Chẩn đoán và phát hiện ung thư thận: những điều người bệnh nên biết

Nhận tin cần kiểm tra về ung thư thận có thể khiến bạn lo lắng. Bài viết này giúp bạn hiểu rõ hơn các cách bác sĩ thường dùng để phát hiện và xác định bệnh, dựa trên những nghiên cứu hiện có, để bạn cảm thấy chủ động hơn khi trao đổi với đội ngũ điều trị.

Vai trò của chẩn đoán hình ảnh

Chẩn đoán hình ảnh, đặc biệt là chụp cắt lớp vi tính (CT), thường là bước quan trọng để nhìn thấy khối u và đánh giá vùng thận. Trong một trường hợp được ghi nhận, chụp cắt lớp vi tính vùng bụng đã cho thấy vùng mô dày bất thường và nghi ngờ có sự liên quan trực tiếp đến thận, giúp định hướng cho các bước xử trí tiếp theo [7]. Điều này cho thấy hình ảnh học có thể góp phần phát hiện tổn thương ở thận và mức độ lan rộng của nó.

Tuy nhiên, hình ảnh không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ tình trạng bệnh. Một báo cáo lưu ý rằng khi thận hoặc gan có nhiều nang, việc đánh giá tổn thương trên hình ảnh toàn thân thông thường có thể bị đánh giá thấp hơn thực tế [3]. Vì vậy, khi kết quả xét nghiệm dấu ấn sinh học và hình ảnh không khớp nhau, bác sĩ có thể đề nghị đánh giá lại hoặc chụp thêm hình ảnh chuyên biệt cho từng cơ quan [3]. Đây là lý do vì sao đôi khi bạn được yêu cầu làm thêm các thăm dò, và điều đó nhằm giúp bức tranh chẩn đoán rõ ràng hơn.

Sinh thiết thận và xác định bản chất tổn thương

Trong một số tình huống, hình ảnh chưa đủ để xác định chính xác bản chất tổn thương, và bác sĩ có thể cân nhắc sinh thiết thận (renal biopsy). Đây được xem là một công cụ chẩn đoán quan trọng ở người bệnh ung thư, nhất là khi chức năng thận suy giảm do nhiều nguyên nhân khác nhau [5]. Việc xác định đúng tổn thương nền có thể hỗ trợ định hướng điều trị ung thư và bảo vệ chức năng thận [5].

Sinh thiết không được chỉ định một cách tùy tiện. Ở nhóm người bệnh dễ bị tổn thương, quyết định thực hiện cần cân nhắc kỹ giữa lợi ích chẩn đoán và nguy cơ của thủ thuật [5]. Vì thế, việc lựa chọn ai phù hợp để sinh thiết, chuẩn bị trước thủ thuật và diễn giải kết quả giải phẫu bệnh thường dựa trên sự phối hợp giữa nhiều chuyên khoa và cùng bạn ra quyết định [5]. Bạn hoàn toàn có thể hỏi về lý do, lợi ích và rủi ro trước khi đồng ý.

Xác định loại tế bào và giai đoạn bệnh

Sau khi có mẫu mô, việc phân tích giải phẫu bệnh giúp xác định loại ung thư. Trong dữ liệu khảo sát người bệnh ung thư thận trên toàn cầu, loại tế bào sáng (clear cell) là dạng mô học phổ biến, chiếm khoảng 62% số người trả lời [4]. Cùng khảo sát này ghi nhận khoảng 19% người bệnh được phát hiện ở giai đoạn IV, và khoảng 52% được chẩn đoán trong vòng bốn năm gần đây [4]. Những con số này cho thấy bệnh có thể được phát hiện ở nhiều thời điểm và giai đoạn khác nhau, nên việc theo dõi và thăm khám đóng vai trò đáng kể.

Theo dõi ở nhóm nguy cơ cao

Với một số người có yếu tố nguy cơ đặc biệt, việc theo dõi kéo dài có thể giúp phát hiện bệnh. Ở nhóm người bệnh mắc bệnh thận Balkan, một nghiên cứu ghi nhận sau ghép thận có người phát triển ung thư biểu mô đường niệu trên (UTUC) cũng như ung thư biểu mô tế bào thận (renal cell carcinoma), với thời điểm phát hiện UTUC trải rộng từ 6 tháng đến 15 năm sau ghép [6]. Điều này gợi ý rằng ở những nhóm nguy cơ nhất định, việc theo dõi định kỳ trong thời gian dài có thể quan trọng để phát hiện sớm.

