Ung thư tụy có tái phát không và làm sao theo dõi?

Có, ung thư tụy có thể tái phát sau phẫu thuật hoặc sau các phương pháp điều trị ban đầu, dù người bệnh đã được đánh giá là không còn khối u nhìn thấy được. Tái phát có thể xuất hiện tại vùng tụy đã phẫu thuật, các hạch lân cận, phúc mạc hoặc những cơ quan khác như gan và phổi. Vì vậy, theo dõi định kỳ với bác sĩ ung bướu, kết hợp thăm khám, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh, là rất quan trọng để phát hiện thay đổi sớm và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Vì sao ung thư tụy có thể tái phát?

Phẫu thuật loại bỏ khối u là phương pháp quan trọng đối với một số người bệnh có ung thư tụy còn khả năng cắt bỏ. Tuy nhiên, tế bào ung thư rất nhỏ có thể đã hiện diện ở nơi khác trước hoặc tại thời điểm phẫu thuật nhưng chưa thể phát hiện bằng các phương tiện chẩn đoán thông thường. Sau một thời gian, những tế bào này có thể phát triển thành tổn thương tái phát.

Tái phát thường được chia thành hai nhóm chính. Tái phát tại chỗ xảy ra ở vùng tụy, giường phẫu thuật hoặc các hạch lân cận. Tái phát từ xa là khi bệnh xuất hiện ở cơ quan khác. Hai dạng này có thể cùng tồn tại và không phải lúc nào cũng gây triệu chứng ngay từ đầu.

Một yếu tố sinh học được quan tâm trong ung thư tụy là xâm lấn quanh thần kinh, nghĩa là tế bào ung thư phát triển dọc theo các cấu trúc thần kinh. Một tổng quan cho biết tình trạng này được phát hiện ở phần lớn người bệnh ung thư biểu mô tuyến tụy và có liên quan đến tái phát tại chỗ, di căn xa cũng như đáp ứng điều trị kém hơn [4]. Tuy nhiên, đây là đặc điểm bệnh học của nhóm bệnh nói chung, không thể dùng riêng yếu tố này để dự đoán chính xác diễn biến của từng người.

Một báo cáo ca bệnh mô tả tái phát tại vị trí đặt dụng cụ sau phẫu thuật nội soi. Đây là tình huống hiếm gặp, và cơ chế cũng như cách điều trị tối ưu vẫn chưa được xác định rõ [2]. Điều này cho thấy ung thư tụy có thể tái phát theo nhiều kiểu, nhưng không nên suy ra rằng mọi người bệnh phẫu thuật nội soi đều có nguy cơ như nhau.

Bằng chứng nghiên cứu nói gì về tiên lượng sau tái phát?

Một nghiên cứu hồi cứu đã theo dõi 129 người bệnh được chẩn đoán tái phát sau phẫu thuật ung thư tụy [1]. Trong nhóm này, thời gian sống thêm trung vị sau tái phát là 398 ngày. Kết quả này phản ánh một nhóm người bệnh cụ thể trong một nghiên cứu, không phải thời gian sống chắc chắn cho tất cả mọi người.

Nghiên cứu cũng đánh giá chỉ số CALLY tại thời điểm tái phát. Đây là chỉ số kết hợp ba khía cạnh: tình trạng dinh dưỡng, miễn dịch và viêm trong cơ thể. Người bệnh có chỉ số CALLY thấp có thời gian sống thêm sau tái phát trong hai năm kém hơn rõ rệt so với nhóm có chỉ số cao [1]. Ngay cả khi phân tích theo việc có điều trị hóa trị toàn thân sau tái phát, sự khác biệt giữa các nhóm vẫn được ghi nhận [1].

Điều này không có nghĩa chỉ số CALLY có thể khẳng định một người sẽ sống bao lâu hoặc quyết định thay cho bác sĩ. Chỉ số này có thể giúp nhóm điều trị nhìn nhận toàn diện hơn về thể trạng, mức độ viêm và dinh dưỡng. Hiện nay, những chỉ số như vậy chủ yếu có ý nghĩa hỗ trợ đánh giá nguy cơ và tiên lượng, không nên tự dùng để kết luận bệnh đang nặng lên.

Tình trạng dinh dưỡng cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp tục điều trị. Một nghiên cứu trên 69 người bệnh ung thư tụy có thể phẫu thuật, được hóa trị S 1 bổ trợ sau hóa trị trước mổ và phẫu thuật, cho thấy cường độ liều S 1 tương đối có liên quan đến thời gian sống toàn bộ và thời gian không tái phát [3]. Người bệnh duy trì được cường độ điều trị từ 80% trở lên có thời gian sống toàn bộ tốt hơn nhóm dưới 80% trong nghiên cứu đó [3]. Tuy nhiên, không nên tự cố gắng duy trì liều thuốc bằng cách chịu đựng tác dụng phụ. Việc giảm liều, trì hoãn hoặc đổi thuốc đôi khi cần thiết để bảo đảm an toàn.

