Abiraterone (Zytiga)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Abiraterone (dạng abiraterone acetate) là thuốc nội tiết dạng uống dùng trong ung thư tiền liệt tuyến đã di căn, biệt dược gốc là Zytiga. Thuốc thuộc nhóm ức chế tổng hợp androgen. Abiraterone ức chế men CYP17, một men cần thiết để cơ thể tạo ra testosterone và các hormone nam khác, không chỉ ở tinh hoàn mà cả ở tuyến thượng thận và ngay trong mô ung thư. Khi lượng hormone này giảm, tế bào ung thư tiền liệt tuyến bị mất nguồn kích thích phát triển. [1] [2]

Do cơ chế ức chế men CYP17 cũng làm thay đổi hormone của tuyến thượng thận, abiraterone luôn được dùng kèm một thuốc corticoid (prednisone hoặc prednisolone theo chỉ định) để hạn chế các tác dụng phụ như tăng huyết áp, giảm kali máu và giữ nước. [2] [3]

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) và nhãn thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, abiraterone phối hợp với prednisone được dùng cho: [1] [3]

• Ung thư tiền liệt tuyến di căn kháng với liệu pháp giảm testosterone (kháng cắt tinh hoàn).
• Ung thư tiền liệt tuyến di căn nguy cơ cao, còn nhạy với liệu pháp giảm testosterone.

Người bệnh thường vẫn tiếp tục thuốc tiêm hoặc cấy giảm testosterone nền tảng, hoặc đã được cắt bỏ tinh hoàn. [3] Lựa chọn giữa abiraterone và các thuốc cùng mục đích khác phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, bệnh gan, bệnh tim mạch, đái tháo đường, và các thuốc đã dùng trước đó.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Hiệu quả của abiraterone cùng prednisone được chứng minh trong ba thử nghiệm quốc tế ngẫu nhiên, có đối chứng giả dược. Tất cả người bệnh trong các thử nghiệm này đều đang dùng thuốc giảm testosterone hoặc đã cắt tinh hoàn. [3]

Trong thử nghiệm COU-AA-301, khoảng 1.200 người bệnh ung thư tiền liệt tuyến di căn kháng với liệu pháp giảm testosterone, đã hóa trị docetaxel trước đó, được chia ngẫu nhiên dùng abiraterone cùng prednisone hoặc giả dược cùng prednisone. Kết quả ở nhóm dùng abiraterone tốt hơn, là cơ sở phê duyệt đầu tiên. Các thử nghiệm tiếp theo mở rộng chỉ định sang người chưa hóa trị và sang bệnh di căn nguy cơ cao còn nhạy với liệu pháp giảm testosterone. [3]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ thường gặp gồm: mệt mỏi, đau khớp, tăng huyết áp, buồn nôn, phù, giảm kali máu, bốc hỏa, tiêu chảy, nôn, nhiễm trùng đường hô hấp trên, ho và đau đầu. Xét nghiệm có thể thấy thiếu máu, tăng men phosphatase kiềm, tăng mỡ máu, tăng đường huyết và giảm kali máu. [3]

Cần báo bác sĩ ngay nếu: [2] [3]

• Dấu hiệu giảm kali máu: yếu cơ, chuột rút, tim đập không đều.
• Phù chân tăng nhanh, tăng cân nhanh, khó thở: dấu hiệu giữ nước hoặc suy tim.
• Huyết áp tăng cao, đau đầu dữ dội, chóng mặt.
• Dấu hiệu tổn thương gan: vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, đau hạ sườn phải, chán ăn nhiều. Tổn thương gan có thể nặng.
• Dấu hiệu suy tuyến thượng thận: mệt lả, chóng mặt, tụt huyết áp, buồn nôn, nhất là khi đang ốm, bị nhiễm trùng hoặc chấn thương. Không tự ý ngừng thuốc corticoid đi kèm.
• Hạ đường huyết ở người đái tháo đường đang dùng một số thuốc hạ đường huyết (như pioglitazone hoặc repaglinide).

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Nhãn thuốc khuyến cáo: [3]

• Huyết áp, kali máu và tình trạng giữ nước: kiểm tra ít nhất mỗi tháng. Cần kiểm soát huyết áp và điều chỉnh kali máu trước khi bắt đầu.
• Chức năng gan: xét nghiệm men gan định kỳ, thường xuyên hơn trong những tháng đầu; bác sĩ có thể giảm liều, tạm ngừng hoặc ngừng thuốc nếu men gan tăng.
• Đường huyết: ở người đái tháo đường.
• Chỉ số kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA) và hình ảnh học để đánh giá đáp ứng.
• Người có bệnh tim mạch cần được theo dõi sát hơn.

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Cách uống: uống lúc đói, cách xa bữa ăn theo đúng hướng dẫn của bác sĩ; uống cùng thức ăn làm tăng mạnh lượng thuốc hấp thu và có thể tăng tác dụng phụ. Nuốt nguyên viên. [2]
• Thuốc cảm ứng mạnh men CYP3A4 (ví dụ rifampin, một số thuốc chống động kinh): làm giảm nồng độ abiraterone, nên tránh. [3]
• Thuốc chuyển hóa qua men CYP2D6 có khoảng điều trị hẹp: cần tránh hoặc thận trọng. [3]
• Không phối hợp với radium 223 vì tăng gãy xương và tử vong. [3]
• Tránh thai: nam giới có bạn tình có khả năng mang thai cần dùng biện pháp tránh thai hiệu quả; phụ nữ mang thai không nên chạm vào viên thuốc không có lớp bao. [2] [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Bệnh của tôi đang ở giai đoạn nào, vì sao abiraterone phù hợp với tôi?
• Vì sao chọn abiraterone mà không phải enzalutamide, apalutamide hay darolutamide?
• Tôi nên uống thuốc vào giờ nào so với bữa ăn, và dùng thuốc corticoid đi kèm thế nào khi bị ốm?
• Tôi cần xét nghiệm men gan, kali máu, đo huyết áp bao lâu một lần?
• Tôi có bệnh tim, đái tháo đường hoặc bệnh gan, có cần lưu ý gì thêm không?
• Nếu chỉ số kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt tăng lại, bước điều trị tiếp theo của tôi là gì?
• Chi phí thuốc và mức bảo hiểm y tế chi trả ra sao, có thuốc generic hoặc chương trình hỗ trợ không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Abiraterone
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Abiraterone
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Zytiga (Abiraterone Acetate) Tablet Zytiga (Abiraterone Acetate) Tablet, Film Coated [Janssen Biotech, Inc.]