Tầm soát và phát hiện sớm ung thư tuyến giáp như thế nào?

Tầm soát ung thư tuyến giáp không có nghĩa là ai cũng cần siêu âm tuyến giáp định kỳ. Với đa số người không có triệu chứng và không thuộc nhóm nguy cơ cao, việc quan trọng là khám sức khỏe hợp lý, nhận biết các dấu hiệu bất thường ở vùng cổ và đi khám sớm khi cần.

Phát hiện sớm thường bắt đầu từ khám cổ, siêu âm tuyến giáp và chọc hút tế bào bằng kim nhỏ khi nhân giáp có đặc điểm nghi ngờ. Mỗi trường hợp cần được đánh giá riêng để vừa không bỏ sót bệnh đáng lo, vừa tránh xét nghiệm hoặc điều trị quá mức.

Ai nên chú ý tầm soát kỹ hơn?

Tuyến giáp là cơ quan nhỏ ở phía trước cổ, có vai trò tạo hormone điều hòa chuyển hóa. Ung thư tuyến giáp thường phát triển chậm, đặc biệt là thể nhú, là thể phổ biến nhất trong các nghiên cứu về ung thư tuyến giáp [4]. Nhiều người được phát hiện bệnh khi chưa có triệu chứng rõ ràng, qua khám sức khỏe hoặc siêu âm vùng cổ.

Tuy vậy, không nên tự đi siêu âm tuyến giáp lặp lại thường xuyên chỉ vì lo lắng. Siêu âm có thể phát hiện các nhân giáp rất nhỏ, trong khi đa số nhân giáp là lành tính. Việc tìm thấy tổn thương nhỏ chưa chắc đem lại lợi ích nếu nó không có nguy cơ tiến triển, nhưng có thể dẫn đến lo âu, chọc hút, phẫu thuật hoặc theo dõi kéo dài không cần thiết.

Người nên trao đổi với bác sĩ về việc khám tuyến giáp kỹ hơn gồm:

• Người có khối, cục hoặc vùng sưng mới xuất hiện ở cổ.
• Người có hạch cổ to, cứng hoặc kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Người từng được chiếu xạ vùng đầu, cổ, đặc biệt từ khi còn nhỏ.
• Người có người thân gần mắc ung thư tuyến giáp hoặc hội chứng ung thư có tính gia đình.
• Người từng có nhân giáp, bướu giáp hoặc kết quả siêu âm tuyến giáp bất thường.
• Người đang theo dõi hoặc điều trị một ung thư khác và tình cờ phát hiện tổn thương tuyến giáp trên hình ảnh học.

Số ca ung thư tuyến giáp được phát hiện qua khám sức khỏe thường quy đang tăng lên trong dữ liệu của một trung tâm lớn, đồng thời kích thước u phát hiện được có xu hướng nhỏ hơn theo thời gian [4]. Điều này cho thấy khám sức khỏe có thể giúp phát hiện sớm, nhưng cũng nhắc rằng không phải mọi tổn thương nhỏ đều cần can thiệp ngay.

Những dấu hiệu nào cần đi khám sớm?

Ung thư tuyến giáp giai đoạn sớm thường không gây đau và có thể không làm thay đổi chức năng tuyến giáp. Vì vậy, xét nghiệm hormone tuyến giáp bình thường không đủ để loại trừ hoàn toàn ung thư.

Bạn nên khám chuyên khoa nội tiết, ung bướu hoặc tai mũi họng nếu có một hay nhiều dấu hiệu sau:

• Có cục ở trước cổ, nhất là cục lớn dần theo thời gian.
• Cảm giác nuốt vướng, nuốt nghẹn hoặc khó thở kéo dài.
• Khàn tiếng mới xuất hiện hoặc kéo dài, đặc biệt khi không có cảm cúm rõ ràng.
• Đau vùng cổ lan lên tai hoặc hàm.
• Hạch nổi ở cổ, nhất là hạch cứng, ít đau hoặc tăng kích thước.
• Cổ biến dạng, một bên cổ to hơn, hoặc cảm giác bị chèn ép khi nằm.

