Everolimus (Afinitor)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Everolimus là thuốc nhắm trúng đích dạng viên uống. Trong điều trị ung thư, biệt dược gốc là Afinitor (và dạng viên pha hỗn dịch Afinitor Disperz); cùng hoạt chất còn có biệt dược Zortress dùng chống thải ghép, không dùng cho ung thư. [1]

Everolimus ức chế mTOR, một men (kinase) có nhiều trong một số tế bào ung thư, đóng vai trò "trạm điều phối" cho sự tăng trưởng, phân chia của tế bào và sự hình thành mạch máu nuôi khối u. Khi mTOR bị chặn, tế bào ung thư phát triển chậm lại và khối u bị giảm nguồn cung cấp máu. Thuốc cũng làm giảm đáp ứng miễn dịch của cơ thể, nên người dùng dễ bị nhiễm trùng hơn. [1] [2]

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) và nhãn thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, everolimus được dùng cho: [1] [3]

• Ung thư vú giai đoạn tiến xa có thụ thể nội tiết dương tính, HER2 âm tính, ở phụ nữ đã mãn kinh, khi bệnh không còn đáp ứng với letrozole hoặc anastrozole. Dùng phối hợp với exemestane.
• U thần kinh nội tiết tụy tiến triển, không phẫu thuật được, tiến triển tại chỗ hoặc di căn.
• U thần kinh nội tiết đường tiêu hóa hoặc phổi biệt hóa tốt, không tiết hormone, tiến triển, không phẫu thuật được hoặc đã di căn. Thuốc không dùng cho u carcinoid có tiết hormone.
• Ung thư biểu mô tế bào thận giai đoạn tiến xa sau khi thất bại với sunitinib hoặc sorafenib.
• Các khối u liên quan bệnh xơ cứng củ (một bệnh di truyền gây khối u ở nhiều cơ quan): u mạch cơ mỡ ở thận chưa cần phẫu thuật ngay, và u tế bào hình sao khổng lồ dưới màng não thất ở người lớn và trẻ từ 1 tuổi không phẫu thuật triệt để được.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Trong thử nghiệm BOLERO-2, 724 phụ nữ đã mãn kinh bị ung thư vú tiến xa có thụ thể estrogen dương tính, HER2 âm tính, đã tái phát hoặc tiến triển sau letrozole hoặc anastrozole, được chia ngẫu nhiên dùng everolimus cùng exemestane hoặc giả dược cùng exemestane. Nhóm có everolimus kéo dài thời gian sống không bệnh tiến triển có ý nghĩa thống kê và có tỷ lệ đáp ứng cao hơn; kết quả nhất quán ở các phân nhóm theo tuổi, di căn nội tạng và mức nhạy với điều trị nội tiết trước đó. [3]

Nhãn thuốc cũng trình bày các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng giả dược cho u thần kinh nội tiết và ung thư thận, trong đó everolimus kéo dài thời gian sống không bệnh tiến triển so với giả dược. [3] Kết quả ở từng người có thể khác nhau.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Ở người bệnh ung thư vú, u thần kinh nội tiết và ung thư thận, tác dụng phụ thường gặp (từ 30% trở lên) gồm: viêm loét miệng, nhiễm trùng, phát ban, mệt mỏi, tiêu chảy, phù, đau bụng, buồn nôn, sốt, suy nhược, ho, đau đầu và chán ăn. [3]

Viêm loét miệng rất thường gặp. Nhãn thuốc khuyến cáo bắt đầu dùng nước súc miệng chứa dexamethasone không cồn ngay khi bắt đầu điều trị để phòng ngừa. [3]

Các cảnh báo quan trọng khác: [2] [3]

• Viêm phổi không do nhiễm trùng: gặp ở tới 19% người dùng trong các thử nghiệm, đôi khi tử vong.
• Nhiễm trùng: kể cả nhiễm trùng nặng do vi khuẩn, virus, nấm; viêm gan B cũ có thể bùng phát lại.
• Dị ứng nặng và phù mạch (sưng mặt, môi, lưỡi, họng), nguy cơ cao hơn khi dùng cùng thuốc huyết áp nhóm ức chế men chuyển.
• Suy thận, chậm lành vết thương, rối loạn chuyển hóa (tăng đường huyết, tăng mỡ máu), ức chế tủy xương.
• Tăng nhạy cảm với xạ trị, phản ứng xạ trị nặng.

Gọi bác sĩ ngay nếu: [2]

• Ho mới hoặc nặng hơn, khó thở.
• Sốt, ớn lạnh, đau họng, đau tai hoặc chảy dịch tai, đau xoang, tiểu buốt, tiểu rắt, cảm giác mệt mỏi bất thường.
• Mệt nhiều, vàng da hoặc vàng mắt, chán ăn, buồn nôn, đau khớp, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, đau vùng bụng trên bên phải.
• Sưng mặt, môi, lưỡi, họng, khó thở, phát ban.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Nhãn thuốc khuyến cáo: [3]

• Đường huyết và mỡ máu trước khi bắt đầu và định kỳ.
• Công thức máu trước khi bắt đầu và định kỳ.
• Chức năng thận trước khi bắt đầu và định kỳ.
• Triệu chứng hô hấp và hình ảnh phổi khi có dấu hiệu nghi ngờ.
• Người cao tuổi cần được theo dõi sát tác dụng phụ hơn.

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Thuốc ức chế mạnh men CYP3A và P-gp (một số thuốc kháng nấm, kháng sinh nhóm macrolide, thuốc điều trị HIV): tránh dùng cùng. Với thuốc ức chế mức trung bình hoặc thuốc cảm ứng mạnh, bác sĩ sẽ điều chỉnh liều. Dung dịch uống cannabidiol cũng cần điều chỉnh liều. [3]
• Thuốc huyết áp nhóm ức chế men chuyển (như enalapril, lisinopril, perindopril): tăng nguy cơ phù mạch. [3]
• Thuốc ức chế miễn dịch khác (corticoid, methotrexate, ciclosporin, tacrolimus...): báo bác sĩ để cân nhắc nguy cơ nhiễm trùng. [2]
• Vắc xin sống: tránh tiêm và tránh tiếp xúc gần với người vừa tiêm vắc xin sống. [3]
• Phẫu thuật: thường ngừng thuốc ít nhất 1 tuần trước phẫu thuật theo kế hoạch và chỉ dùng lại khi vết mổ đã lành. [3]
• Mang thai và tránh thai: thuốc có thể gây hại cho thai nhi; cần tránh thai hiệu quả trong và sau điều trị theo hướng dẫn. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Vì sao everolimus phù hợp với loại khối u của tôi, và tôi dùng đơn độc hay phối hợp?
• Tôi có nên dùng nước súc miệng chứa dexamethasone ngay từ ngày đầu không?
• Tôi có cần xét nghiệm viêm gan B trước khi bắt đầu không?
• Tôi đang dùng thuốc huyết áp, thuốc tiểu đường, có cần thay đổi gì không?
• Khi ho hoặc khó thở, lúc nào tôi phải đến viện ngay?
• Tôi có cần tiêm vắc xin gì trước khi bắt đầu điều trị không?
• Chi phí thuốc, bảo hiểm y tế chi trả thế nào, có thuốc generic không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Everolimus
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Everolimus
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Afinitor (Everolimus) Tablet [Novartis]