Chỉ số tăng sinh Ki-67

Chỉ số tăng sinh Ki-67 là gì

Ki-67 là một protein chỉ xuất hiện trong những tế bào đang phân chia [1]. Tế bào đang "nghỉ" không có protein này. Vì vậy, khi nhuộm mẫu mô khối u để tìm Ki-67, bác sĩ giải phẫu bệnh có thể đếm xem bao nhiêu phần trăm tế bào ung thư đang trong quá trình sinh sôi.

Con số đó gọi là chỉ số tăng sinh Ki-67 (còn gọi là điểm Ki-67). Đây là một cách đo khối u đang phát triển nhanh đến mức nào [1] [3]. Có thể hình dung như đếm xem trong một nhà máy, bao nhiêu công nhân đang đứng máy sản xuất: càng nhiều người làm việc, sản phẩm (ở đây là tế bào ung thư mới) ra càng nhanh.

• Ki-67 cao: nhiều tế bào đang phân chia nhanh, ung thư có xu hướng lớn và lan nhanh hơn [1] [3]. Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), chỉ số trên 30% thường được xem là cao [1].
• Ki-67 thấp: ít tế bào đang phân chia, khối u thường phát triển chậm hơn.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Trong ung thư vú, Ki-67 là một trong nhiều thông tin trên phiếu giải phẫu bệnh. Ở ung thư vú giai đoạn sớm, chỉ số này có thể được dùng để giúp ước đoán tiên lượng hoặc đề xuất điều trị [3]. Chỉ số Ki-67 cũng có thể giúp dự đoán ung thư vú đáp ứng thế nào với một số điều trị như hóa trị [1].

Ki-67 liên quan nhưng không giống với độ mô học (grade). Độ mô học dựa trên mức độ tế bào ung thư trông khác tế bào bình thường ra sao, xếp từ độ 1 (phát triển chậm) đến độ 3 (phát triển nhanh, dễ lan) [2]. Cả hai cùng giúp bác sĩ hiểu "tính khí" của khối u.

Trong u thần kinh nội tiết (ví dụ u thần kinh nội tiết tụy), độ mô học được xếp một phần dựa trên tốc độ phân chia của tế bào: tế bào phân chia chậm được xếp độ thấp, phân chia nhanh được xếp độ cao [4]. Chỉ số Ki-67 là một cách thường dùng để đo tốc độ phân chia này. Độ mô học cùng giai đoạn giúp bác sĩ và người bệnh lên kế hoạch điều trị [4].

Xét nghiệm và đọc kết quả

Cách làm: Ki-67 được xét nghiệm trên mẫu mô khối u lấy từ sinh thiết hoặc phẫu thuật, bằng phương pháp nhuộm hóa mô miễn dịch (IHC). Người bệnh không cần làm thêm thủ thuật riêng, vì xét nghiệm dùng chính mẫu mô đã lấy.

Đọc kết quả: phiếu thường ghi dạng phần trăm, ví dụ "Ki-67: 20%", nghĩa là khoảng 20 trong 100 tế bào ung thư được đếm đang phân chia.

Những điều cần lưu ý:

• Không có một ngưỡng chung cho mọi trường hợp. Mốc "cao" hay "thấp" có thể khác nhau giữa các loại ung thư, các hướng dẫn và các phòng xét nghiệm. Kết quả nằm ở vùng giữa thường khó diễn giải hơn.
• Ki-67 không đứng một mình. Trong ung thư vú, quyết định điều trị còn dựa vào kích thước khối u, tình trạng hạch, thụ thể nội tiết, protein HER2, độ mô học và đôi khi các xét nghiệm biểu hiện gen [3].
• Kết quả có thể thay đổi tùy vùng khối u được lấy mẫu và cách đếm, nên hai lần xét nghiệm có thể cho con số hơi khác nhau.

Ki-67 cao không có nghĩa là bệnh vô vọng. Đây là thông tin giúp bác sĩ chọn điều trị phù hợp hơn, chẳng hạn cân nhắc có nên hóa trị hay không [1] [3].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Chỉ số Ki-67 của tôi là bao nhiêu, được xem là cao, trung bình hay thấp?
• Con số này ảnh hưởng thế nào đến việc tôi có cần hóa trị không?
• Độ mô học của khối u tôi là độ mấy?
• Ngoài Ki-67, tôi có cần làm xét nghiệm biểu hiện gen nào khác không?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, "Ki-67 proliferation index": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/ki-67-proliferation-index
2. American Cancer Society, Breast Cancer Grade: https://www.cancer.org/cancer/types/breast-cancer/understanding-a-breast-cancer-diagnosis/breast-cancer-grades.html
3. American Cancer Society, Other Breast Cancer Gene, Protein, and Blood Tests: https://www.cancer.org/cancer/types/breast-cancer/understanding-a-breast-cancer-diagnosis/other-breast-cancer-gene-protein-blood-tests.html
4. National Cancer Institute, Pancreatic Neuroendocrine Tumors Diagnosis: https://www.cancer.gov/types/pancreatic/neuroendocrine-tumors/diagnosis