Các triệu chứng này không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư. Viêm tuyến giáp, nang giáp, bướu giáp lành tính, bệnh thanh quản hay hạch viêm cũng có thể gây biểu hiện tương tự. Tuy nhiên, đánh giá sớm giúp xác định nguyên nhân và tránh chậm trễ nếu có bệnh nghiêm trọng.

Khàn tiếng cần được chú ý đặc biệt vì dây thần kinh quặt ngược thanh quản kiểm soát vận động dây thanh âm nằm gần tuyến giáp. Tổn thương dây thần kinh này có thể ảnh hưởng giọng nói và chất lượng cuộc sống. Siêu âm tần số cao đang được nghiên cứu để hỗ trợ đánh giá dây thần kinh này trước, trong và sau điều trị ung thư tuyến giáp, dù kỹ thuật vẫn có những giới hạn và cần được thực hiện bởi người có kinh nghiệm [5].

Các bước phát hiện sớm: từ khám cổ đến chọc hút tế bào

Khi nghi ngờ có bệnh tuyến giáp, bác sĩ thường tiến hành theo từng bước thay vì làm mọi xét nghiệm cùng lúc.

Trước hết là hỏi bệnh và khám vùng cổ. Bác sĩ sẽ đánh giá khối ở tuyến giáp, hạch cổ, thay đổi giọng nói và các triệu chứng chèn ép. Xét nghiệm máu như TSH và hormone tuyến giáp có thể được chỉ định để đánh giá chức năng tuyến giáp, nhưng không phải là xét nghiệm chẩn đoán ung thư.

Siêu âm tuyến giáp và hạch cổ là công cụ quan trọng nhất để đánh giá nhân giáp. Siêu âm giúp xem kích thước, cấu trúc bên trong nhân, bờ tổn thương, vôi hóa, hình dạng và tình trạng hạch lân cận. Kết quả siêu âm giúp bác sĩ phân tầng nguy cơ, từ đó quyết định chỉ theo dõi hay cần chọc hút tế bào.

Chọc hút kim nhỏ, thường gọi là FNA, là thủ thuật dùng kim rất nhỏ lấy tế bào từ nhân giáp để xét nghiệm dưới kính hiển vi. Đây thường là bước cần thiết khi nhân có hình ảnh nghi ngờ hoặc đạt tiêu chuẩn kích thước theo hướng dẫn chuyên môn. Thủ thuật này thường được thực hiện dưới hướng dẫn siêu âm để lấy mẫu chính xác hơn.

Nếu kết quả tế bào học gợi ý hoặc xác định ung thư, người bệnh sẽ được đánh giá thêm mức độ lan rộng tại tuyến giáp và hạch cổ. Một số trường hợp cần chụp cắt lớp vi tính hoặc phương tiện hình ảnh khác để lập kế hoạch điều trị. Không phải ai cũng cần chụp PET/CT để tầm soát ung thư tuyến giáp.

Chụp PET/CT đôi khi phát hiện tình cờ một vùng tăng chuyển hóa khu trú trong tuyến giáp khi người bệnh chụp vì ung thư khác. Tổn thương kiểu này được gọi là phát hiện tình cờ ở tuyến giáp. Trong một tổng quan ở nhóm bệnh nhân ung thư vú, có tới 35% tổn thương tuyến giáp tăng chuyển hóa khu trú trên chụp PET/CT là ác tính [2]. Vì vậy, nếu nhận được kết quả PET/CT có bất thường tại tuyến giáp, bạn nên được đánh giá tiếp bằng siêu âm và, khi phù hợp, chọc hút kim nhỏ. Điều này không có nghĩa chụp PET/CT là xét nghiệm phù hợp để sàng lọc đại trà.

