Viêm gan B (HBV)

Viêm gan B là gì

Viêm gan B là tình trạng gan bị viêm do virus viêm gan B (HBV) gây ra [1]. Nhiễm virus có thể cấp tính (ngắn hạn) hoặc mạn tính (kéo dài) [1]. Người nhiễm cấp tính thường tự khỏi; một số người nhiễm mạn tính cần điều trị [1].

Virus lây qua máu, tinh dịch và các dịch cơ thể khác của người nhiễm [1]. Các đường lây chính gồm từ mẹ sang con khi sinh, dùng chung kim tiêm, truyền máu không an toàn và quan hệ tình dục [2]. Dùng chung dao cạo, bàn chải đánh răng hay đồ cắt móng tay với người nhiễm cũng có nguy cơ [1].

Viêm gan B phổ biến hơn ở một số vùng trên thế giới, trong đó có nhiều nơi ở châu Á [1].

Tại Việt Nam. Theo ước tính của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2017, Việt Nam có khoảng 7,8 triệu người nhiễm viêm gan B mạn tính và gần 1 triệu người nhiễm viêm gan C mạn tính; hai loại virus này dẫn đến khoảng 80.000 trường hợp xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan, cùng khoảng 40.000 ca tử vong mỗi năm [4]. Giám sát năm 2018 tại 32 tỉnh, thành phố cho thấy khoảng 9,2% người trưởng thành nhiễm viêm gan B mạn tính [4].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Viêm gan B và ung thư gan. Nhiễm virus viêm gan B mạn tính có thể gây ung thư gan [2]. Ung thư gan là nguyên nhân tử vong do ung thư hàng đầu ở Việt Nam, và viêm gan B, viêm gan C được xem là hai nguyên nhân quan trọng nhất của ung thư gan tại đây [5]. Ở khu vực Đông Nam Á, ước tính khoảng 65% ca ung thư biểu mô tế bào gan do viêm gan B; một nghiên cứu ở miền Trung Việt Nam ghi nhận khoảng 90% người bệnh ung thư gan có dấu hiệu nhiễm virus viêm gan B [5]. Người viêm gan B mạn tính thường không có triệu chứng suốt nhiều năm, có khi hàng chục năm, cho đến khi xuất hiện biến chứng như xơ gan hay ung thư gan [1]. Vì vậy xét nghiệm tầm soát rất quan trọng, kể cả khi thấy khoẻ [1]. Người đã biết mình nhiễm viêm gan B mạn tính nên được bác sĩ theo dõi định kỳ để phát hiện sớm các thay đổi ở gan.

Viêm gan B bùng phát khi điều trị ung thư. Đây là điểm người bệnh ung thư rất cần biết. Một người có thể đang mang virus ở dạng "ngủ yên" mà không biết [3]. Khi dùng các thuốc làm suy giảm miễn dịch, virus có thể hoạt động trở lại và gây viêm gan nặng, thậm chí đe doạ tính mạng [3].

Ví dụ rõ nhất là rituximab, thuốc dùng trong nhiều loại u lympho. Theo thông tin thuốc, bác sĩ sẽ cho xét nghiệm máu tìm viêm gan B trước khi bắt đầu, có thể cho thuốc kháng virus trước và trong khi điều trị nếu cần, và theo dõi dấu hiệu viêm gan trong suốt đợt điều trị cũng như nhiều tháng sau khi kết thúc [3]. Nguyên tắc xét nghiệm trước điều trị cũng được áp dụng cho nhiều phác đồ hoá trị và thuốc ức chế miễn dịch khác.

Xét nghiệm và phòng ngừa

Xét nghiệm. Viêm gan B được phát hiện qua xét nghiệm máu, ngay cả khi người đó chưa có triệu chứng [1] [2]. Trước khi điều trị ung thư, bác sĩ thường cho làm các xét nghiệm này và có thể đo thêm lượng virus trong máu.

Điều trị. Người viêm gan B mạn tính có chỉ định sẽ được dùng thuốc kháng virus để kiểm soát virus, giảm tổn thương gan [1]. Thuốc thường phải dùng lâu dài; không tự ý ngừng vì có thể làm viêm gan bùng phát.

Tiêm phòng. Vắc xin viêm gan B đã được tiêm thường quy cho trẻ sơ sinh ở hầu hết các nước từ nhiều năm nay [2]. Người lớn chưa tiêm và có nguy cơ nên tiêm càng sớm càng tốt [2]. Người sống cùng nhà và bạn đời của người nhiễm thuộc nhóm có nguy cơ [1], nên hỏi bác sĩ về xét nghiệm và tiêm phòng.

Dấu hiệu cần báo bác sĩ ngay khi đang điều trị ung thư: vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, mệt nhiều bất thường, chán ăn, buồn nôn, đau vùng hạ sườn phải.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi đã được xét nghiệm viêm gan B trước khi điều trị ung thư chưa, và kết quả ra sao?
• Với kết quả của tôi, có cần uống thuốc kháng virus để phòng bùng phát trong khi điều trị không?
• Tôi cần dùng thuốc kháng virus trong bao lâu, kể cả sau khi kết thúc điều trị ung thư?
• Tôi nên xét nghiệm men gan và lượng virus bao lâu một lần?
• Người nhà tôi có cần xét nghiệm hay tiêm phòng không?

Nguồn tham khảo

1. MedlinePlus, Hepatitis B: https://medlineplus.gov/hepatitisb.html
2. National Cancer Institute, Infectious Agents and Cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/infectious-agents
3. MedlinePlus, Rituximab Injection: https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a607038.html
4. Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, Viêm gan vi rút (8/8/2023): https://vncdc.gov.vn/benh-viem-gan-vi-rut-nd17374.html
5. Do SH. Epidemiology of Hepatitis B and C Virus Infections and Liver Cancer in Vietnam. Euroasian Journal of Hepato-Gastroenterology, 2015: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5578521/