Ung thư tuyến giáp giai đoạn cuối: điều cần biết

Ung thư tuyến giáp giai đoạn cuối thường được hiểu là ung thư đã tiến triển tại chỗ, tái phát nhiều lần hoặc di căn đến cơ quan xa như phổi, xương hay não. Tuy nhiên, “giai đoạn cuối” không đồng nghĩa với việc không còn lựa chọn điều trị; hướng xử trí còn phụ thuộc vào loại ung thư, tốc độ tiến triển, vị trí di căn, triệu chứng và tình trạng sức khỏe của từng người. [1][2]

Giai đoạn cuối có nghĩa là gì?

Ung thư tuyến giáp không phải một bệnh duy nhất. Các nhóm chính gồm ung thư tuyến giáp thể nhú, thể nang, thể tủy và thể không biệt hóa. Trong đó, thể nhú và thể nang thường có diễn tiến thuận lợi hơn, nhưng một số trường hợp có thể tái phát, di căn hoặc mất khả năng đáp ứng với điều trị iod phóng xạ. Ung thư thể không biệt hóa thường tiến triển mạnh hơn, còn ung thư thể tủy có đặc điểm sinh học và lựa chọn thuốc khác với ung thư tuyến giáp thể biệt hóa. [1][4]

Bác sĩ có thể dùng từ “tiến triển” khi khối u tăng kích thước, xuất hiện tổn thương mới hoặc gây triệu chứng. Di căn xa nghĩa là tế bào ung thư đã lan đến các cơ quan ngoài vùng tuyến giáp và hạch cổ. Tuy vậy, hình ảnh có tổn thương di căn không tự động cho biết chính xác người bệnh còn sống được bao lâu. Tiên lượng cần được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm loại mô bệnh học, mức độ biệt hóa của tế bào ung thư, vị trí và số lượng ổ di căn, tốc độ lớn lên của bệnh, các bệnh kèm theo và đáp ứng với điều trị.

Một khái niệm quan trọng là ung thư tuyến giáp kháng iod phóng xạ. Điều này có nghĩa là tế bào ung thư không còn bắt iod phóng xạ, hoặc các ổ bệnh vẫn tiến triển dù đã được điều trị phù hợp. Ở nhóm này, việc tiếp tục lặp lại iod phóng xạ thường không phải lựa chọn chính, và bác sĩ sẽ cân nhắc các phương pháp tại chỗ hoặc thuốc điều trị toàn thân. [2]

Những lựa chọn điều trị hiện nay

Nếu bệnh tiến triển chậm, không gây triệu chứng đáng kể và chưa đe dọa chức năng của cơ quan quan trọng, theo dõi sát có thể là một lựa chọn hợp lý. “Theo dõi” không có nghĩa là bỏ mặc bệnh. Người bệnh thường cần tái khám, xét nghiệm và chụp hình theo lịch để phát hiện thay đổi kịp thời. Cách tiếp cận này có thể giúp tránh hoặc trì hoãn tác dụng phụ của thuốc khi nguy cơ trước mắt còn thấp. [2]

Với một số ổ di căn giới hạn, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị tại chỗ. Các phương pháp được đề cập trong y văn gồm đốt u bằng sóng cao tần, áp lạnh hoặc nút mạch. Mục tiêu là kiểm soát một ổ bệnh cụ thể, làm giảm triệu chứng hoặc trì hoãn tiến triển. Việc lựa chọn phụ thuộc vào vị trí khối u, kích thước, mạch máu nuôi, nguy cơ tổn thương cơ quan lân cận và kinh nghiệm của cơ sở điều trị. [2]

Khi bệnh tiến triển rõ, gây triệu chứng hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến cơ quan quan trọng, thuốc toàn thân có thể được sử dụng. Với một số ung thư tuyến giáp tiến triển hoặc kháng iod phóng xạ, các thuốc ức chế tyrosine kinase thường được cân nhắc. Lenvatinib và sorafenib có thể là lựa chọn ban đầu trong những tình huống phù hợp, còn cabozantinib có thể được sử dụng ở bước tiếp theo theo chỉ định chuyên môn. [2]

Những thuốc này không phải là thuốc chữa khỏi cho mọi trường hợp. Chúng có thể giúp kiểm soát bệnh, nhưng cũng gây các tác dụng phụ như tăng huyết áp, mệt mỏi, tiêu chảy, chán ăn, tổn thương da tay chân, thay đổi chức năng gan hoặc các vấn đề khác. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc khi gặp tác dụng phụ. Bác sĩ có thể điều chỉnh liều, tạm ngưng thuốc hoặc đổi phương pháp nếu cần. Các nghiên cứu ngẫu nhiên về thuốc nhóm này đã được tổng hợp trong các phân tích hệ thống, cho thấy đây là một phần quan trọng trong điều trị ung thư tuyến giáp tiến triển, nhưng lợi ích cụ thể vẫn khác nhau giữa từng thuốc và từng người bệnh. [3]

Vai trò của xét nghiệm gen và điều trị cá thể hóa

Ung thư tuyến giáp có thể mang những thay đổi gen khác nhau. Các biến đổi liên quan đến BRAF, RAS và RET có thể góp phần thúc đẩy sự phát triển của khối u và tình trạng kháng điều trị. [1] Xét nghiệm vật liệu di truyền của mô ung thư có thể giúp bác sĩ hiểu rõ hơn đặc điểm bệnh và tìm cơ hội dùng thuốc nhắm trúng đích.

