Mục lục
Sàng lọc là gì?
Sàng lọc là việc tìm kiếm ung thư trước khi một người có bất kỳ triệu chứng nào. Điều này có thể giúp phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm. Khi mô bất thường hoặc ung thư được phát hiện sớm, việc điều trị có thể dễ dàng hơn. Đến khi xuất hiện triệu chứng, ung thư có thể đã bắt đầu lan rộng.
Các nhà khoa học đang cố gắng hiểu rõ hơn những người nào có nhiều khả năng mắc một số loại ung thư nhất định. Họ cũng nghiên cứu những việc chúng ta làm và những yếu tố xung quanh chúng ta để xem liệu chúng có gây ung thư hay không. Thông tin này giúp bác sĩ khuyến nghị ai nên được sàng lọc ung thư, nên sử dụng xét nghiệm sàng lọc nào và nên làm xét nghiệm thường xuyên đến mức nào.
Điều quan trọng cần nhớ là việc bác sĩ đề nghị xét nghiệm sàng lọc không nhất thiết có nghĩa là bác sĩ nghĩ bạn bị ung thư. Xét nghiệm sàng lọc được thực hiện khi bạn không có triệu chứng ung thư.
Nếu kết quả xét nghiệm sàng lọc bất thường, bạn có thể cần làm thêm xét nghiệm để xác định liệu bạn có ung thư hay không. Những xét nghiệm này được gọi là xét nghiệm chẩn đoán (diagnostic tests).
Thông tin chung về ung thư tuyến giáp
Các điểm chính
-
Ung thư tuyến giáp là bệnh trong đó các tế bào ác tính, tức tế bào ung thư, hình thành trong mô của tuyến giáp.
-
Ung thư tuyến giáp gặp ở phụ nữ thường xuyên hơn.
-
Phơi nhiễm bức xạ làm tăng nguy cơ ung thư tuyến giáp.
Ung thư tuyến giáp là bệnh trong đó các tế bào ác tính, tức tế bào ung thư, hình thành trong mô của tuyến giáp.
Tuyến giáp là một tuyến nằm ở phần dưới cổ, gần khí quản. Tuyến có hình con bướm, gồm thùy phải và thùy trái. Eo tuyến giáp (isthmus), là một dải mô mỏng, nối hai thùy với nhau. Một tuyến giáp khỏe mạnh có kích thước khoảng bằng quả óc chó. Thông thường không thể sờ thấy tuyến giáp qua da.
Tuyến giáp sử dụng iốt, một khoáng chất có trong một số thực phẩm và trong muối iốt, để giúp tạo ra một số hormone. Hormone tuyến giáp có các chức năng sau:
-
kiểm soát nhịp tim, nhiệt độ cơ thể và tốc độ thức ăn được chuyển thành năng lượng, tức quá trình chuyển hóa (metabolism)
-
kiểm soát lượng canxi trong máu
Tìm hiểu thêm về ung thư tuyến giáp tại Điều trị ung thư tuyến giáp.
Ung thư tuyến giáp gặp ở phụ nữ thường xuyên hơn.
Ung thư tuyến giáp thường được chẩn đoán ở nam giới và phụ nữ trong độ tuổi từ 55 đến 64. Phụ nữ có khả năng mắc ung thư tuyến giáp cao gấp khoảng ba lần so với nam giới.
Số người được chẩn đoán ung thư tuyến giáp tại Hoa Kỳ tăng từ năm 1974 đến năm 2013, nhưng số ca tử vong do ung thư tuyến giáp vẫn không thay đổi hoặc giảm nhẹ. Tỷ lệ ung thư tuyến giáp ổn định từ năm 2013 đến năm 2016, và tỷ lệ u tuyến giáp có kích thước dưới 1 cm đã giảm. Phần lớn trường hợp ung thư tuyến giáp đáp ứng với điều trị và thường có thể chữa khỏi.
Phơi nhiễm bức xạ làm tăng nguy cơ ung thư tuyến giáp.
Bất kỳ yếu tố nào làm tăng khả năng một người mắc bệnh được gọi là yếu tố nguy cơ (risk factor). Không phải mọi người có một hoặc nhiều yếu tố nguy cơ này đều sẽ mắc ung thư tuyến giáp, và ung thư cũng có thể xảy ra ở một số người không có yếu tố nguy cơ nào được biết đến. Hãy trao đổi với bác sĩ nếu bạn nghĩ mình có thể có nguy cơ.
Các yếu tố nguy cơ của ung thư tuyến giáp bao gồm:
-
Phơi nhiễm bức xạ ở vùng đầu và cổ khi còn là trẻ sơ sinh hoặc trẻ em, hoặc phơi nhiễm bức xạ từ bụi phóng xạ. Ung thư có thể xuất hiện sớm nhất là 5 năm sau khi phơi nhiễm.
-
Có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp hoặc ung thư tuyến giáp.
-
Có tiền sử bướu cổ, tức tuyến giáp to.
-
Có tình trạng di truyền như hội chứng đa u tuyến nội tiết loại 2 (multiple endocrine neoplasia type 2 syndrome, MEN2), do thay đổi ở gen RET.
-
Là nữ giới.
-
Là người châu Á.
Sàng lọc ung thư tuyến giáp
Các điểm chính
-
Xét nghiệm được sử dụng để sàng lọc các loại ung thư khác nhau khi một người không có triệu chứng.
-
Không có xét nghiệm sàng lọc tiêu chuẩn hoặc thường quy đối với ung thư tuyến giáp.
-
Sàng lọc ung thư tuyến giáp có thể không giúp một người sống lâu hơn.
-
Các xét nghiệm sàng lọc ung thư tuyến giáp đang được nghiên cứu trong các thử nghiệm lâm sàng.
