Người bệnh ung thư tuyến giáp nên ăn gì và kiêng gì?

Người bệnh ung thư tuyến giáp thường không cần một chế độ ăn kiêng quá khắt khe. Mục tiêu quan trọng là ăn đủ chất để hồi phục, duy trì cân nặng, giảm mệt mỏi và hỗ trợ điều trị; chỉ một số trường hợp cần hạn chế i ốt tạm thời trước điều trị i ốt phóng xạ. Chế độ ăn phù hợp cần được cá thể hóa theo loại điều trị, khả năng nuốt, cân nặng, bệnh đi kèm và thuốc đang dùng.

Ăn đa dạng, đủ đạm và đủ năng lượng để hồi phục

Sau phẫu thuật hoặc trong thời gian điều trị, nhiều người mệt, đau vùng cổ, khàn tiếng, nuốt vướng hoặc ăn kém. Vì vậy, ưu tiên đầu tiên không phải là “kiêng cho sạch ung thư”, mà là giúp cơ thể nhận đủ năng lượng và protein, tức chất đạm, để lành vết thương, duy trì cơ bắp và sức khỏe chung.

Nên chọn thực phẩm tươi, đa dạng và phù hợp khẩu vị như cơm, khoai, bún, phở, cháo, bánh mì; thịt nạc, cá, trứng, đậu phụ, các loại đậu; rau xanh, trái cây; sữa hoặc sản phẩm thay thế nếu dung nạp được. Đạm đặc biệt quan trọng khi người bệnh sụt cân, yếu cơ hoặc mới phẫu thuật. Có thể chia bữa ăn thành nhiều bữa nhỏ nếu nhanh no, buồn nôn hoặc mệt.

Nếu nuốt khó sau mổ, thức ăn mềm, ẩm và dễ nuốt như cháo có thịt cá xay, súp, trứng hấp, đậu phụ non, cá kho mềm hoặc sữa chua có thể dễ chịu hơn. Nên ăn chậm, ngồi thẳng khi ăn và điều chỉnh độ đặc của món ăn theo khả năng nuốt. Người có ho sặc khi uống nước, nghẹn kéo dài, đau khi nuốt hoặc sụt cân cần báo bác sĩ, vì có thể cần được đánh giá nuốt và tư vấn dinh dưỡng chuyên sâu.

Nguy cơ suy dinh dưỡng sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp là vấn đề đáng lưu ý. Một nghiên cứu theo dõi người bệnh ung thư biểu mô tuyến giáp thể nhú sau mổ cho thấy nguy cơ suy dinh dưỡng có liên hệ theo thời gian với rối loạn giấc ngủ và nỗi sợ ung thư tái phát [2]. Điều này nhắc rằng ăn uống khó khăn không chỉ là chuyện “ăn ít vài hôm”, mà có thể đi cùng mệt mỏi, lo âu và giảm chất lượng sống. Nếu cảm giác lo lắng khiến bạn né ăn, mất ngủ hoặc luôn sợ thực phẩm làm bệnh nặng lên, hãy trao đổi với nhân viên y tế thay vì tự áp dụng kiêng khem cực đoan.

I ốt: chỉ hạn chế nghiêm ngặt khi bác sĩ yêu cầu

Nhiều người nghe nói ung thư tuyến giáp liên quan đến i ốt nên tự kiêng hoàn toàn muối i ốt, hải sản, cá biển hoặc mọi loại thực phẩm từ biển trong thời gian dài. Cách làm này thường không cần thiết và có thể làm bữa ăn nghèo dinh dưỡng hơn.

Chế độ ăn ít i ốt thường được áp dụng tạm thời khi bác sĩ chuẩn bị cho người bệnh điều trị hoặc chụp kiểm tra bằng i ốt phóng xạ. Mục đích là làm cơ thể giảm lượng i ốt từ thức ăn trong một giai đoạn ngắn, để mô tuyến giáp còn lại hoặc tế bào ung thư hấp thu i ốt phóng xạ tốt hơn. Đây không phải là chế độ ăn điều trị ung thư lâu dài, cũng không phải mọi người bệnh ung thư tuyến giáp đều cần thực hiện.

Khi được chỉ định ăn ít i ốt, người bệnh thường cần tránh muối có bổ sung i ốt và các thực phẩm có hàm lượng i ốt cao, đặc biệt là rong biển, tảo biển và các sản phẩm chế biến từ chúng. Cần đọc nhãn thực phẩm vì i ốt có thể hiện diện trong muối dùng để chế biến. Một số thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhà hàng hoặc thực phẩm chức năng cũng khó xác định lượng i ốt. Tuy nhiên, danh sách cần kiêng có thể khác nhau tùy phác đồ của từng cơ sở điều trị. Vì vậy, hãy xin hướng dẫn bằng văn bản từ khoa y học hạt nhân hoặc bác sĩ điều trị, thay vì tự tìm danh sách trên mạng rồi áp dụng kéo dài.