Một số thuốc chọn lọc đã được phê duyệt cho khối u có biến đổi gen tương ứng. Chẳng hạn, larotrectinib và entrectinib được sử dụng trong một số khối u dương tính với NTRK; selpercatinib và pralsetinib có thể được cân nhắc khi có biến đổi RET; một số thuốc như crizotinib, alectinib hoặc lorlatinib liên quan đến biến đổi ALK. [2] Những thuốc này chỉ phù hợp khi xét nghiệm xác nhận đúng biến đổi và người bệnh đáp ứng các điều kiện điều trị. Không nên dùng thuốc chỉ vì nghe nói thuốc đó có hiệu quả ở một bệnh nhân khác.

Các phương pháp phân tích gen và nhiều lớp dữ liệu sinh học khác đang giúp hiểu thêm về mức độ biệt hóa, khả năng đáp ứng thuốc và cơ chế kháng thuốc. Tuy nhiên, không phải xét nghiệm nào cũng đã được chứng minh có thể thay đổi quyết định điều trị. Giá trị của xét nghiệm cần được cân nhắc dựa trên độ tin cậy, khả năng áp dụng và việc kết quả có thực sự mở ra một lựa chọn điều trị hay không. [4]

Nếu ung thư di căn não, tình hình cần được đánh giá riêng. Bằng chứng về điều trị các ổ di căn não từ ung thư tuyến giáp hiện còn hạn chế trong một số bối cảnh. Dữ liệu về thuốc tác động lên BRAF và MEK có thể hữu ích trong những bệnh cảnh nhất định, nhưng không thể suy ra rằng mọi khối u có cùng đột biến sẽ đáp ứng giống nhau. [5]

Chăm sóc triệu chứng và đời sống hằng ngày

Kiểm soát triệu chứng nên được thực hiện song song với điều trị chống ung thư, không chỉ dành cho những ngày cuối đời. Người bệnh có thể cần hỗ trợ giảm đau, giảm khó thở, kiểm soát buồn nôn, táo bón, mất ngủ, lo âu, mệt mỏi hoặc khó nuốt. Chăm sóc giảm nhẹ là một chuyên ngành hỗ trợ chất lượng sống và có thể được thực hiện đồng thời với thuốc chống ung thư.

Nếu có đau xương, khó thở tăng dần, ho ra máu, yếu liệt tay chân, co giật, lú lẫn, đau đầu dữ dội hoặc khó nuốt, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế sớm. Đây có thể là dấu hiệu cần xử trí khẩn cấp, đặc biệt khi bệnh đã di căn.

Ăn uống đủ năng lượng, vận động trong khả năng, ngủ nghỉ hợp lý và có người thân đồng hành thường giúp người bệnh duy trì thể lực. Đây là hướng dẫn chăm sóc chung, không thay thế tư vấn dinh dưỡng cá nhân. Không có chế độ ăn đặc biệt nào được chứng minh có thể thay thế điều trị ung thư. Các sản phẩm thảo dược, thuốc y học cổ truyền hoặc thực phẩm bổ sung cũng cần được báo cho bác sĩ, vì chúng có thể tương tác với thuốc điều trị hoặc ảnh hưởng đến gan, thận. Một số nghiên cứu về y học cổ truyền gợi ý khả năng hỗ trợ miễn dịch và làm thay đổi môi trường khối u, nhưng bằng chứng lâm sàng chưa đủ để xem đây là phương pháp thay thế điều trị chuẩn. [1]

Điều quan trọng nhất là người bệnh và gia đình nên xin giải thích rõ mục tiêu của từng phương pháp: kiểm soát bệnh, giảm triệu chứng, kéo dài thời gian bệnh ổn định hay bảo vệ chức năng cơ quan. Mỗi ca ung thư tuyến giáp giai đoạn cuối là khác nhau. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu và nhóm điều trị tuyến giáp trước khi quyết định xét nghiệm, dùng thuốc, điều trị tại chỗ hoặc thay đổi kế hoạch chăm sóc.

Nguồn tham khảo

1. Mechanistic and Clinical Perspectives on Traditional Chinese Medicine in Thyroid Cancer Management. PMC
2. How to manage radioiodine-refractory thyroid cancer in the era of precision medicine. PMC
3. Magnitude of Survival Benefit Associated With Tyrosine Kinase Inhibitors in Advanced Thyroid Carcinoma: A Systematic Review and Meta-Analysis Incorporating Updated Long-Term Evidence From SELECT (Lenvatinib) and COSMIC-311 (Cabozantinib) Trials. PMC
4. Genomics and Multi-Omics to Guide Clinical Management in Thyroid Cancer. PMC
5. Programmed cell death evasion in BRAF V600E-driven primary CNS tumors and thyroid cancer brain metastases. PMC