị

Người bệnh nên mang theo danh sách thuốc đang dùng, ghi lại các triệu chứng mới, mức đau, số lần đi tiêu, nhiệt độ cơ thể, huyết áp nếu được yêu cầu, cũng như những thay đổi về ăn uống và cân nặng. Việc ghi chép giúp bác sĩ nhận ra tác dụng phụ sớm và điều chỉnh điều trị an toàn hơn.

Về ăn uống, đây là thông tin chăm sóc chung: nên cố gắng chia nhỏ bữa, ưu tiên thực phẩm mềm dễ ăn khi mệt hoặc buồn nôn, uống đủ dịch nếu bác sĩ không dặn hạn chế nước, và tránh tự dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng hay thuốc giảm đau không kê đơn khi chưa hỏi bác sĩ. Một số sản phẩm có thể ảnh hưởng chức năng thận, huyết áp, chảy máu hoặc tương tác với thuốc điều trị ung thư.

Chăm sóc giảm nhẹ không có nghĩa là từ bỏ điều trị ung thư. Đây là hỗ trợ chuyên sâu để giảm đau, khó thở, buồn nôn, mất ngủ, lo âu và giúp người bệnh cùng gia đình lập kế hoạch phù hợp với giá trị cá nhân. Có thể bắt đầu chăm sóc giảm nhẹ song song với điều trị chống ung thư.

Ung thư thận giai đoạn cuối là hành trình nhiều bất định, nhưng người bệnh không cần đối mặt một mình. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về loại ung thư cụ thể, mục tiêu điều trị, lợi ích và nguy cơ của từng lựa chọn, cũng như những hỗ trợ cần thiết cho bạn và gia đình.

Nguồn tham khảo

1. 4 Baseline and Early On-Treatment Plasma Kidney Injury Molecule-1 (KIM-1) Levels are Associated with Outcomes in Advanced Renal Cell Carcinoma (aRCC). PMC
2. 9 CD8+ T Cells and Clinical Outcomes from the CYTO Reductive Surgery in Kidney Cancer Plus Immunotherapy and Targeted Kinase Inhibition (Cyto-KIK) Trial. PMC
3. Imaging Pitfalls in Evaluating Liver Metastases in Breast Cancer With Autosomal Dominant Polycystic Kidney Disease‐Associated Polycystic Liver: A Case Report. PMC
4. Reduced-Dose Pazopanib as First-Line Therapy in Metastatic Renal Cell Carcinoma: Real-World Outcomes and Subsequent Treatment Patterns from a Resource-Constrained Setting in South India. PMC
5. Ten tips for kidney biopsy in cancer patients. PMC