Docetaxel (Taxotere)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Docetaxel là thuốc hoá trị thuộc nhóm taxane, biệt dược gốc là Taxotere. Thuốc được truyền vào tĩnh mạch tại bệnh viện, dưới sự giám sát của bác sĩ có kinh nghiệm dùng thuốc điều trị ung thư. [1] [2]

Bên trong mỗi tế bào có các vi ống, là những cấu trúc giúp kéo nhiễm sắc thể về hai phía khi tế bào phân chia. Docetaxel can thiệp vào hoạt động của vi ống, làm tế bào ung thư không hoàn tất được quá trình phân chia và dần ngừng phát triển. [1] Vì tác động lên những tế bào phân chia nhanh, thuốc cũng ảnh hưởng tới một số tế bào lành như tế bào tạo máu trong tuỷ xương, niêm mạc miệng và nang tóc. Đây là lý do của nhiều tác dụng phụ thường gặp.

Docetaxel có thể được dùng đơn trị hoặc phối hợp với thuốc khác, tuỳ loại ung thư và giai đoạn bệnh. Phác đồ cụ thể, số đợt truyền và khoảng cách giữa các đợt do bác sĩ quyết định dựa trên tình trạng từng người.

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, docetaxel được dùng trong các tình huống sau: [1] [3]

• Ung thư vú: dùng đơn trị cho ung thư vú tiến triển tại chỗ hoặc đã di căn sau khi hoá trị trước đó thất bại; phối hợp với doxorubicin và cyclophosphamide làm điều trị bổ trợ sau mổ cho ung thư vú đã lan tới hạch nách nhưng còn phẫu thuật được.

• Ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC): dùng đơn trị khi bệnh tiến triển sau hoá trị có platinum; hoặc phối hợp với cisplatin cho bệnh tiến triển tại chỗ không mổ được hoặc đã di căn và chưa điều trị.

• Ung thư tiền liệt tuyến di căn đã kháng cắt tinh hoàn: phối hợp với prednisone.

• Ung thư biểu mô tuyến dạ dày, kể cả vùng nối dạ dày thực quản, giai đoạn tiến triển chưa điều trị: phối hợp với cisplatin và fluorouracil.

• Ung thư biểu mô tế bào vảy vùng đầu cổ tiến triển tại chỗ: phối hợp với cisplatin và fluorouracil làm hoá trị dẫn đầu (điều trị trước khi xạ trị hoặc phẫu thuật).

Trong thực hành, docetaxel còn xuất hiện trong nhiều phác đồ phối hợp khác theo hướng dẫn điều trị. Việc thuốc có phù hợp với bạn hay không phụ thuộc vào loại ung thư, các thuốc đã dùng trước đó, chức năng gan và thể trạng chung.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Nhãn thuốc tổng hợp nhiều thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng. Ví dụ, ở người bệnh ung thư vú di căn đã từng dùng nhóm anthracycline, một thử nghiệm so sánh docetaxel với phối hợp mitomycin và vinblastine cho thấy nhóm dùng docetaxel có thời gian sống còn trung vị dài hơn (khoảng 11,4 tháng so với 8,7 tháng) và thời gian đến khi bệnh tiến triển dài hơn. [3]

Ở các loại ung thư khác được phê duyệt, docetaxel cũng được đánh giá trong thử nghiệm lâm sàng trước khi đưa vào sử dụng. Tuy vậy, kết quả trong nghiên cứu là con số trung bình của một nhóm người bệnh; đáp ứng của mỗi người có thể khác. Bác sĩ thường đánh giá hiệu quả bằng thăm khám, chụp chiếu và xét nghiệm sau một số đợt điều trị.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Các tác dụng phụ hay gặp khi dùng docetaxel gồm nhiễm trùng, giảm bạch cầu, thiếu máu, giảm tiểu cầu, tê bì hoặc đau tay chân do ảnh hưởng dây thần kinh, thay đổi vị giác, khó thở, táo bón, chán ăn, thay đổi móng, giữ nước gây phù, mệt mỏi, đau, buồn nôn, tiêu chảy, nôn, loét miệng và rụng tóc. [3]

Nhãn thuốc có cảnh báo đóng khung (mức cảnh báo cao nhất) về tử vong liên quan điều trị, độc tính trên gan, giảm bạch cầu trung tính, phản ứng quá mẫn và giữ nước. Nguy cơ tử vong liên quan điều trị tăng ở người có chức năng gan bất thường. [3]

Hãy liên hệ bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế ngay nếu có: [2]

• Sốt, ớn lạnh, đau họng hoặc dấu hiệu nhiễm trùng khác.