Công cụ hỗ trợ mới và những giới hạn

Trí tuệ nhân tạo và học máy đang được nghiên cứu để dự đoán các biến chứng ở người bệnh ung thư, chẳng hạn nguy cơ tổn thương thận cấp, nhằm giúp theo dõi và can thiệp sớm hơn [1]. Dù vậy, phần lớn các mô hình này mới được xây dựng theo hướng hồi cứu, ít được kiểm chứng ở bên ngoài, và chưa chứng minh được việc cải thiện kết quả điều trị khi áp dụng trên thực tế [1]. Nói cách khác, đây là hướng đi hứa hẹn nhưng vẫn cần thêm bằng chứng trước khi trở thành công cụ thường quy.

Tiếp cận công bằng trong chẩn đoán và điều trị

Việc phát hiện và điều trị bệnh cũng có thể chịu ảnh hưởng bởi các rào cản tiếp cận dịch vụ y tế. Một nghiên cứu ở Đan Mạch nhìn chung không thấy khác biệt hệ thống về việc bắt đầu điều trị hay tỷ lệ sống còn giữa người có nền tảng nhập cư và người bản địa, tuy có một số ngoại lệ ở nhóm nhất định [2]. Điều đáng ghi nhớ là mọi người bệnh đều xứng đáng được tiếp cận thăm khám và chẩn đoán kịp thời.

Lời nhắn

Mỗi người bệnh có hoàn cảnh riêng, và các thông tin trên chỉ mang tính tham khảo chung dựa trên các nghiên cứu hiện có. Kế hoạch chẩn đoán phù hợp nhất với bạn, gồm việc chọn loại hình ảnh, cân nhắc sinh thiết hay lịch theo dõi, nên được quyết định cùng bác sĩ và đội ngũ chăm sóc. Hãy đặt câu hỏi, chia sẻ lo lắng và cùng nhau đưa ra lựa chọn phù hợp với tình trạng của bạn.

Bối cảnh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, theo GLOBOCAN 2024, ung thư thận có 1.274 ca mắc mới, chiếm 0,72% tổng số ca ung thư và xếp thứ 21 trong các loại ung thư. Bệnh gây 702 ca tử vong, cũng xếp thứ 21; có 3.533 người đang sống trong vòng 5 năm sau chẩn đoán. Những con số này cho thấy ung thư thận không phải bệnh thường gặp nhất, nhưng vẫn cần được nhận biết và đánh giá kịp thời.

Ung thư thận có thể diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng. Một số dấu hiệu cần lưu ý là đái máu, đái buốt, đau lưng, sụt cân, thiếu máu, sốt hoặc xuất hiện khối ở bụng. Theo hướng dẫn Bộ Y tế, bệnh hiện thường được phát hiện tình cờ qua siêu âm hoặc các phương tiện chẩn đoán hình ảnh. Bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ, xét nghiệm máu và nước tiểu. Sinh thiết giúp xác định mô bệnh học, trong đó chẩn đoán mô bệnh học có vai trò quyết định.

Điều trị phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, chức năng của từng thận và tình trạng sức khỏe. Với bệnh chưa di căn, phẫu thuật cắt thận toàn bộ hoặc cắt thận bán phần có thể được cân nhắc; khi bệnh tiến triển hoặc di căn, phương án điều trị sẽ khác, có thể gồm điều trị đích và miễn dịch. Người có dấu hiệu nghi ngờ nên khám tại cơ sở chuyên khoa ung bướu hoặc tiết niệu, đồng thời hỏi nhân viên y tế về quyền lợi và mức chi trả của bảo hiểm y tế.

Nguồn tham khảo

1. Prediction of Acute Kidney Injury in Oncology: From Clinical Risk Scores to AI-Enabled Precision Onco-Nephrology. PMC
2. Disparities in initiating standard first-line cancer treatment and survival for patients with an immigrant background: a Danish register-based cohort study. PMC
3. Imaging Pitfalls in Evaluating Liver Metastases in Breast Cancer With Autosomal Dominant Polycystic Kidney Disease‐Associated Polycystic Liver: A Case Report. PMC
4. 62 Patient Experience with Clinical Trials: Results from the International Kidney Cancer Coalition Global Patient Survey. PMC
5. Ten tips for kidney biopsy in cancer patients. PMC
6. Cancer Incidence and Outcomes After Kidney Transplantation in Balkan Nephropathy Patients. PMC
7. Extraluminal Colonic Adenocarcinoma Directly Invading the Left Kidney: A Rare Case of Direct Invasion. PMC