Ung thư tụy có mấy giai đoạn?

Ung thư tụy thường được chia thành 4 giai đoạn chính, từ giai đoạn I đến giai đoạn IV. Mỗi giai đoạn phản ánh mức độ khối u đã phát triển tại tụy, lan đến hạch bạch huyết lân cận hay di căn đến cơ quan khác; từ đó bác sĩ cân nhắc khả năng phẫu thuật và lựa chọn điều trị phù hợp.

Tuy nhiên, việc xếp giai đoạn không hoàn toàn giống với việc đánh giá “có mổ được hay không”. Mỗi người bệnh có thể cần thêm chụp cắt lớp, cộng hưởng từ, siêu âm nội soi, xét nghiệm và đôi khi đánh giá trong lúc mổ để xác định chính xác.

Giai đoạn ung thư tụy được xác định như thế nào?

Bác sĩ thường dùng hệ thống TNM để mô tả ung thư:

• T nói về kích thước khối u và mức độ u xâm lấn vùng tụy lân cận.
• N cho biết ung thư có lan đến các hạch bạch huyết gần đó hay chưa. Hạch bạch huyết là một phần của hệ miễn dịch, có thể là nơi tế bào ung thư lan tới.
• M cho biết có di căn xa hay không, tức là tế bào ung thư đã đến cơ quan ở vị trí xa hơn, như gan, phổi hoặc phúc mạc. Phúc mạc là lớp màng lót ổ bụng và bao quanh nhiều cơ quan trong bụng.

Kết quả của các yếu tố này được tổng hợp để xếp từ giai đoạn I đến IV. Đa số các trường hợp ung thư tụy là ung thư biểu mô tuyến ống tụy, còn gọi tắt là PDAC. Đây là loại ung thư ngoại tiết phổ biến nhất của tụy và chiếm phần lớn các ung thư tụy [3].

Việc xác định giai đoạn rất quan trọng vì ung thư tụy thường tiến triển âm thầm, khó phát hiện sớm và có xu hướng xâm lấn mạnh [1], [3]. Dù vậy, giai đoạn chỉ là một phần của bức tranh tổng thể. Tình trạng thể lực, chức năng gan mật, dinh dưỡng, bệnh đi kèm, vị trí khối u, đặc điểm sinh học của ung thư và đáp ứng với điều trị đều có thể ảnh hưởng đến kế hoạch chăm sóc.

Bốn giai đoạn chính của ung thư tụy

Giai đoạn I: Ung thư còn khu trú ở tụy

Ở giai đoạn I, khối u vẫn nằm trong tụy, chưa lan đến hạch vùng và chưa có di căn xa. Đây thường là giai đoạn mà phẫu thuật có khả năng được xem xét nhiều nhất, nếu vị trí khối u và tình trạng sức khỏe người bệnh cho phép.

Phẫu thuật có thể nhằm lấy bỏ phần tụy chứa u, đồng thời xử lý các cấu trúc liên quan tùy vị trí khối u. Sau mổ, người bệnh có thể cần hóa trị bổ trợ để giảm nguy cơ ung thư tái phát. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể đề nghị điều trị bằng thuốc trước phẫu thuật, còn gọi là điều trị tân bổ trợ, đặc biệt khi cần thu nhỏ hoặc kiểm soát u tốt hơn trước khi mổ.

Điều đáng lưu ý là kích thước u không phải yếu tố duy nhất quyết định giai đoạn. Một khối u không quá lớn nhưng nằm sát hoặc ảnh hưởng đến mạch máu quan trọng vẫn có thể khiến việc phẫu thuật phức tạp hơn.

Giai đoạn II: U lớn hơn hoặc đã lan đến hạch vùng

Ở giai đoạn II, ung thư có thể đã phát triển rộng hơn tại chỗ và hoặc lan tới hạch bạch huyết lân cận, nhưng vẫn chưa được xếp là di căn xa. Một số người bệnh giai đoạn II vẫn có thể phẫu thuật được, trong khi số khác cần điều trị toàn thân trước để đánh giá đáp ứng và tăng khả năng phẫu thuật triệt để.

Điều trị toàn thân thường bao gồm hóa trị. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể phối hợp hoặc cân nhắc xạ trị. Mục tiêu không chỉ là tác động lên khối u thấy được trên hình ảnh, mà còn hướng tới các tế bào ung thư rất nhỏ có thể đã tồn tại nhưng chưa thể phát hiện bằng xét nghiệm hoặc phim chụp.

Hạch dương tính không có nghĩa là điều trị vô ích. Đây là một yếu tố giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ và lựa chọn chiến lược tích cực, sát sao hơn. Mỗi trường hợp cần được hội chẩn giữa bác sĩ ung bướu, ngoại khoa, chẩn đoán hình ảnh, nội soi và các chuyên khoa hỗ trợ khi cần.

Giai đoạn III: Ung thư tiến triển tại chỗ

Giai đoạn III thường được gọi là ung thư tụy tiến triển tại chỗ. Nghĩa là ung thư chưa có bằng chứng di căn xa, nhưng đã xâm lấn đáng kể vào các mạch máu lớn hoặc cấu trúc quan trọng quanh tụy, khiến phẫu thuật ngay từ đầu có thể không an toàn hoặc khó lấy hết u.

Ở nhóm này, hóa trị thường đóng vai trò quan trọng. Sau một thời gian điều trị, bác sĩ có thể đánh giá lại bằng hình ảnh học, xét nghiệm và tình trạng lâm sàng để xem u có đáp ứng hay không, có thể chuyển sang phẫu thuật hay không, hoặc có cần phương pháp khác như xạ trị trong một số hoàn cảnh.

