Ung thư tụy có chữa được không?

Ung thư tụy có thể được điều trị khỏi ở một số người bệnh, đặc biệt khi khối u được phát hiện còn khu trú và có thể phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn. Tuy vậy, đây là bệnh ung thư thường khó phát hiện sớm, có xu hướng diễn tiến nhanh và việc điều trị cần được cá thể hóa rất kỹ theo giai đoạn bệnh, thể trạng và đặc điểm sinh học của từng khối u.

Khả năng chữa khỏi phụ thuộc chủ yếu vào giai đoạn và khả năng phẫu thuật

Trong thực hành, khi nói “chữa khỏi”, bác sĩ thường hướng đến mục tiêu loại bỏ toàn bộ ung thư, sau đó theo dõi lâu dài để không thấy bệnh tái phát. Với ung thư tụy, cơ hội này thường rõ nhất ở nhóm bệnh chưa lan xa và có thể phẫu thuật lấy hết khối u.

Phẫu thuật là phương pháp điều trị quan trọng nhất khi ung thư còn có thể cắt được. Tùy vị trí khối u ở đầu, thân hoặc đuôi tụy, bác sĩ có thể lựa chọn kỹ thuật mổ phù hợp. Mục tiêu là lấy khối u cùng phần mô xung quanh có nguy cơ chứa tế bào ung thư. Sau mổ, người bệnh thường cần điều trị toàn thân bằng thuốc, thường gọi là hóa trị, để giảm nguy cơ các tế bào ung thư còn sót lại mà chưa nhìn thấy trên hình ảnh học phát triển trở lại.

Tuy nhiên, không phải khối u nào ở tụy cũng mổ được ngay. Một số khối u nằm sát hoặc bao quanh các mạch máu lớn. Trong tình huống này, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị bằng thuốc trước nhằm kiểm soát khối u, làm giảm mức độ xâm lấn hoặc đánh giá rõ hơn sinh học của bệnh, rồi mới xem lại khả năng phẫu thuật. Khi ung thư đã di căn đến cơ quan khác, mục tiêu điều trị thường chuyển sang kiểm soát bệnh, kéo dài thời gian sống và duy trì chất lượng sống tốt nhất có thể, thay vì khẳng định chữa khỏi.

Điều quan trọng là một người bệnh được nói là “không mổ được lúc đầu” không đồng nghĩa với việc không còn lựa chọn. Ngược lại, người bệnh cần được đánh giá đầy đủ tại cơ sở có chuyên khoa ung bướu, ngoại tụy mật và chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu.

Vì sao ung thư tụy thường khó điều trị?

Ung thư biểu mô tuyến ống tụy, thường được gọi tắt là PDAC, là thể ung thư tụy thường gặp và được biết đến là một trong các ung thư đặc có tiên lượng khó khăn [1]. Có nhiều lý do khiến bệnh này phức tạp.

Thứ nhất, ung thư tụy ở giai đoạn sớm có thể gây ít triệu chứng hoặc triệu chứng không đặc hiệu. Người bệnh đôi khi chỉ thấy mệt, chán ăn, đau âm ỉ vùng bụng trên hoặc sụt cân. Khi có vàng da, đau nhiều hoặc rối loạn tiêu hóa rõ, bệnh có thể đã tiến triển hơn. Đây là thông tin chung; triệu chứng không tự xác định được giai đoạn bệnh, nên cần khám và làm xét nghiệm theo chỉ định.

Thứ hai, khối u tụy có môi trường xung quanh đặc biệt. Các nghiên cứu mô tả môi trường này có mạch máu bất thường, thiếu oxy, áp lực dịch trong mô cao và những yếu tố làm suy giảm đáp ứng miễn dịch. Các đặc điểm đó có thể cản trở việc đưa thuốc vào khối u và làm giảm hiệu quả điều trị [5]. Vì vậy, dù y học đã có tiến bộ về phẫu thuật, chăm sóc quanh mổ và thuốc điều trị toàn thân, ung thư tụy vẫn là thách thức lớn [1].

Thứ ba, tế bào ung thư tụy có thể phát triển khả năng kháng thuốc. Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đang tìm cách tác động lên các đặc tính giúp tế bào ung thư sống sót, lan rộng và kháng điều trị [6]. Tuy nhiên, cần hiểu rõ rằng kết quả trên tế bào nuôi cấy hoặc mô hình nghiên cứu chưa đủ để khẳng định một chất có thể chữa ung thư ở người.

Ví dụ, bavachin, một hợp chất có nguồn gốc thực vật, được ghi nhận làm giảm khả năng sống và di chuyển của tế bào ung thư tụy PANC 1 trong phòng thí nghiệm [3]. Điều này chỉ cho thấy hướng nghiên cứu tiềm năng, không có nghĩa người bệnh nên tự dùng sản phẩm chứa hoạt chất này thay cho điều trị tiêu chuẩn. Tương tự, các hạt nano hướng đích môi trường khối u đang là lĩnh vực được nghiên cứu cho chẩn đoán và điều trị, nhưng vẫn còn các trở ngại trước khi áp dụng rộng rãi trong lâm sàng [5].

Điều trị không chỉ là phẫu thuật, hóa trị hay xạ trị

Kế hoạch điều trị ung thư tụy thường cần sự phối hợp của nhiều chuyên khoa. Nhóm điều trị có thể gồm bác sĩ ung bướu, phẫu thuật viên, bác sĩ xạ trị, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ giải phẫu bệnh, chuyên gia dinh dưỡng, điều dưỡng và chuyên viên chăm sóc giảm nhẹ. Mỗi người đóng góp một phần để quyết định phương án phù hợp nhất.