• Phát ban, nổi mề đay, ngứa, cảm giác nóng bừng, tức ngực, ngất, chóng mặt, khó thở hoặc khó nuốt trong hoặc sau khi truyền.

• Phù tay chân, tăng cân nhanh, khó thở tăng dần, là dấu hiệu giữ nước. Giữ nước thường không xuất hiện ngay mà hay gặp khi đã truyền nhiều đợt.

• Tê bì, đau rát tay chân nặng lên, nhìn mờ hoặc thay đổi thị lực, đau bụng dữ dội, tiêu chảy nặng, da đỏ bong tróc.

Nhãn thuốc cũng lưu ý nguy cơ xuất hiện ung thư thứ phát muộn (như bệnh bạch cầu cấp dòng tuỷ, hội chứng rối loạn sinh tuỷ) ở người dùng phác đồ có docetaxel, và phản ứng da nặng. [3]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Trước và trong quá trình điều trị, bác sĩ thường cho làm xét nghiệm công thức máu để kiểm tra bạch cầu, và xét nghiệm chức năng gan. [2] [3] Người có men gan hoặc chất bilirubin tăng cao thường không được dùng docetaxel vì nguy cơ độc tính nặng. [3]

Bác sĩ có thể dặn bạn đo nhiệt độ thường xuyên ở nhà và báo ngay khi sốt. [2] Thuốc chống phản ứng dị ứng và giữ nước thường được dùng kèm theo phác đồ của bệnh viện. Người bệnh nên theo dõi cân nặng, tình trạng phù chân và báo sớm những thay đổi bất thường.

Một số dung dịch docetaxel có chứa cồn, có thể ảnh hưởng tới khả năng lái xe hoặc vận hành máy ngay sau khi truyền. [3] Nên có người đưa đón sau buổi truyền.

Tương tác và lưu ý khi dùng

Docetaxel được chuyển hoá qua men gan CYP3A4. Dùng chung với thuốc ức chế mạnh men này (ví dụ ketoconazole, một số thuốc điều trị HIV như ritonavir) có thể làm nồng độ docetaxel trong máu tăng và cần tránh. [3] Hãy đưa cho bác sĩ danh sách đầy đủ thuốc, thực phẩm chức năng và thảo dược bạn đang dùng.

Hãy báo bác sĩ nếu bạn từng bị bệnh gan, từng dùng cisplatin hoặc carboplatin cho ung thư phổi, hoặc từng dị ứng với thuốc có chứa polysorbate 80. [2]

Docetaxel có thể gây hại cho thai nhi. Người bệnh nữ và nam trong độ tuổi sinh sản cần dùng biện pháp tránh thai hiệu quả trong thời gian điều trị và một khoảng thời gian sau đó theo hướng dẫn của bác sĩ. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Vì sao docetaxel được chọn cho tôi, và tôi sẽ dùng nó một mình hay phối hợp với thuốc nào?

• Chức năng gan của tôi có đủ an toàn để dùng thuốc này không?

• Tôi cần xét nghiệm máu vào những thời điểm nào, và khi sốt thì tôi nên liên hệ ai?

• Tôi cần dùng thuốc gì trước mỗi đợt truyền để giảm dị ứng và giữ nước?

• Nếu tê bì tay chân hoặc thay đổi móng xuất hiện, tôi nên làm gì và có cách nào giảm nhẹ không?

• Chi phí mỗi đợt điều trị là bao nhiêu và bảo hiểm y tế chi trả thế nào?

• Nếu bệnh không đáp ứng sau vài đợt, bước tiếp theo của tôi là gì?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Docetaxel
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Docetaxel
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Docetaxel Injection, Solution, Concentrate [Mylan Institutional Llc]