Nếu không chuẩn bị điều trị i ốt phóng xạ, đa số người bệnh có thể ăn cá, tôm, cua và dùng muối i ốt ở mức thông thường trong bữa ăn, trừ khi bác sĩ dặn khác do bệnh lý riêng. Không nên tự dùng viên i ốt, tảo biển, rong biển cô đặc hoặc các sản phẩm quảng cáo “bổ tuyến giáp”, bởi lượng i ốt có thể cao và không phù hợp với kế hoạch điều trị.

Những điều nên hạn chế thay vì kiêng tuyệt đối

Không có bằng chứng từ các nguồn hiện có cho thấy một món ăn riêng lẻ có thể chữa ung thư tuyến giáp hoặc chắc chắn làm ung thư tái phát. Vì thế, nên thận trọng với các quảng cáo yêu cầu bỏ hoàn toàn thịt, trứng, sữa, đường, đậu nành hay rau họ cải. Kiêng quá mức có thể làm thiếu năng lượng, thiếu đạm và khiến hồi phục chậm hơn.

Về nguyên tắc chung, người bệnh nên hạn chế rượu bia, thuốc lá, thực phẩm cháy khét, thực phẩm siêu chế biến, đồ nhiều đường và nhiều muối. Đây là thông tin chăm sóc sức khỏe chung, nhằm bảo vệ tim mạch, gan, cân nặng và thể trạng, không phải vì các thực phẩm này được chứng minh trực tiếp gây tái phát ung thư tuyến giáp trong các nguồn nêu trên.

Các loại rau họ cải như bắp cải, súp lơ, cải xanh, cải bẹ và cải xoăn vẫn có thể là một phần của bữa ăn cân đối. Không nên chỉ ăn một loại rau với lượng lớn kéo dài, đặc biệt nếu chức năng tuyến giáp chưa ổn định, nhưng cũng không cần loại bỏ hoàn toàn. Nấu chín đa dạng các loại rau là lựa chọn thực tế hơn.

Đậu nành, sữa đậu nành và đậu phụ cũng không nhất thiết phải kiêng. Tuy nhiên, người đang dùng levothyroxine, thuốc hormone tuyến giáp sau phẫu thuật, cần chú ý cách dùng thuốc. Canxi, sắt, sữa, sản phẩm đậu nành và một số thuốc dạ dày có thể làm giảm hấp thu levothyroxine nếu dùng quá gần thời điểm uống thuốc. Hãy uống thuốc theo đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, và hỏi rõ cách sắp xếp bữa ăn cùng các viên bổ sung.

Lời khuyên thực tế để ăn uống bền vững

Một chế độ ăn tốt cần duy trì được lâu dài và phù hợp hoàn cảnh sống. Nghiên cứu ở người trẻ từng điều trị ung thư, trong đó ung thư tuyến giáp là một chẩn đoán thường gặp, cho thấy việc duy trì ăn uống lành mạnh và vận động chịu ảnh hưởng bởi các rào cản thực tế, sở thích cá nhân và nhu cầu được hỗ trợ phù hợp [1]. Vì vậy, thay vì đặt mục tiêu hoàn hảo, bạn có thể bắt đầu bằng các thay đổi nhỏ: thêm rau hoặc trái cây vào bữa ăn, có nguồn đạm trong mỗi bữa chính, uống đủ nước và chuẩn bị sẵn món mềm dễ ăn khi mệt.

Nếu sụt cân không chủ ý, ăn rất ít, buồn nôn dai dẳng, tiêu chảy, táo bón nặng, tê quanh miệng hay co rút cơ sau mổ, cần liên hệ bác sĩ sớm. Các triệu chứng này có thể liên quan đến điều trị, thuốc hormone hoặc thay đổi canxi máu, không nên chỉ tự điều chỉnh bằng thực phẩm hay thực phẩm chức năng.

Mỗi ca ung thư tuyến giáp là khác nhau, đặc biệt giữa người mới mổ, người chuẩn bị i ốt phóng xạ, người đang điều trị nhắm trúng đích và người đang theo dõi lâu dài. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có danh sách ăn uống phù hợp nhất với phác đồ và tình trạng của bạn.

Nguồn tham khảo

1. Perceived Facilitators and Barriers Inform Young Adult Cancer Survivors’ Preferences for Physical Activity and Diet Interventions: A Qualitative Study. PMC
2. Longitudinal relationships of malnutrition risk, sleep disturbance, and fear of cancer recurrence in thyroid cancer patients: a cross-lagged panel model. PMC