Chăm sóc người bệnh ung thư thận tại nhà

Chăm sóc người bệnh ung thư thận tại nhà cần tập trung vào kiểm soát triệu chứng, dùng thuốc đúng, theo dõi dấu hiệu bất thường và hỗ trợ tinh thần. Mỗi người có thể đang ở giai đoạn bệnh, sau mổ hoặc phác đồ điều trị khác nhau, vì vậy kế hoạch tại nhà cần bám sát hướng dẫn riêng của bác sĩ điều trị.

Theo dõi sức khỏe hằng ngày và tái khám đúng hẹn

Ung thư thận thường được điều trị bằng phẫu thuật, thuốc điều trị toàn thân như thuốc miễn dịch hoặc thuốc nhắm trúng đích, đôi khi có thể tham gia nghiên cứu lâm sàng. Sau cắt thận, người bệnh có thể chỉ còn một thận hoạt động, nên việc bảo vệ chức năng thận và đi tái khám là đặc biệt quan trọng. Các nghiên cứu về điều trị ung thư thận cũng nhấn mạnh rằng phương pháp mới, kể cả các dạng đưa thuốc hướng đích, vẫn cần được đánh giá cẩn thận về độc tính, sự phân bố thuốc trong cơ thể và hiệu quả thực tế [1].

Người nhà nên giúp người bệnh ghi lại các thông tin đơn giản mỗi ngày, chẳng hạn:

• Mức độ đau, mệt, khó thở, buồn nôn, chán ăn.
• Lượng nước uống và lượng nước tiểu nếu bác sĩ yêu cầu theo dõi.
• Màu nước tiểu, có máu đỏ hoặc cục máu đông hay không.
• Nhiệt độ cơ thể khi thấy sốt, rét run hoặc mệt hơn thường ngày.
• Tình trạng phù chân, tăng cân nhanh, chóng mặt hoặc hồi hộp.
• Tác dụng không mong muốn sau dùng thuốc, ví dụ tiêu chảy, phát ban, ngứa, ho, khó thở hoặc thay đổi huyết áp.

Nên mang sổ theo dõi này trong mỗi lần tái khám. Việc ghi nhận rõ triệu chứng giúp bác sĩ biết người bệnh có đang dung nạp điều trị tốt không và điều chỉnh thuốc kịp thời. Không nên tự ý bỏ thuốc ung thư, thuốc giảm đau, thuốc huyết áp hoặc thuốc chống đông chỉ vì thấy đỡ triệu chứng hay vì lo ngại tác dụng phụ.

Nếu người bệnh vừa phẫu thuật, cần quan sát vết mổ theo hướng dẫn. Giữ vết mổ sạch, khô, không tự bôi thuốc lá, thuốc nam, cao dán hoặc các dung dịch không rõ thành phần. Cần liên hệ cơ sở y tế nếu vùng mổ sưng nóng, đỏ lan, chảy dịch, đau tăng dần hoặc có sốt.

Dùng thuốc an toàn và kiểm soát đau

Đau không phải là điều người bệnh bắt buộc phải chịu đựng. Đau có thể do vết mổ, tổn thương ung thư, di căn, căng cơ vì nằm lâu hoặc nguyên nhân khác. Hãy mô tả đau bằng ngôn ngữ cụ thể: đau ở đâu, đau liên tục hay từng cơn, mức độ đau, yếu tố làm đau tăng hoặc giảm. Điều này giúp bác sĩ lựa chọn cách xử trí phù hợp.

Thuốc giảm đau cần dùng đúng đơn. Với các cơn đau hoặc khó thở cấp dữ dội, việc tăng liều opioid đường tĩnh mạch có thể giúp giảm triệu chứng nhanh trong môi trường chăm sóc giảm nhẹ tại bệnh viện. Trong một nghiên cứu thực tế, đa số người bệnh ung thư được đánh giá đáp ứng giảm đau sau cách xử trí này [3]. Tuy nhiên, đây không phải phương pháp để tự thực hiện tại nhà. Không tự tăng liều, tiêm thuốc, dùng thuốc của người khác hoặc phối hợp thuốc an thần, rượu bia với thuốc giảm đau opioid khi chưa có chỉ định.

Người bệnh ung thư có thể bị thiếu máu, gây mệt lả, hoa mắt, hồi hộp, hụt hơi khi đi lại. Thiếu máu liên quan viêm là một dạng thường gặp ở ung thư; tình trạng viêm có thể làm cơ thể khó huy động sắt để tạo hồng cầu dù lượng sắt dự trữ chưa hẳn đã thấp [4]. Khi thấy da xanh hơn, mệt tăng, tim đập nhanh, khó thở hoặc giảm khả năng sinh hoạt, hãy báo bác sĩ để được xét nghiệm và tìm nguyên nhân. Không tự mua viên sắt, thuốc bổ máu hoặc truyền dịch vì thiếu máu ở mỗi người có thể có cơ chế khác nhau.

Một nguyên tắc rất quan trọng là hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thuốc giảm đau không kê đơn, thuốc cảm, thuốc nam, thực phẩm chức năng hay sản phẩm “thải độc thận”. Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến thận, làm tăng nguy cơ chảy máu hoặc tương tác với thuốc điều trị ung thư.

