Ung thư thận có tái phát không và làm sao theo dõi?

Có, ung thư thận có thể tái phát sau điều trị, nhưng không phải ai cũng tái phát. Nguy cơ này khác nhau đáng kể tùy loại ung thư, giai đoạn bệnh lúc chẩn đoán, kết quả phẫu thuật, đặc điểm giải phẫu bệnh và tình trạng sức khỏe riêng của mỗi người.

Theo dõi sau điều trị nhằm phát hiện tái phát hoặc di căn sớm, đồng thời kiểm tra chức năng của phần thận còn lại và xử trí các ảnh hưởng lâu dài của điều trị. Kế hoạch theo dõi cần được bác sĩ ung bướu và bác sĩ tiết niệu cá thể hóa cho từng người bệnh.

Vì sao ung thư thận có thể tái phát?

Ung thư thận thường được nhắc đến nhiều nhất là ung thư biểu mô tế bào thận, trong đó thể tế bào sáng là loại thường gặp. Sau phẫu thuật cắt một phần thận hoặc cắt toàn bộ thận, mục tiêu là loại bỏ toàn bộ khối u nhìn thấy được. Tuy nhiên, ở một số người, có thể còn những tế bào ung thư rất nhỏ đã đi ra ngoài thận từ trước khi điều trị nhưng chưa thể phát hiện trên hình ảnh học.

Những tế bào này có thể không phát triển ngay. Khi chúng lớn lên đủ mức, tái phát mới được nhìn thấy trên siêu âm, chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ hoặc gây triệu chứng. Tái phát có thể xuất hiện tại vùng thận đã mổ, ở hạch bạch huyết, phổi, xương, gan, não hoặc những vị trí khác. Một số trường hợp xuất hiện tổn thương mới ở thận còn lại, nhưng điều này không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với khối u cũ quay trở lại.

Các nghiên cứu về ung thư biểu mô tế bào thận thể tế bào sáng cho thấy bệnh di căn vẫn là một thách thức lớn và nhiều người bệnh có thể tái phát sau các điều trị toàn thân hiện có [1]. Một thử nghiệm đang được thực hiện cũng tập trung vào nhóm người bệnh thể tế bào sáng tiến triển hoặc di căn đã tái phát sau điều trị miễn dịch nhắm vào PD-1 hoặc PD-L1, cho thấy tái phát sau điều trị là tình huống có thật trong thực hành ung thư học [2].

Tuy vậy, thông tin trên không có nghĩa rằng mọi người bệnh đều sẽ tái phát. Người có u nhỏ, khu trú trong thận và được lấy bỏ hoàn toàn thường có triển vọng khác với người có u lớn, xâm lấn mạch máu, hạch hoặc đã có di căn.

Những yếu tố giúp bác sĩ ước tính nguy cơ tái phát

Bác sĩ không chỉ dựa vào một yếu tố để nói về nguy cơ tái phát. Sau phẫu thuật, báo cáo giải phẫu bệnh là tài liệu rất quan trọng. Đây là kết quả bác sĩ xét nghiệm mô u dưới kính hiển vi để xác định chính xác loại tế bào ung thư và mức độ ác tính.

Một số yếu tố thường được xem xét gồm giai đoạn u, tức kích thước và mức độ lan rộng của bệnh; u còn khu trú trong thận hay đã lan vào mô xung quanh; có hạch hay không; có xâm lấn mạch máu hay không; độ mô học, tức mức độ bất thường và hung hãn của tế bào; cũng như diện cắt phẫu thuật có còn tế bào ung thư hay không.

Loại phẫu thuật cũng được cân nhắc. Sau cắt một phần thận, bác sĩ cần theo dõi cả vùng thận đã được bảo tồn và phần nhu mô thận còn lại. Sau cắt toàn bộ một bên thận, việc bảo vệ chức năng của thận bên kia đặc biệt quan trọng. Người bệnh có bệnh thận mạn, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc đã từng dùng thuốc có thể ảnh hưởng đến thận sẽ cần được theo dõi chức năng thận sát hơn.

Không nên tự suy luận nguy cơ của mình dựa trên kinh nghiệm của người khác. Hai người cùng được gọi là ung thư thận vẫn có thể khác nhau về thể bệnh, giai đoạn và phương án điều trị. Hãy đề nghị bác sĩ giải thích rõ giai đoạn bệnh, loại mô học và nhóm nguy cơ trong giấy ra viện hoặc kết quả giải phẫu bệnh của chính bạn.

