Olaparib (Lynparza)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Olaparib là thuốc nhắm trúng đích dạng viên uống, thuộc nhóm thuốc ức chế PARP (poly ADP ribose polymerase). Biệt dược gốc của thuốc là Lynparza. [1] [2]

Tế bào có nhiều "hệ thống sửa chữa" để khắc phục tổn thương ADN xảy ra hằng ngày. PARP là một enzym tham gia sửa các đứt gãy nhỏ trên một sợi ADN. Một hệ thống khác, gọi là sửa chữa bằng tái tổ hợp tương đồng, dùng các gen như BRCA1 và BRCA2 để sửa những đứt gãy lớn trên cả hai sợi ADN. [2]

Khi tế bào ung thư mang đột biến BRCA1, BRCA2 hoặc thiếu hụt hệ thống tái tổ hợp tương đồng, chúng đã mất một con đường sửa chữa quan trọng. Nếu PARP cũng bị olaparib ức chế, tế bào ung thư mất thêm con đường còn lại, tổn thương ADN tích tụ và tế bào chết. Tế bào lành vẫn còn gen BRCA hoạt động nên ít bị ảnh hưởng hơn. Đây là lý do olaparib hiệu quả chủ yếu ở người có đột biến BRCA hoặc khối u thiếu hụt tái tổ hợp tương đồng, và vì sao xét nghiệm gen là bước bắt buộc trước khi dùng.

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) và nhãn thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, olaparib được dùng trong: [1] [2]

Ung thư buồng trứng, vòi trứng hoặc phúc mạc nguyên phát (điều trị duy trì ở người đã đáp ứng hoàn toàn hoặc một phần với hoá trị có platinum):

• Duy trì sau hoá trị bước đầu ở người có đột biến BRCA (di truyền hoặc chỉ có trong khối u).

• Phối hợp với bevacizumab để duy trì sau hoá trị bước đầu khi khối u có tình trạng thiếu hụt tái tổ hợp tương đồng (HRD) dương tính, tức có đột biến BRCA và/hoặc mất ổn định hệ gen.

• Duy trì ở bệnh tái phát có đột biến BRCA sau khi đáp ứng với hoá trị có platinum.

Ung thư vú HER2 âm tính có đột biến BRCA1 hoặc BRCA2 di truyền:

• Điều trị hỗ trợ sau mổ cho ung thư vú giai đoạn sớm nguy cơ cao đã hoá trị trước hoặc sau mổ.

• Ung thư vú di căn đã hoá trị trước đó.

Ung thư tụy di căn có đột biến BRCA1 hoặc BRCA2 di truyền: điều trị duy trì khi bệnh chưa tiến triển sau hoá trị có platinum bước đầu.

Ung thư tuyến tiền liệt di căn kháng cắt tinh hoàn (đã không còn đáp ứng với liệu pháp hạ testosterone):

• Dùng một mình ở người có đột biến các gen thuộc con đường sửa chữa tái tổ hợp tương đồng mà bệnh tiến triển sau enzalutamide hoặc abiraterone.

• Phối hợp với abiraterone và prednisone hoặc prednisolone ở người có đột biến BRCA.

Nhãn thuốc yêu cầu chọn người bệnh bằng xét nghiệm đồng hành đã được phê duyệt. [2] Vì đột biến BRCA di truyền có thể có ở người thân, người bệnh nên được tư vấn di truyền và xét nghiệm cho gia đình khi phù hợp.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Các chỉ định trên dựa trên nhiều thử nghiệm ngẫu nhiên: SOLO 1 (duy trì bước đầu ung thư buồng trứng có đột biến BRCA), PAOLA 1 (phối hợp bevacizumab khi HRD dương tính), OlympiA (điều trị hỗ trợ ung thư vú giai đoạn sớm), OlympiAD (ung thư vú di căn), POLO (ung thư tụy di căn), PROfound và PROpel (ung thư tuyến tiền liệt). Nhìn chung, lợi ích rõ nhất ở người có đột biến BRCA; với người không có đột biến hoặc không thiếu hụt tái tổ hợp tương đồng, lợi ích thấp hoặc chưa được chứng minh.

