Alpelisib (Piqray)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Alpelisib là thuốc nhắm trúng đích dạng uống, thuộc nhóm ức chế PI3K. Biệt dược gốc dùng cho ung thư vú là Piqray của hãng Novartis. [1] [2]

PI3K là một nhóm men truyền tín hiệu cho tế bào phát triển và sinh sôi. Một dạng của men này là PI3K alpha, được mã hoá bởi gen PIK3CA. Ở khoảng một phần đáng kể các ca ung thư vú có thụ thể nội tiết dương tính, gen PIK3CA bị đột biến, làm men hoạt động quá mức và thúc đẩy khối u phát triển, đồng thời có thể giúp khối u kháng lại liệu pháp nội tiết. Alpelisib chặn hoạt động của PI3K alpha, kể cả dạng đột biến, nhờ đó có thể làm chậm sự phát triển của tế bào ung thư và tiêu diệt chúng. [1] Đây là phân tử nhỏ, dễ đi vào bên trong tế bào. [1]

Cùng hoạt chất alpelisib còn có một biệt dược khác là Vijoice, dùng cho một bệnh di truyền gây phát triển quá mức mô cơ thể liên quan đến gen PIK3CA, không phải cho ung thư. [2] Bài này chỉ đề cập vai trò của alpelisib trong ung thư vú.

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), alpelisib được dùng phối hợp với fulvestrant cho phụ nữ đã mãn kinh và nam giới bị ung thư vú: [1]

• có thụ thể nội tiết dương tính và HER2 âm tính;

• có đột biến gen PIK3CA;

• đã di căn và đã tiến triển trong hoặc sau khi điều trị bằng liệu pháp nội tiết.

Đột biến PIK3CA được xác định bằng xét nghiệm gen trên mẫu mô khối u hoặc mẫu máu. Người không có đột biến này sẽ không được hưởng lợi từ alpelisib. Vì vậy, nếu bạn có ung thư vú tiến triển có thụ thể nội tiết dương tính, hãy hỏi bác sĩ xem đã làm xét nghiệm PIK3CA chưa.

Alpelisib cũng đang được nghiên cứu cho các loại ung thư khác. [1]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Alpelisib được phê duyệt dựa trên thử nghiệm ngẫu nhiên SOLAR-1, so sánh alpelisib phối hợp fulvestrant với giả dược phối hợp fulvestrant ở người bệnh ung thư vú tiến triển có thụ thể nội tiết dương tính, HER2 âm tính, đã tiến triển sau điều trị bằng thuốc ức chế aromatase. Ở nhóm có đột biến PIK3CA, thêm alpelisib giúp kéo dài thời gian sống không bệnh tiến triển so với fulvestrant đơn thuần.

Hiện nay, ở nhiều nơi người bệnh đã được dùng thuốc ức chế CDK4/6 ở bước đầu. Việc chọn alpelisib hay một thuốc khác nhắm vào con đường PI3K cho bước tiếp theo phụ thuộc vào kết quả xét nghiệm gen, các thuốc đã dùng, bệnh đái tháo đường đi kèm và khả năng tiếp cận thuốc. Bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích so với tác dụng phụ trong từng trường hợp.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Các tác dụng phụ hay gặp gồm: [2]

• Buồn nôn, nôn, chán ăn, sụt cân, thay đổi vị giác, đau bụng, ợ nóng.

• Mệt mỏi nhiều, đau đầu, sốt, phù tay chân.

• Rụng tóc, ngứa, khô da, khô miệng, loét miệng, khô âm đạo.

Alpelisib có thể làm tăng đường huyết, đây là tác dụng phụ đặc trưng của nhóm thuốc ức chế PI3K. [2] Người có đái tháo đường hoặc đường huyết cao cần kiểm tra đường huyết thường xuyên theo hướng dẫn của bác sĩ. Hãy báo bác sĩ nếu thấy khát nhiều, tiểu nhiều, đói nhiều, nhìn mờ hoặc lú lẫn.

Hãy gọi bác sĩ ngay hoặc đến cơ sở cấp cứu nếu có: [2]

• Khó nuốt hoặc khó thở; sưng mặt, họng, lưỡi, môi, mắt, tay chân; nổi mề đay, đỏ bừng, tim đập nhanh (phản ứng dị ứng).

• Phát ban, phồng rộp, bong tróc hoặc đỏ da; phồng rộp ở môi, mắt hoặc miệng; triệu chứng giống cúm và sưng hạch (phản ứng da nặng).

• Khó thở, ho, đau ngực (nghi viêm phổi).

• Tiêu chảy nặng kèm khô miệng, chuột rút, yếu người, tiểu ít, phù chân (mất nước); tiêu chảy toàn nước hoặc có máu kèm đau bụng.

• Tiểu nhiều lần, tiểu đau hoặc tiểu gấp.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Bác sĩ sẽ kiểm tra đường huyết lúc đói và chỉ số đường huyết trung bình trước khi bắt đầu, rồi theo dõi thường xuyên, đặc biệt trong những tuần đầu. Một số người cần dùng thêm thuốc hạ đường huyết hoặc được hướng dẫn chế độ ăn phù hợp. Nếu đường huyết tăng cao, bác sĩ có thể tạm ngưng hoặc giảm liều alpelisib.

Phát ban thường gặp trong giai đoạn đầu điều trị; bác sĩ có thể kê thuốc kháng histamine dự phòng. Hãy báo bác sĩ nếu bạn từng bị phát ban có vết loét đỏ ở môi, miệng hoặc da, bị bong tróc hoặc phồng rộp da, hoặc có bệnh đái tháo đường hay bệnh thận. [2]

Uống thuốc cùng bữa ăn, vào khoảng cùng một thời điểm mỗi ngày, và nuốt nguyên viên, không bẻ, nhai hoặc nghiền. Không dùng viên bị vỡ, nứt hoặc hư hỏng. [2]

Tương tác và lưu ý khi dùng

Hãy báo bác sĩ và dược sĩ về mọi thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin và thực phẩm chức năng bạn đang dùng hoặc định dùng; bác sĩ có thể cần đổi liều hoặc theo dõi chặt hơn. Cỏ St. John có thể tương tác với alpelisib, không nên tự bắt đầu dùng khi đang điều trị. [2]

Alpelisib có thể gây hại cho thai nhi. Phụ nữ có khả năng mang thai cần thử thai trước khi bắt đầu và dùng biện pháp tránh thai hiệu quả trong thời gian điều trị và 1 tuần sau lần dùng cuối; nam giới có bạn tình nữ có khả năng mang thai cần dùng bao cao su và biện pháp tránh thai hiệu quả trong cùng khoảng thời gian. Không cho con bú trong thời gian điều trị và 1 tuần sau lần dùng cuối. Thuốc cũng có thể làm giảm khả năng sinh sản ở cả nam và nữ. [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Khối u của tôi đã được xét nghiệm đột biến PIK3CA chưa, bằng mẫu mô hay mẫu máu?

• Tôi có đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường, như vậy có dùng được alpelisib không?

• Tôi cần kiểm tra đường huyết bao lâu một lần và tự kiểm tra tại nhà thế nào?

• Tôi có nên dùng thuốc dự phòng phát ban không?

• Nếu tiêu chảy hoặc đường huyết tăng cao, tôi nên làm gì trước khi gặp bác sĩ?

• Còn lựa chọn nào khác nhắm vào con đường PI3K nếu tôi không dung nạp alpelisib?

• Chi phí thuốc và mức bảo hiểm y tế chi trả thế nào?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Alpelisib
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Alpelisib