Theo dõi sau điều trị gồm những gì?

Theo dõi thường bao gồm tái khám định kỳ, hỏi triệu chứng, khám lâm sàng, xét nghiệm máu và nước tiểu, cùng với chẩn đoán hình ảnh khi phù hợp. Khoảng cách tái khám không giống nhau ở mọi người. Người có nguy cơ thấp có thể có lịch theo dõi khác với người có nguy cơ cao hoặc đã từng điều trị bệnh di căn.

Xét nghiệm máu thường giúp đánh giá creatinin và mức lọc cầu thận ước tính. Đây là các chỉ số phản ánh khả năng lọc chất thải của thận. Bác sĩ cũng có thể kiểm tra điện giải, công thức máu hoặc các xét nghiệm khác tùy tình trạng cụ thể. Xét nghiệm nước tiểu có thể giúp nhận biết đạm niệu, tiểu máu hoặc dấu hiệu nhiễm trùng.

Về hình ảnh học, siêu âm có thể hữu ích trong một số tình huống, đặc biệt để đánh giá thận và ổ bụng. Tuy nhiên, siêu âm không phải lúc nào cũng thay thế được chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ. Chụp cắt lớp vi tính vùng bụng có thể đánh giá thận, vùng phẫu thuật, hạch và các cơ quan lân cận. Chụp ngực giúp kiểm tra phổi, là một vị trí có thể xuất hiện tổn thương di căn.

Lựa chọn phương pháp chụp cần cân bằng giữa lợi ích phát hiện bệnh, lượng tia xạ và ảnh hưởng của thuốc cản quang lên thận. Nếu chức năng thận giảm, có tiền sử dị ứng thuốc cản quang hoặc chỉ còn một thận hoạt động tốt, người bệnh cần báo bác sĩ trước mỗi lần chụp. Bác sĩ có thể điều chỉnh cách chụp hoặc chọn phương án khác an toàn hơn.

Điều quan trọng là đi tái khám đúng hẹn ngay cả khi đang thấy khỏe. Tái phát giai đoạn sớm đôi khi chưa gây biểu hiện rõ ràng, nên không nên chỉ chờ đến khi có triệu chứng mới kiểm tra.

Dấu hiệu cần liên hệ bác sĩ sớm và cách tự chăm sóc

Hãy chủ động liên hệ cơ sở điều trị nếu có tiểu máu nhìn thấy được, đau vùng hông lưng kéo dài hoặc tăng dần, sụt cân không rõ lý do, mệt nhiều bất thường, ho dai dẳng, khó thở, đau xương kéo dài, đau đầu mới xuất hiện hoặc triệu chứng thần kinh như yếu tay chân. Những dấu hiệu này không khẳng định là tái phát vì có thể do nhiều nguyên nhân khác, nhưng cần được đánh giá sớm.

Thông tin chung để bảo vệ sức khỏe sau điều trị là duy trì huyết áp và đường huyết trong mục tiêu bác sĩ đề ra, không hút thuốc, hạn chế rượu bia, vận động phù hợp với thể lực và ăn uống cân đối. Không nên tự ý dùng thuốc giảm đau, thuốc nam, thực phẩm bổ sung hoặc thuốc không rõ nguồn gốc, vì một số sản phẩm có thể làm hại thận hoặc tương tác với thuốc điều trị ung thư.

Nếu đã cắt một thận hoặc có chức năng thận suy giảm, hãy hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp, chế độ ăn và các thuốc nên tránh. Không phải ai cũng cần kiêng đạm, kiêng nước hoặc dùng thực phẩm chức năng. Những quyết định này cần dựa trên xét nghiệm và tình trạng bệnh riêng.

Cuối cùng, hãy giữ bản sao kết quả mổ, giải phẫu bệnh, các phim chụp và lịch tái khám. Bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để biết nguy cơ tái phát của mình, lịch kiểm tra cụ thể và những dấu hiệu cần đi khám ngay.

Nguồn tham khảo

1. 35 Targeting HIF2-Driven Endogenous Retroviral Antigens for Immunotherapy in Kidney Cancer. PMC
2. 88 PEAK-1 ( NCT07011719 ): A Randomized, Double-Blind, Active-Control Phase 3 Trial of Casdatifan and Cabozantinib Versus Placebo and Cabozantinib in Patients with Advanced Clear Cell Renal Cell Carcinoma. PMC