Đột biến gen BRCA1/BRCA2

Đột biến gen BRCA1/BRCA2 là gì

BRCA1 và BRCA2 là hai gen tạo ra protein giúp sửa chữa ADN bị hỏng [1]. Mỗi người có hai bản sao của mỗi gen, một từ cha và một từ mẹ. Người thừa hưởng một bản sao mang đột biến gây hại vẫn còn một bản sao bình thường, đủ để bảo vệ tế bào. Nhưng nếu bản sao còn lại cũng bị hỏng trong quá trình sống, tế bào mất khả năng sửa ADN và có thể trở thành ung thư [1].

Đột biến BRCA có thể là:

• Di truyền (dòng mầm): có trong mọi tế bào từ lúc sinh, có thể truyền cho con cái [1].
• Chỉ có trong khối u (mắc phải): xuất hiện trong đời, không truyền cho con [1].

Trong dân số chung, khoảng 1 trên 400 người mang đột biến BRCA gây hại; tỷ lệ này cao hơn ở một số cộng đồng [1].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Nguy cơ ung thư tăng rõ rệt. Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), với người mang đột biến di truyền [1]:

• Ung thư vú ở nữ: hơn 60% sẽ mắc trong đời, so với khoảng 13% ở phụ nữ nói chung.
• Ung thư buồng trứng: khoảng 39% đến 58% với BRCA1 và 13% đến 29% với BRCA2, so với khoảng 1,1% ở phụ nữ nói chung.
• Ung thư tụy, ung thư tiền liệt tuyến và ung thư vú ở nam cũng tăng, đặc biệt với BRCA2.

Những con số này là nguy cơ, không phải định mệnh: nhiều người mang đột biến không bao giờ bị ung thư [1].

Chọn thuốc điều trị. Tế bào ung thư có đột biến BRCA, dù di truyền hay mắc phải, có thể đáp ứng tốt với thuốc ức chế PARP, nhóm thuốc chặn thêm một đường sửa ADN của tế bào ung thư. Các thuốc như olaparib, rucaparib, niraparib, talazoparib đã được phê duyệt cho một số ung thư mang đột biến BRCA [1]. Xem thêm trang nhóm thuốc ức chế PARP.

Ý nghĩa với gia đình. Mỗi người con của người mang đột biến di truyền có khả năng thừa hưởng đột biến. Kết quả xét nghiệm giúp người thân cùng huyết thống hiểu nguy cơ của chính mình và quyết định có xét nghiệm hay không [1] [3].

Ai nên xét nghiệm và xét nghiệm thế nào

Nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia tư vấn di truyền nếu có [1] [2]:

• Người thân đã được xác định mang đột biến BRCA.
• Bản thân hoặc người nhà bị ung thư vú ở tuổi 50 trở xuống.
• Bản thân hoặc người nhà bị ung thư buồng trứng, ung thư vú ở nam, ung thư tụy, hoặc ung thư tiền liệt tuyến di căn hay nguy cơ cao.
• Nhiều người trong gia đình cùng mắc một loại ung thư.

Các hướng dẫn cũng khuyến cáo xét nghiệm gen di truyền cho mọi người bệnh ung thư vú bộ ba âm tính, ung thư buồng trứng, ung thư tụy hoặc ung thư tiền liệt tuyến di căn [3].

Cách làm: xét nghiệm dòng mầm dùng mẫu máu hoặc nước bọt [1]. Đôi khi đột biến BRCA được phát hiện qua xét nghiệm gen khối u; khi đó nên làm thêm xét nghiệm dòng mầm để biết đột biến có phải di truyền không [1]. Không khuyến cáo xét nghiệm cho trẻ dưới 18 tuổi [1].

Kết quả có thể gặp [1]:

• Dương tính: có đột biến gây hại, nguy cơ tăng, nhưng không cho biết chắc có bị ung thư hay khi nào.
• Âm tính: không tìm thấy đột biến; nguy cơ vẫn phụ thuộc tiền sử gia đình.
• Biến thể chưa rõ ý nghĩa: chưa đủ dữ liệu; phần lớn sau này được xếp lại là lành tính.

Người mang đột biến có thể chọn tầm soát sớm hơn (như chụp cộng hưởng từ (MRI) vú kèm chụp nhũ ảnh), phẫu thuật dự phòng hoặc dùng thuốc giảm nguy cơ, sau khi cân nhắc lợi ích và tác hại [1].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi có nên xét nghiệm gen BRCA di truyền không?
• Nếu khối u của tôi có đột biến BRCA, đó là đột biến di truyền hay chỉ trong khối u?
• Tôi có thể dùng thuốc ức chế PARP không?
• Nếu tôi mang đột biến, con cái và anh chị em của tôi nên làm gì?

Nguồn tham khảo

1. National Cancer Institute, BRCA Gene Changes: Cancer Risk and Genetic Testing: https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/genetics/brca-fact-sheet
2. American Cancer Society, Understanding Genetic Testing for Cancer: https://www.cancer.org/cancer/risk-prevention/genetics/genetic-testing-for-cancer-risk/understanding-genetic-testing-for-cancer.html
3. National Cancer Institute, Genetic Testing for Inherited Cancer Risk: https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/genetics/genetic-testing-fact-sheet