Theo dõi sau điều trị thường gồm những gì?

Các lịch theo dõi cụ thể chưa được quy định giống nhau cho mọi người bệnh. Chúng phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, loại phẫu thuật, kết quả giải phẫu bệnh, các thuốc đã dùng, tình trạng sức khỏe và nguy cơ tái phát. Những hướng dẫn dưới đây là thông tin chung, người bệnh cần thực hiện theo kế hoạch riêng của bác sĩ.

Thứ nhất, người bệnh thường được hẹn khám định kỳ. Bác sĩ sẽ hỏi về đau bụng hoặc đau lưng, sụt cân, chán ăn, buồn nôn, thay đổi tiêu hóa, vàng da, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, ngứa, mệt mỏi và thay đổi đường huyết. Những biểu hiện này không đồng nghĩa chắc chắn là tái phát, vì chúng cũng có thể do hậu quả của phẫu thuật, thiếu men tụy, rối loạn đường mật, tác dụng thuốc hoặc bệnh lý khác.

Thứ hai, chẩn đoán hình ảnh thường giữ vai trò quan trọng. Bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính có tiêm thuốc cản quang, cộng hưởng từ hoặc phương pháp khác tùy tình huống. Mục đích là tìm dấu hiệu bất thường tại vùng phẫu thuật, hạch, gan, phổi hoặc phúc mạc. Không phải lần chụp nào cũng cho câu trả lời tuyệt đối. Sẹo sau mổ và viêm có thể làm hình ảnh khó diễn giải, đôi khi cần kiểm tra lặp lại hoặc hội chẩn chuyên khoa.

Thứ ba, xét nghiệm máu có thể được sử dụng để hỗ trợ theo dõi. Một số người bệnh được kiểm tra chất chỉ điểm khối u như CA 19 9 cùng với chức năng gan, bilirubin, đường huyết và các xét nghiệm khác. Chỉ điểm khối u tăng không luôn đồng nghĩa ung thư tái phát, cũng như kết quả bình thường không thể loại trừ hoàn toàn bệnh. Bác sĩ sẽ đánh giá xét nghiệm trong mối liên hệ với triệu chứng và hình ảnh học.

Thứ tư, nếu người bệnh còn điều trị bổ trợ hoặc điều trị sau tái phát, cần theo dõi tác dụng phụ, cân nặng, khả năng ăn uống, hoạt động thể lực và các bệnh đi kèm. Đánh giá dinh dưỡng không chỉ là xem cân nặng. Bác sĩ có thể quan tâm đến lượng ăn, khối cơ, albumin, tình trạng viêm và khả năng thực hiện sinh hoạt hằng ngày.

Người bệnh nên làm gì trong sinh hoạt hằng ngày?

Hãy giữ lịch hẹn và mang theo danh sách thuốc, kết quả xét nghiệm, kết quả chụp trước đó cùng các triệu chứng mới xuất hiện. Người bệnh không nên tự ngừng hóa trị, tự dùng thuốc nam, thực phẩm bổ sung hoặc chế độ ăn khắc nghiệt với hy vọng ngăn tái phát.

Thông tin từ các nghiên cứu hiện có chưa chứng minh một loại thực phẩm hoặc chế độ ăn cụ thể có thể ngăn ung thư tụy tái phát. Hướng dẫn chung an toàn là ăn đủ năng lượng và đạm theo khả năng, chia thành nhiều bữa nhỏ nếu nhanh no, bổ sung men tụy khi được kê, hạn chế rượu bia và không hút thuốc. Nếu sụt cân, tiêu phân nhiều dầu, đầy bụng hoặc tiêu chảy kéo dài, cần báo bác sĩ vì có thể cần đánh giá hấp thu và tư vấn dinh dưỡng.

Hãy liên hệ sớm với cơ sở điều trị khi có vàng da tăng dần, đau mới xuất hiện hoặc nặng lên, nôn kéo dài, sốt, sụt cân nhanh, không ăn uống được, bụng to nhanh hoặc mệt nhiều bất thường. Kết quả theo dõi của mỗi người là khác nhau. Người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để xây dựng lịch khám, xét nghiệm và chụp chiếu phù hợp với chính tình trạng của mình.

Nguồn tham khảo

1. Clinical Impact of the C-Reactive Protein-Albumin- Lymphocyte Index as a Prognostic Biomarker in Patients With Recurrent Pancreatic Cancer. PMC
2. Isolated Port-Site Recurrence after Laparoscopic Distal Pancreatectomy for Pancreatic Adenosquamous Carcinoma: A Case Report. PMC
3. Perioperative Nutritional Changes Predict Adjuvant S-1 Dose Intensity in Resectable Pancreatic Cancer. PMC
4. Decoding neuro-tumor interactions in pancreatic cancer: mechanisms, immunosuppressive networks and therapeutic opportunities. PMC