Ung thư tụy có thể lan dọc theo hoặc xâm nhập quanh dây thần kinh, hiện tượng gọi là xâm lấn quanh thần kinh. Đây là một đặc điểm sinh học thường gặp ở PDAC và liên quan đến nguy cơ tái phát tại chỗ, di căn xa cũng như đáp ứng điều trị kém hơn [3]. Điều này phần nào giải thích vì sao một số người bệnh đau bụng hoặc đau lan ra sau lưng, và vì sao kiểm soát đau là phần thiết yếu của điều trị chứ không chỉ là chăm sóc phụ.

Giai đoạn IV: Ung thư đã di căn xa

Giai đoạn IV là khi ung thư đã lan đến cơ quan hoặc vị trí ở xa tụy. Các vị trí có thể gặp gồm gan, phổi, phúc mạc hoặc các vùng xa khác. Khi đã có di căn xa, phẫu thuật cắt bỏ khối u tụy thường không còn là phương pháp điều trị chính nhằm chữa khỏi bệnh.

Điều trị lúc này thường tập trung vào hóa trị hoặc các thuốc điều trị toàn thân khác phù hợp với thể trạng và đặc điểm khối u. Mục tiêu có thể là làm chậm tiến triển bệnh, giảm triệu chứng, kéo dài thời gian sống và duy trì chất lượng sống. Chăm sóc giảm nhẹ cũng rất quan trọng, bao gồm kiểm soát đau, buồn nôn, sụt cân, tắc mật, rối loạn tiêu hóa và hỗ trợ tinh thần.

Ung thư tụy nhìn chung có gánh nặng tử vong cao trên toàn cầu. Năm 2022, ước tính có 510.529 ca mới và 467.290 ca tử vong do ung thư tụy ở người trưởng thành trên thế giới [1]. Những số liệu này cho thấy nhu cầu phát hiện sớm, đánh giá đúng giai đoạn và điều trị tại cơ sở có kinh nghiệm.

Phân giai đoạn khác với đánh giá khả năng phẫu thuật

Ngoài giai đoạn I đến IV, bác sĩ còn có thể dùng các cụm từ như:

• Có thể cắt được: Khối u có vẻ có thể phẫu thuật lấy bỏ hoàn toàn.
• Ranh giới có thể cắt được: U nằm gần mạch máu quan trọng, có thể cần điều trị trước mổ để tăng khả năng phẫu thuật thành công.
• Không cắt được tại chỗ: U chưa di căn xa nhưng xâm lấn mạch máu hoặc cấu trúc quan trọng quá nhiều.
• Di căn: Ung thư đã lan xa, tương ứng với giai đoạn IV.

Vì thế, hai người cùng được nói là giai đoạn II hoặc III vẫn có thể nhận kế hoạch điều trị khác nhau. Hình ảnh chụp, mức độ liên quan với mạch máu, vị trí u ở đầu, thân hay đuôi tụy, cũng như sức khỏe nền đều ảnh hưởng đến quyết định.

Các chỉ số viêm trong xét nghiệm máu thường quy, như tỷ lệ bạch cầu trung tính trên lympho hoặc tỷ lệ tiểu cầu trên lympho, đang được nghiên cứu như yếu tố hỗ trợ đánh giá tiên lượng. Chỉ số cao hơn hoặc một số thay đổi bất lợi có liên quan tiên lượng kém hơn trong các nghiên cứu, nhưng không thể tự dùng thay cho chẩn đoán giai đoạn hay quyết định điều trị [4].

Người bệnh nên làm gì sau khi được thông báo giai đoạn?

Khi nhận kết quả, người bệnh và gia đình có thể hỏi bác sĩ những câu cụ thể: ung thư đang ở giai đoạn nào, có hạch hay di căn không, có khả năng phẫu thuật không, cần điều trị trước mổ hay sau mổ, và mục tiêu điều trị hiện tại là gì.

Không nên tự suy luận giai đoạn dựa trên triệu chứng, chỉ số xét nghiệm đơn lẻ hoặc thông tin trên mạng. Vàng da, đau bụng, sụt cân hay đái tháo đường mới xuất hiện có thể cần được đánh giá, nhưng không tự xác định được bệnh đang ở giai đoạn nào. Người bệnh cũng không nên tự dùng thực phẩm chức năng hoặc chế phẩm từ thảo dược với hy vọng thay thế điều trị ung thư. Một số hợp chất từ thực vật đang được nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và tiền lâm sàng, nhưng chưa phải là phương pháp điều trị chuẩn có thể thay thế phẫu thuật, hóa trị hay các can thiệp y khoa khác [2].

Tóm lại, ung thư tụy thường có 4 giai đoạn, nhưng kế hoạch điều trị luôn cần cá thể hóa. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc đội ngũ ung bướu để hiểu rõ giai đoạn, khả năng phẫu thuật và lựa chọn phù hợp nhất với tình trạng của bạn.

Nguồn tham khảo

1. Current burden, incidence trends, and future projections of pancreatic cancer in adults worldwide. PMC
2. Leveraging the molecular insights and therapeutic potential of diet-derived-flavonoids against pancreatic ductal adenocarcinoma. PMC
3. Decoding neuro-tumor interactions in pancreatic cancer: mechanisms, immunosuppressive networks and therapeutic opportunities. PMC
4. Inflammation-Based Hematological Indices (NLR, PLR, LMR) in Pancreatic Cancer: Implications for Laboratory Diagnostics and Clinical Interpretation. PMC