Nút mạch hóa chất qua động mạch (TACE)

Nút mạch hóa chất là gì

Nút mạch hóa chất qua động mạch (TACE), còn gọi là hóa tắc mạch, là thủ thuật trong đó bác sĩ đưa thuốc chống ung thư vào mạch máu gần khối u rồi chặn nguồn máu nuôi khối u lại. [1] Kỹ thuật này được dùng để điều trị ung thư gan. [1]

Điều đặc biệt là gan có hai nguồn máu. Phần lớn tế bào gan lành được nuôi bởi tĩnh mạch cửa, còn khối u trong gan chủ yếu được nuôi bởi động mạch gan. Chặn nhánh động mạch nuôi khối u giúp "bỏ đói" tế bào ung thư, trong khi phần lớn gan lành vẫn được tĩnh mạch cửa nuôi. [2] [3]

Có thể hình dung như một khu vườn có hai đường ống nước: bác sĩ bơm thuốc diệt cỏ vào đúng đường ống dẫn tới đám cỏ dại rồi khoá van ống đó, còn cây trồng vẫn nhận nước từ đường ống còn lại.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Nút mạch là lựa chọn cho người bị ung thư gan không mổ được và không điều trị được bằng đốt u, khi khối u chưa lan ra ngoài gan. [3] Nút mạch hóa chất thường là kiểu nút mạch được dùng đầu tiên cho khối u gan lớn không mổ hay đốt được, và phù hợp với người có chức năng gan còn đủ tốt. [2] Kỹ thuật này đôi khi cũng được dùng cho người đang chờ ghép gan. [2]

Một số điểm người bệnh nên biết:

• Nút mạch nhìn chung không được dùng đơn độc với mục tiêu chữa khỏi ung thư gan. [2] Mục tiêu thường là kiểm soát khối u và kéo dài thời gian bệnh ổn định.
• Vì nút mạch cũng làm giảm một phần máu tới gan lành, cách này có thể không phù hợp với người có gan đã tổn thương nặng do viêm gan hoặc xơ gan. [2]
• Nút mạch có thể được phối hợp với đốt u. [2] Với ung thư gan tiến xa, các thuốc toàn thân như thuốc nhắm trúng đích và thuốc miễn dịch cũng là lựa chọn, và bác sĩ sẽ cân nhắc dùng nối tiếp hoặc phối hợp tuỳ từng người. [3]

Thủ thuật diễn ra thế nào

Bác sĩ rạch một lỗ nhỏ ở bẹn, luồn một ống thông mảnh vào động mạch rồi đẩy dần lên tới động mạch gan. Thuốc cản quang được bơm vào để quan sát đường đi của ống thông trên màn hình. [2] [3] Khi ống thông tới đúng nhánh nuôi khối u, bác sĩ bơm thuốc hóa trị và chất gây tắc mạch. [3]

Có hai cách phổ biến:

• Nút mạch hóa chất thông thường: bơm thuốc hóa trị rồi bơm chất gây tắc mạch. [2]
• Nút mạch với hạt vi cầu mang thuốc: thuốc được gắn vào các hạt nhỏ; hạt vừa chặn dòng máu vừa nhả thuốc từ từ tại chỗ. Nhờ vậy lượng thuốc tới khối u cao hơn và lâu hơn, trong khi rất ít thuốc đi tới phần còn lại của cơ thể, nên ít tác dụng phụ toàn thân hơn. [1] [2]

Hiện chưa rõ kiểu nút mạch nào cho kết quả lâu dài tốt hơn. [2]

Tác dụng phụ và hội chứng sau nút mạch

Sau thủ thuật, nhiều người gặp đau bụng, sốt và buồn nôn trong vài ngày, thường được gọi chung là hội chứng sau nút mạch. [2] Các biến chứng ít gặp hơn gồm nhiễm trùng trong gan và cục máu đông trong các mạch máu lớn của gan. Đôi khi cần vài tuần để hồi phục hoàn toàn. [2]

Vì gan lành cũng có thể bị ảnh hưởng, chức năng gan có thể xấu đi sau nút mạch; nguy cơ cao hơn nếu một nhánh lớn của động mạch gan bị chặn. [2] Người bệnh nên báo ngay khi sốt cao kéo dài, đau bụng tăng dần, vàng da, bụng to nhanh hoặc lơ mơ.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Vì sao tôi phù hợp với nút mạch thay vì mổ, đốt u hay thuốc toàn thân?
• Chức năng gan của tôi có đủ an toàn để làm nút mạch không?
• Tôi có thể cần nút mạch bao nhiêu lần, và làm sao biết khối u đáp ứng?
• Sau thủ thuật tôi cần nằm viện bao lâu, và những dấu hiệu nào cần quay lại ngay?
• Nút mạch có nên phối hợp với thuốc nhắm trúng đích hay thuốc miễn dịch trong trường hợp của tôi không?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, chemoembolization: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/chemoembolization
2. American Cancer Society, Embolization Therapy for Liver Cancer: https://www.cancer.org/cancer/types/liver-cancer/treating/embolization-therapy.html
3. National Cancer Institute, Liver Cancer Treatment (PDQ), Patient Version: https://www.cancer.gov/types/liver/patient/adult-liver-treatment-pdq