Phát hiện sớm không đồng nghĩa luôn phải mổ ngay

Một thay đổi quan trọng trong chăm sóc hiện nay là phân biệt ung thư có nguy cơ thấp với bệnh cần điều trị tích cực. Một số ung thư tuyến giáp thể nhú rất nhỏ, khu trú và không có dấu hiệu xâm lấn có thể được theo dõi chủ động bằng siêu âm định kỳ thay vì phẫu thuật ngay. Theo dõi chủ động nghĩa là bác sĩ theo dõi sát kích thước khối u, hạch cổ và các dấu hiệu tiến triển, sau đó chỉ can thiệp khi có chỉ định.

Dù vậy, quyết định theo dõi hay phẫu thuật cần thận trọng. Ở nghiên cứu trên người bệnh ung thư thể nhú kích thước rất nhỏ, không ghi nhận hạch bất thường trên lâm sàng, vẫn có người được phát hiện di căn hạch sau mổ [3]. Nam giới và người trẻ hơn là các yếu tố liên quan với nguy cơ di căn hạch cao hơn trong nghiên cứu này [3]. Kết quả đó không có nghĩa mọi người trẻ hoặc mọi nam giới cần mổ ngay, nhưng nhấn mạnh rằng đánh giá nguy cơ phải cá thể hóa.

Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cũng có thể tình cờ được chẩn đoán ung thư tuyến giáp thể nhú trong quá trình điều trị hỗ trợ sinh sản. Trong một nghiên cứu, phần lớn các trường hợp thuộc nhóm nguy cơ rất thấp hoặc thấp [1]. Điều này gợi ý rằng không ít ung thư phát hiện sớm có diễn tiến tương đối thuận lợi, nhưng thời điểm điều trị vẫn phải cân nhắc cùng bác sĩ nội tiết, ung bướu, ngoại khoa và sản khoa nếu người bệnh dự định mang thai.

Bạn có thể làm gì trong thực tế?

Thông tin chung an toàn là tự quan sát vùng cổ nhưng không nên liên tục sờ nắn vì dễ tăng lo lắng và khó tự đánh giá chính xác. Nếu có cục cổ mới xuất hiện, hạch kéo dài, khàn tiếng hoặc nuốt nghẹn, hãy đặt lịch khám thay vì tự dùng thuốc nam, thuốc “tiêu u” hoặc trì hoãn kiểm tra.

Nếu đã có nhân giáp, nên lưu giữ kết quả siêu âm, kết quả chọc hút và lịch hẹn theo dõi. Khi tái khám, bạn có thể hỏi bác sĩ về mức độ nghi ngờ trên siêu âm, có hạch cổ bất thường không, có cần FNA không, và nếu là ung thư thì thuộc nhóm nguy cơ nào. Không nên chỉ dựa vào kích thước nhân để tự kết luận mức độ nguy hiểm.

Phát hiện sớm ung thư tuyến giáp là quá trình đánh giá có chọn lọc, dựa vào triệu chứng, yếu tố nguy cơ, siêu âm và xét nghiệm tế bào khi cần. Vì mỗi nhân giáp và mỗi người bệnh có nguy cơ khác nhau, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để có kế hoạch theo dõi hoặc can thiệp phù hợp nhất.

Nguồn tham khảo

1. Incidentally detected papillary thyroid carcinoma does not impair pregnancy outcomes during fertility treatment. PMC
2. Focal Thyroid Incidentalomas on PET/CT Among Breast Cancer Patients: Referral Patterns and Diagnostic Outcomes. PMC
3. Risk factors associated with lymph node metastasis in cN0 papillary thyroid microcarcinoma. PMC
4. Clinical and pathological profile with prognostic insights in 9504 thyroid cancer cases: a single-center study (2008-2023). PMC
5. Ultrasonography of the recurrent laryngeal nerve in thyroid cancer: advances in clinical application and research progress. PMC