Người bệnh nên hỏi bác sĩ kết quả của thử nghiệm tương ứng với đúng tình huống của mình, vì lợi ích khác nhau giữa các loại ung thư.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ thường gặp của nhóm thuốc ức chế PARP gồm thiếu máu, buồn nôn, mệt mỏi, nôn, giảm bạch cầu, tiêu chảy, chán ăn và thay đổi vị giác. Nhiều tác dụng phụ có thể kiểm soát bằng tạm ngưng thuốc hoặc giảm liều theo chỉ định của bác sĩ. [2]

Nhãn thuốc cảnh báo các nguy cơ nghiêm trọng: [2]

• Hội chứng rối loạn sinh tuỷ hoặc bệnh bạch cầu cấp dòng tuỷ: gặp ở khoảng 1,2% người dùng và phần lớn trường hợp tử vong.

• Viêm phổi: gặp ở khoảng 1% người dùng, có trường hợp tử vong.

• Huyết khối tĩnh mạch, kể cả thuyên tắc phổi nặng; gặp ở khoảng 8% người bệnh ung thư tuyến tiền liệt di căn kháng cắt tinh hoàn.

• Tổn thương gan do thuốc.

• Có thể gây hại cho thai nhi.

Hãy liên hệ bác sĩ ngay nếu có: mệt mỏi kéo dài, da xanh, sốt hoặc nhiễm trùng tái đi tái lại, bầm tím hay chảy máu bất thường; ho mới, khó thở, sốt không rõ nguyên nhân; đau, sưng một bên chân, đau ngực hoặc khó thở đột ngột; vàng da, nước tiểu sẫm màu.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Nhãn thuốc khuyến cáo xét nghiệm công thức máu trước khi bắt đầu và hằng tháng trong quá trình điều trị để phát hiện sớm độc tính trên máu. [2] Nếu các chỉ số máu thấp kéo dài, bác sĩ có thể đề nghị khám chuyên khoa huyết học và xét nghiệm tuỷ xương. Chức năng gan và các triệu chứng hô hấp cũng cần được theo dõi.

Việc đánh giá đáp ứng bằng chẩn đoán hình ảnh và chất chỉ điểm khối u (ví dụ CA 125 trong ung thư buồng trứng, chỉ số PSA trong ung thư tuyến tiền liệt) sẽ theo lịch của bác sĩ.

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Tránh dùng cùng các thuốc ức chế mạnh hoặc trung bình men CYP3A (ví dụ một số thuốc kháng nấm, kháng sinh nhóm macrolid); nếu bắt buộc dùng, bác sĩ sẽ điều chỉnh liều olaparib. [2]

• Tránh dùng cùng các thuốc cảm ứng mạnh hoặc trung bình men CYP3A (ví dụ rifampicin, một số thuốc chống động kinh, cây ban Âu St. John's wort) vì làm giảm tác dụng của olaparib. [2]

• Tránh bưởi, nước ép bưởi và cam đắng vì có thể làm tăng nồng độ thuốc.

• Olaparib có dạng viên nén và dạng viên nang với hàm lượng khác nhau, không đổi qua lại theo tỷ lệ một một; chỉ dùng đúng dạng và liều bác sĩ kê.

• Người có khả năng mang thai cần tránh thai hiệu quả trong và sau điều trị; nam giới có bạn đời có khả năng mang thai cũng cần dùng bao cao su theo hướng dẫn.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

1. Tôi có đột biến BRCA di truyền, đột biến chỉ trong khối u, hay thiếu hụt tái tổ hợp tương đồng? Xét nghiệm được làm bằng phương pháp nào?

2. Người thân của tôi có cần tư vấn và xét nghiệm gen không?

3. Olaparib dùng trong trường hợp của tôi với mục tiêu gì, và dự kiến dùng trong bao lâu?

4. Tôi cần xét nghiệm máu bao lâu một lần, và dấu hiệu nào về máu phải báo ngay?

5. Nếu tôi bị thiếu máu hoặc buồn nôn nhiều, bác sĩ sẽ xử trí thế nào?

6. Thuốc tôi đang dùng có tương tác với olaparib không?

7. Chi phí mỗi tháng khoảng bao nhiêu, bảo hiểm y tế có chi trả không và có chương trình hỗ trợ của hãng không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Olaparib
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Lynparza (Olaparib)