Xét nghiệm được sử dụng để sàng lọc các loại ung thư khác nhau khi một người không có triệu chứng.
Các nhà khoa học nghiên cứu các xét nghiệm sàng lọc để tìm ra những xét nghiệm có ít tác hại nhất và nhiều lợi ích nhất. Các thử nghiệm sàng lọc ung thư cũng nhằm cho thấy liệu việc phát hiện sớm, tức phát hiện ung thư trước khi gây triệu chứng, có giúp một người sống lâu hơn hoặc làm giảm nguy cơ tử vong do bệnh hay không. Với một số loại ung thư, khả năng hồi phục sẽ tốt hơn nếu bệnh được phát hiện và điều trị ở giai đoạn sớm.
Không có xét nghiệm sàng lọc tiêu chuẩn hoặc thường quy đối với ung thư tuyến giáp.
Không có xét nghiệm sàng lọc tiêu chuẩn hoặc thường quy nào được sử dụng để phát hiện sớm ung thư tuyến giáp. Ung thư tuyến giáp không gây triệu chứng có thể được phát hiện trong các trường hợp sau:
-
khám sức khỏe định kỳ, khi bác sĩ kiểm tra cổ để tìm khối u, tức nhân tuyến giáp (nodules), hoặc tình trạng sưng ở cổ, thanh quản, hạch bạch huyết, hay bất kỳ dấu hiệu nào khác có vẻ bất thường
-
phẫu thuật được thực hiện vì một bệnh lý khác
-
siêu âm được thực hiện vì một bệnh lý khác
Sàng lọc ung thư tuyến giáp có thể không giúp một người sống lâu hơn.
Các nghiên cứu cho thấy sàng lọc ung thư tuyến giáp không làm giảm nguy cơ tử vong do bệnh này. Tại Hoa Kỳ chưa có thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên nào được thực hiện để xác định liệu khám cổ, siêu âm hoặc xét nghiệm sàng lọc khác có làm giảm nguy cơ tử vong do ung thư tuyến giáp hay không. Khám cổ và siêu âm đôi khi được dùng để sàng lọc ung thư tuyến giáp nhưng không làm giảm nguy cơ tử vong do bệnh này.
Các xét nghiệm sàng lọc ung thư tuyến giáp đang được nghiên cứu trong các thử nghiệm lâm sàng.
Thông tin về các thử nghiệm lâm sàng được NCI hỗ trợ có thể được tìm thấy trên trang tìm kiếm thử nghiệm lâm sàng của NCI. Các thử nghiệm lâm sàng được tổ chức khác hỗ trợ có thể được tìm thấy trên trang web ClinicalTrials.gov.
Rủi ro của sàng lọc ung thư tuyến giáp
Các điểm chính
-
Xét nghiệm sàng lọc có các rủi ro.
-
Rủi ro của sàng lọc ung thư tuyến giáp bao gồm: Phát hiện ung thư tuyến giáp có thể không bao giờ gây triệu chứng hoặc đe dọa tính mạng. Có thể xảy ra kết quả xét nghiệm âm tính giả. Có thể xảy ra kết quả xét nghiệm dương tính giả.
-
Phát hiện ung thư tuyến giáp có thể không bao giờ gây triệu chứng hoặc đe dọa tính mạng.
-
Có thể xảy ra kết quả xét nghiệm âm tính giả.
-
Có thể xảy ra kết quả xét nghiệm dương tính giả.
Xét nghiệm sàng lọc có các rủi ro.
Việc quyết định về xét nghiệm sàng lọc có thể khó khăn. Không phải tất cả xét nghiệm sàng lọc đều có ích và hầu hết đều có rủi ro. Trước khi thực hiện bất kỳ xét nghiệm sàng lọc nào, bạn có thể muốn trao đổi với bác sĩ về xét nghiệm đó. Điều quan trọng là cần biết các rủi ro của xét nghiệm và liệu xét nghiệm đó đã được chứng minh là làm giảm nguy cơ tử vong do ung thư hay chưa.
Rủi ro của sàng lọc ung thư tuyến giáp bao gồm:
Phát hiện ung thư tuyến giáp có thể không bao giờ gây triệu chứng hoặc đe dọa tính mạng.
Khi kết quả xét nghiệm sàng lọc dẫn đến chẩn đoán và điều trị một bệnh có thể chưa bao giờ gây triệu chứng hoặc đe dọa tính mạng, tình trạng này được gọi là chẩn đoán quá mức (overdiagnosis). Các xét nghiệm chẩn đoán, chẳng hạn như sinh thiết chọc hút kim nhỏ, và điều trị ung thư, chẳng hạn như phẫu thuật và điều trị bằng iốt phóng xạ, có thể có những rủi ro nghiêm trọng, bao gồm các vấn đề về thể chất và cảm xúc.
Có thể xảy ra kết quả xét nghiệm âm tính giả.
Kết quả xét nghiệm sàng lọc có thể trông bình thường mặc dù ung thư tuyến giáp đang hiện diện. Người nhận kết quả âm tính giả, tức kết quả cho thấy không có ung thư trong khi thực tế có ung thư, có thể trì hoãn việc đi khám ngay cả khi có triệu chứng.
Có thể xảy ra kết quả xét nghiệm dương tính giả.
Kết quả xét nghiệm sàng lọc có thể trông bất thường mặc dù không có ung thư. Kết quả dương tính giả, tức kết quả cho thấy có ung thư trong khi thực tế không có, có thể gây lo lắng và thường dẫn đến thêm các xét nghiệm và thủ thuật, chẳng hạn như sinh thiết chọc hút kim nhỏ, vốn cũng có rủi ro.