Ăn uống, vận động và bảo vệ chức năng thận

Không có một chế độ ăn duy nhất phù hợp với mọi người bệnh ung thư thận. Mục tiêu chung là duy trì sức, hạn chế sụt cân ngoài ý muốn và tránh làm thận phải chịu thêm gánh nặng. Đây là hướng dẫn chăm sóc sức khỏe tổng quát, cần được cá thể hóa nếu người bệnh có suy thận, đái tháo đường, tăng huyết áp, phù hoặc đang điều trị đặc hiệu.

Người bệnh nên ăn các bữa nhỏ nếu nhanh no hoặc buồn nôn. Ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu, đủ năng lượng và có nguồn đạm phù hợp theo tư vấn của bác sĩ hay chuyên gia dinh dưỡng. Có thể chọn thịt cá, trứng, sữa, đậu phụ hoặc các nguồn đạm khác tùy khả năng ăn và chức năng thận. Khi chán ăn, nên chọn món người bệnh dễ chấp nhận, thay đổi cách chế biến và ăn vào thời điểm ít buồn nôn nhất.

Về nước uống, không nên áp dụng lời khuyên “uống thật nhiều nước” cho tất cả mọi người. Người bệnh có phù, suy chức năng thận, bệnh tim hoặc được bác sĩ dặn hạn chế dịch cần tuân thủ lượng nước riêng. Nếu không có chỉ định hạn chế, có thể uống rải đều trong ngày, tránh để khát nhiều kéo dài. Cần thận trọng với nước lá, thuốc sắc hoặc chế phẩm quảng cáo hỗ trợ thận vì chúng có thể chứa hoạt chất không rõ ràng.

Vận động nhẹ giúp giảm mệt mỏi, táo bón, mất cơ và cải thiện tâm trạng. Sau mổ, người bệnh thường được khuyến khích đi lại quãng ngắn, tăng dần theo sức và hướng dẫn của nhân viên y tế. Không nên cố tập khi đau ngực, chóng mặt, khó thở rõ, sốt hoặc quá kiệt sức. Người nhà cần giúp phòng té ngã bằng cách giữ lối đi thông thoáng, có ánh sáng đủ, dép chống trượt và hỗ trợ khi người bệnh yếu.

Nhận biết dấu hiệu cần liên hệ bác sĩ hoặc đi cấp cứu

Cần gọi ngay cho bác sĩ điều trị hoặc đến cơ sở y tế khi có các dấu hiệu sau:

• Sốt, rét run hoặc người bệnh lơ mơ, yếu đi nhanh.
• Khó thở mới xuất hiện, đau ngực, tím tái hoặc ho ra máu.
• Đau tăng mạnh, đau không giảm sau thuốc đã được kê.
• Tiểu ra máu nhiều, có cục máu đông, bí tiểu hoặc lượng nước tiểu giảm rõ.
• Nôn liên tục, tiêu chảy nhiều, không uống được nước hoặc có dấu hiệu mất nước.
• Phù tăng nhanh, tăng huyết áp nặng, đau đầu dữ dội hoặc nhìn mờ.
• Phát ban lan rộng, sưng môi lưỡi, khò khè sau dùng thuốc.
• Chảy máu bất thường như nôn ra máu, đi ngoài phân đen, chảy máu vết mổ.

Người đang dùng thuốc miễn dịch cần đặc biệt báo sớm các triệu chứng mới như tiêu chảy dai dẳng, ho, khó thở, vàng da, mệt bất thường hoặc rối loạn nội tiết nghi ngờ. Một số phản ứng miễn dịch có thể ảnh hưởng nhiều cơ quan, và điều trị sớm thường an toàn hơn chờ triệu chứng nặng.

Chăm sóc tinh thần và cùng ra quyết định điều trị

Ung thư thận có thể khiến người bệnh lo sợ tái phát, phụ thuộc người thân hoặc gánh nặng tài chính. Người nhà nên lắng nghe, hỏi người bệnh cần hỗ trợ gì thay vì ép phải “luôn lạc quan”. Những việc nhỏ như cùng đi khám, nhắc thuốc, chuẩn bị món ăn dễ ăn, giúp liên hệ bệnh viện và tạo không gian nghỉ ngơi có thể rất ý nghĩa.

Nếu bác sĩ đề nghị tham gia thử nghiệm lâm sàng, người bệnh có quyền hỏi rõ mục tiêu nghiên cứu, lợi ích có thể có, nguy cơ, số lần tái khám và chi phí. Khảo sát toàn cầu của Liên minh Ung thư Thận Quốc tế ghi nhận trải nghiệm của người bệnh và người chăm sóc từ nhiều quốc gia, cho thấy nhu cầu được cung cấp thông tin rõ ràng về thử nghiệm lâm sàng và lựa chọn điều trị [2].

Chăm sóc tại nhà không thay thế theo dõi chuyên môn. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về mọi thay đổi triệu chứng, chế độ ăn, thuốc đang dùng và khả năng tự chăm sóc của người bệnh để có kế hoạch phù hợp nhất.

Nguồn tham khảo

1. Green-Synthesized Nanomaterials for Kidney Cancer: Current Progress and Future Perspectives. PMC
2. 62 Patient Experience with Clinical Trials: Results from the International Kidney Cancer Coalition Global Patient Survey. PMC
3. Rapid intravenous opioid titration for acute symptom crises in palliative care: a real-world retrospective study. PMC
4. Anemia of Inflammation in Solid Tumor Patients and Practical Education for Oncologists and Nurses. PMC