Một nghiên cứu so sánh khuyến nghị của GPT 4 với hội đồng đa chuyên khoa ở người bệnh ung thư tụy cho thấy mức độ tương hợp tổng thể là 73,3% trên 45 trường hợp [2]. Nhưng công cụ trí tuệ nhân tạo không thể thay thế hội đồng chuyên môn. Kết quả điều trị phụ thuộc vào thông tin rất cụ thể như hình ảnh khối u, tình trạng mạch máu, kết quả sinh thiết, chức năng gan thận, mức độ suy dinh dưỡng, bệnh nền và mong muốn của chính người bệnh. Do đó, quyết định điều trị nên được đưa ra qua trao đổi trực tiếp giữa người bệnh và nhóm chuyên khoa, không chỉ dựa vào thông tin trên mạng hoặc câu trả lời tự động.

Bên cạnh điều trị chống ung thư, kiểm soát triệu chứng có vai trò rất lớn. Đau, vàng da, ngứa, buồn nôn, tiêu chảy, táo bón, ăn kém và sụt cân đều có thể được hỗ trợ. Nếu ống mật bị tắc, bác sĩ có thể thực hiện thủ thuật dẫn lưu hoặc đặt ống để giúp dịch mật lưu thông. Một số người bệnh thiếu men tụy, gây đầy bụng, phân mỡ hoặc giảm hấp thu thức ăn, có thể được bác sĩ cân nhắc bổ sung men tụy.

Chăm sóc giảm nhẹ cũng không có nghĩa là ngừng điều trị. Đây là chăm sóc nhằm giảm triệu chứng, giảm áp lực tinh thần và hỗ trợ người bệnh sống dễ chịu hơn trong mọi giai đoạn bệnh, kể cả khi vẫn đang hóa trị hoặc xạ trị.

Dinh dưỡng, vận động và chuẩn bị sức khỏe có thể hỗ trợ điều trị

Suy dinh dưỡng và mất cơ là vấn đề đáng lưu ý ở ung thư tụy. Tổng quan nghiên cứu cho thấy tình trạng khối lượng cơ thấp trên hình ảnh chụp cắt lớp vi tính (CT) thường liên quan với thời gian sống ngắn hơn, dù mối liên quan với biến chứng sau mổ và độc tính điều trị toàn thân chưa đồng nhất giữa các nghiên cứu [1]. Nói đơn giản, duy trì cơ bắp và dinh dưỡng tốt có thể là một phần quan trọng trong việc nâng đỡ cơ thể đi qua điều trị.

Nhiều hướng dẫn chăm sóc khuyến nghị người bệnh được tiếp cận phục hồi trước điều trị, thường bao gồm vận động phù hợp, hỗ trợ dinh dưỡng và hỗ trợ tâm lý ngay từ thời điểm chẩn đoán [4]. Mục tiêu không phải là ép người bệnh tập nặng hoặc ăn thật nhiều, mà là cải thiện sức bền, khả năng ăn uống, tinh thần và mức độ sẵn sàng cho phẫu thuật hay điều trị thuốc.

Về thông tin chung, người bệnh nên báo sớm nếu sụt cân, ăn rất ít, nôn nhiều, đau làm mất ngủ, tiêu chảy kéo dài hoặc mệt đến mức không tự chăm sóc được. Chuyên gia dinh dưỡng có thể giúp chọn thức ăn giàu năng lượng và đạm với lượng nhỏ, dễ ăn hơn. Vận động nhẹ nhàng theo sức, chẳng hạn đi lại hoặc các bài tập được hướng dẫn, có thể hữu ích nếu bác sĩ cho phép. Không nên tự dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng hoặc chế độ kiêng cực đoan vì chúng có thể tương tác với điều trị hoặc làm suy dinh dưỡng nặng hơn.

Tóm lại, ung thư tụy không phải lúc nào cũng chữa khỏi được, nhưng một số trường hợp có cơ hội điều trị triệt căn, nhất là khi được phát hiện sớm và phẫu thuật được. Ngay cả khi không thể chữa khỏi hoàn toàn, vẫn có nhiều biện pháp để kiểm soát bệnh và cải thiện chất lượng sống. Mỗi trường hợp rất khác nhau, vì vậy người bệnh và gia đình nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để hiểu rõ giai đoạn bệnh, mục tiêu điều trị và lựa chọn phù hợp nhất.

Nguồn tham khảo

1. Pretherapeutic radiological sarcopenia in pancreatic ductal adenocarcinoma: a narrative review. PMC
2. Concordance between GPT-4 and a multidisciplinary tumor board in pancreatic cancer: A prospective pilot study. PMC
3. Bavachin inhibits cell viability and migration in human pancreatic cancer cells. PMC
4. Exploring facilitators and barriers to the implementation of prehabilitation for individuals with pancreatic cancer: a survey of healthcare professionals. PMC
5. Tumor Microenvironment-Responsive Nanoparticles for Pancreatic Cancer Imaging and Treatment. PMC
6. N-Acetyl Aspartic Acid (NAA) Attenuates Stemness and Epithelial–Mesenchymal Transition and Enhances Radio- and Chemo-Sensitivity in Pancreatic Ductal Adenocarcinoma. PMC