Đột biến gen BRAF

Đột biến gen BRAF là gì

BRAF là một gen tạo ra protein tham gia truyền tín hiệu trong tế bào và điều khiển sự tăng trưởng của tế bào [1]. Khi gen BRAF bị đột biến, protein BRAF bất thường có thể "kẹt ở chế độ bật", liên tục thúc tế bào phân chia, làm ung thư lớn và lan nhanh hơn [1] [2].

Dạng đột biến được nhắc đến nhiều nhất là BRAF V600, trong đó phổ biến nhất là V600E. Tên gọi này chỉ vị trí bị thay đổi trên protein (vị trí 600) và kiểu thay đổi [3] [4].

Đột biến gen BRAF V600 được tìm thấy ở nhiều loại ung thư như u hắc tố (melanoma), ung thư tuyến giáp, ung thư đại trực tràng, ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC), ung thư buồng trứng và một số bệnh máu hiếm [5]. Tần suất khác nhau nhiều giữa các loại:

• U hắc tố: khoảng một nửa số ca có thay đổi ở gen BRAF [2].
• Ung thư đại trực tràng: chỉ một phần nhỏ [3].
• Ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC): một tỷ lệ nhỏ [4].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Biết khối u có đột biến gen BRAF hay không có thể thay đổi hướng điều trị:

• U hắc tố: người bệnh có đột biến thường được cân nhắc phối hợp một thuốc ức chế BRAF với một thuốc ức chế MEK (protein nằm cùng đường truyền tín hiệu), vì phối hợp thường hiệu quả hơn dùng riêng lẻ [2]. Các thuốc này hầu như không có tác dụng khi gen BRAF bình thường [2]. Ví dụ các cặp thuốc: dabrafenib với trametinib, encorafenib với binimetinib [2]. Ở u hắc tố giai đoạn III đã mổ, dabrafenib phối hợp trametinib có thể được dùng để giảm nguy cơ tái phát [2].
• Ung thư đại trực tràng đã lan rộng: khối u thường được xét nghiệm tìm BRAF V600E. Nếu có, bác sĩ có thể dùng encorafenib phối hợp thuốc ức chế EGFR (cetuximab hoặc panitumumab), có thể kèm hóa trị [3]. Đột biến gen BRAF cũng khiến thuốc ức chế EGFR dùng đơn độc thường không hiệu quả [3].
• Ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) giai đoạn muộn có BRAF V600E: phối hợp thuốc ức chế BRAF và MEK có thể dùng ở bước đầu hoặc bước sau [4].

Thông tin chi tiết về nhóm thuốc có ở trang nhóm thuốc ức chế BRAF và MEK.

Xét nghiệm và tác dụng phụ cần biết

Xét nghiệm: tìm đột biến gen BRAF trên mẫu mô khối u, lấy từ sinh thiết hoặc phẫu thuật [5]. Có thể làm riêng gen BRAF hoặc trong xét nghiệm nhiều gen cùng lúc. Ở u hắc tố đã lan rộng, bác sĩ thường sinh thiết để tìm các thay đổi gen này [2].

Kết quả có thể gặp:

• Có đột biến V600E hoặc V600 khác: thường là căn cứ để cân nhắc nhóm thuốc ức chế BRAF và MEK.
• Có đột biến BRAF ngoài vị trí V600: ý nghĩa điều trị khác, cần bác sĩ giải thích riêng.
• Không có đột biến: nhóm thuốc này thường không phù hợp; bác sĩ sẽ chọn hướng khác.

Tác dụng phụ thường gặp của thuốc ức chế BRAF gồm dày da, phát ban, ngứa, nhạy cảm ánh nắng, đau đầu, sốt, đau khớp, mệt mỏi, rụng tóc, buồn nôn [2] [4]. Một số người có thể xuất hiện ung thư da tế bào vảy mới, nên cần khám da định kỳ [3] [4]. Hiếm hơn có thể gặp chảy máu, rối loạn nhịp tim, tổn thương gan, thận, phổi hoặc mắt [4]. Sốt khi dùng thuốc, nhìn mờ, khó thở hay chảy máu bất thường là lý do nên báo bác sĩ sớm.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Khối u của tôi có đột biến gen BRAF không, và đó có phải dạng V600E không?
• Với kết quả này, thuốc nhắm trúng đích hay liệu pháp miễn dịch phù hợp hơn với tôi?
• Tôi cần theo dõi những tác dụng phụ nào, nhất là sốt và thay đổi trên da?
• Nếu thuốc hết tác dụng, tôi có cần xét nghiệm gen lại không?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, "BRAF gene": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/braf-gene
2. American Cancer Society, Targeted Therapy Drugs for Melanoma Skin Cancer: https://www.cancer.org/cancer/types/melanoma-skin-cancer/treating/targeted-therapy.html
3. American Cancer Society, Targeted Therapy Drugs for Colorectal Cancer: https://www.cancer.org/cancer/types/colon-rectal-cancer/treating/targeted-therapy.html
4. American Cancer Society, Targeted Drug Therapy for Non-small Cell Lung Cancer: https://www.cancer.org/cancer/types/lung-cancer/treating-non-small-cell/targeted-therapies.html
5. National Cancer Institute, Tumor Markers in Common Use: https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/diagnosis/tumor-markers-list