Temsirolimus (Torisel)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Temsirolimus là thuốc nhắm trúng đích dùng đường truyền tĩnh mạch, biệt dược gốc là Torisel (hãng Wyeth, thuộc Pfizer), được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt. [1] [2] Thuốc thuộc nhóm thuốc ức chế kinase. [3] [2]

Temsirolimus ức chế mTOR, một protein đóng vai trò như "công tắc" điều khiển sự tăng trưởng và nhân lên của tế bào. Khi chặn tín hiệu bất thường mà tế bào ung thư dùng để nhân lên, thuốc có thể giúp làm chậm sự phát triển của khối u. [3] Trong cơ thể, temsirolimus được chuyển hoá một phần thành sirolimus, một chất có tác dụng ức chế miễn dịch; vì vậy người dùng thuốc dễ bị nhiễm trùng hơn. [3] [2]

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được FDA phê duyệt, temsirolimus được dùng để điều trị ung thư biểu mô tế bào thận (RCC) giai đoạn tiến triển. [1] [3] [2] Thuốc cũng đang được nghiên cứu ở các loại ung thư khác. [1]

Thử nghiệm then chốt là một nghiên cứu pha 3, ba nhánh, chia ngẫu nhiên, trên người bệnh ung thư thận tiến triển chưa từng điều trị, gồm cả thể tế bào sáng và thể không phải tế bào sáng. Người tham gia đều thuộc nhóm tiên lượng xấu, tức có từ ba yếu tố nguy cơ trở lên trong sáu yếu tố được chọn trước (ví dụ thời gian từ lúc chẩn đoán đến lúc điều trị dưới một năm, thể trạng giảm, thiếu máu, canxi máu cao, nhiều cơ quan bị di căn). [2]

Ngày nay có thêm nhiều thuốc mới cho ung thư thận (thuốc miễn dịch, thuốc ức chế mạch máu thế hệ mới), nên vị trí của temsirolimus trong phác đồ do bác sĩ chuyên khoa quyết định tuỳ từng trường hợp.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Trong thử nghiệm pha 3 nói trên, người bệnh được chia ngẫu nhiên dùng interferon alfa đơn thuần, temsirolimus đơn thuần, hoặc phối hợp hai thuốc. [2]

• Nhóm dùng temsirolimus đơn thuần sống thêm lâu hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm dùng interferon alfa: thời gian sống còn trung vị khoảng 10,9 tháng so với 7,3 tháng. [2]
• Thời gian sống không bệnh tiến triển trung vị khoảng 5,5 tháng so với 3,1 tháng. [2]
• Tỷ lệ khối u thu nhỏ đáng kể thấp ở cả hai nhóm (khoảng 8,6% so với 4,8%), khác biệt không có ý nghĩa thống kê. Nói cách khác, lợi ích chủ yếu là kiểm soát bệnh lâu hơn chứ không phải làm khối u teo nhỏ rõ. [2]
• Phối hợp temsirolimus với interferon alfa không kéo dài sống còn hơn interferon đơn thuần nhưng lại tăng nhiều tác dụng phụ. [2]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Theo nhãn thuốc, các tác dụng phụ thường gặp nhất gồm phát ban, mệt mỏi suy nhược, viêm niêm mạc miệng (lở loét miệng, viêm lưỡi), buồn nôn, phù và chán ăn. [2] Người bệnh cũng có thể bị thay đổi vị giác, sụt cân, tiêu chảy, táo bón, đau lưng, đau khớp, chảy máu cam, thay đổi móng, da khô, mụn trứng cá, mất ngủ. [3] [2] Xét nghiệm máu hay thấy thiếu máu, tăng đường huyết, tăng mỡ máu (cholesterol, triglyceride), giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, tăng creatinine, giảm phospho. [2]

Hãy gọi bác sĩ ngay nếu có:

• Trong khi truyền: đỏ bừng mặt, đau ngực, khó thở, khó nuốt, nổi mề đay, sưng mặt, choáng. Phản ứng quá mẫn có thể xảy ra rất sớm ngay ở lần truyền đầu tiên, hiếm khi nặng đe doạ tính mạng. [3] [2]
• Ho, khó thở, thở nhanh, sốt: có thể là bệnh phổi kẽ. [3] [2]
• Đau bụng mới hoặc nặng lên, đi ngoài ra máu, sốt: có thể là thủng ruột. [3] [2]
• Sốt, ớn lạnh, đau họng và các dấu hiệu nhiễm trùng khác. [3] [2]
• Khát nhiều, đói nhiều: dấu hiệu tăng đường huyết. [3] [2]
• Tiểu ít đi: có thể là dấu hiệu suy thận, đôi khi gây tử vong. [3] [2]
• Đau, sưng, nóng đỏ ở chân: có thể là cục máu đông. [3]
• Nói khó, lú lẫn, yếu hoặc tê một bên tay chân, nhìn mờ: cần cấp cứu, vì thuốc có liên quan tới chảy máu trong não. [3] [2]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Thuốc được bác sĩ hoặc điều dưỡng truyền chậm vào tĩnh mạch tại cơ sở y tế, thường theo lịch hằng tuần. [3] Trước mỗi lần truyền, người bệnh thường được dùng một thuốc kháng histamin để phòng phản ứng; nhân viên y tế theo dõi suốt thời gian truyền. [3] [2]

Bác sĩ sẽ kiểm tra đường huyết, mỡ máu, chức năng thận và protein trong nước tiểu trước khi bắt đầu và định kỳ sau đó; tăng đường huyết và tăng mỡ máu khá hay gặp và có thể cần điều trị thêm. [2] Người có bệnh gan cần được thận trọng đặc biệt. [2] Người cao tuổi có thể dễ bị tiêu chảy, phù và viêm phổi hơn. [2] Hãy giữ đủ các lịch hẹn khám và xét nghiệm; nếu lỡ một buổi truyền, gọi bác sĩ ngay để hẹn lại. [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Thuốc ảnh hưởng men gan CYP3A: các thuốc cảm ứng mạnh (như rifampicin) có thể làm giảm nồng độ chất chuyển hoá chính của thuốc, còn các thuốc ức chế mạnh có thể làm tăng; nếu không đổi được thuốc, bác sĩ sẽ điều chỉnh liều. [2] Cỏ ban (St. John's wort) có thể tương tác với temsirolimus. [3]
• Bưởi chùm: không ăn bưởi chùm hoặc uống nước bưởi chùm trong thời gian điều trị. [3]
• Vắc xin: tránh tiêm vắc xin sống và tránh tiếp xúc gần với người vừa tiêm vắc xin sống; không tự tiêm bất kỳ vắc xin nào khi chưa hỏi bác sĩ. [3] [2]
• Phẫu thuật: thuốc có thể làm vết thương chậm lành; hãy báo bác sĩ phẫu thuật hoặc nha sĩ rằng mình đang dùng temsirolimus. [3] [2]
• Dị ứng: báo bác sĩ nếu từng dị ứng với sirolimus, thuốc kháng histamin hoặc polysorbate 80. [3] [2]
• Mang thai và cho con bú: thuốc có thể gây hại cho thai nhi. Cả người bệnh nữ và nam có bạn đời có khả năng mang thai cần tránh thai trong khi điều trị và vài tháng sau khi ngừng thuốc. Không cho con bú khi đang dùng thuốc. [3] [2]
• Rửa tay thường xuyên và tránh tiếp xúc với người đang ốm để giảm nguy cơ nhiễm trùng. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Ung thư thận của tôi thuộc nhóm tiên lượng nào, và vì sao temsirolimus được chọn thay cho các thuốc khác?
• Tôi cần dùng thuốc dự phòng nào trước mỗi lần truyền?
• Tôi có bệnh tiểu đường hoặc mỡ máu cao; cần theo dõi và điều chỉnh thuốc thế nào?
• Tôi có cần tạm ngừng thuốc trước khi phẫu thuật hoặc nhổ răng không?
• Những vắc xin nào tôi được tiêm và không được tiêm trong thời gian điều trị?
• Bao lâu thì tôi được chụp lại để đánh giá hiệu quả?
• Chi phí điều trị ra sao, bảo hiểm y tế có chi trả không, và có chương trình hỗ trợ bệnh nhân không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Temsirolimus
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Torisel (Temsirolimus) Kit [Wyeth Pharmaceuticals Llc, A Subsidiary Of Pfizer Inc.]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Temsirolimus