Xạ trị áp sát (xạ trị trong)

Xạ trị áp sát là gì

Xạ trị áp sát, còn gọi là xạ trị trong, là cách xạ trị trong đó nguồn phóng xạ được đặt vào bên trong cơ thể, ngay trong hoặc sát cạnh khối u. Nguồn phóng xạ có thể ở dạng hạt, sợi, dây, kim, bóng hoặc viên nang. [2] Đây là điều trị tại chỗ, chỉ tác động lên một vùng nhất định của cơ thể. [1]

Nếu xạ trị ngoài giống như chiếu đèn từ xa vào một căn phòng, thì xạ trị áp sát giống như đặt bóng đèn ngay trong góc phòng cần chiếu sáng. Liều xạ cao tập trung vào khối u và giảm nhanh khi ra xa, nên mô lành xung quanh nhận ít tia hơn.

Xạ trị áp sát thường được dùng cho ung thư vùng đầu cổ, vú, cổ tử cung, tuyến tiền liệt và mắt. [1]

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Với một số bệnh, xạ trị áp sát là một phần quan trọng của điều trị chuẩn:

• Ung thư cổ tử cung: cả xạ trị ngoài và xạ trị áp sát đều được dùng; nguồn phóng xạ có thể được đặt trong âm đạo. [1] [4]
• Ung thư tuyến tiền liệt: cấy hạt phóng xạ (mỗi hạt cỡ hạt gạo) trực tiếp vào tuyến. Dùng đơn độc thường chỉ cho bệnh giai đoạn sớm nguy cơ thấp; có thể phối hợp với xạ trị ngoài khi nguy cơ cao hơn. [3]

Bác sĩ có thể dùng xạ trị áp sát riêng hoặc phối hợp với xạ trị ngoài, hóa trị hay phẫu thuật.

Xạ trị áp sát diễn ra thế nào

Nguồn phóng xạ thường được đưa vào qua một ống nhỏ mềm (ống thông) hoặc một dụng cụ lớn hơn gọi là dụng cụ áp. [1] Có ba kiểu chính: [1]

• Suất liều thấp: nguồn phóng xạ nằm trong cơ thể từ 1 đến 7 ngày, người bệnh thường nằm viện trong thời gian này.
• Suất liều cao: nguồn chỉ được đặt khoảng 10 đến 20 phút mỗi lần rồi lấy ra. Có thể làm hai lần mỗi ngày trong vài ngày, hoặc mỗi tuần một lần trong vài tuần.
• Cấy vĩnh viễn: hạt phóng xạ nằm lại trong cơ thể suốt đời, nhưng lượng phóng xạ yếu dần mỗi ngày và gần như mất hết theo thời gian.

Trước khi làm, người bệnh có buổi gặp bác sĩ để khám, có thể chụp chiếu và lên kế hoạch. [1] Khi lấy ống thông ra, người bệnh được dùng thuốc giảm đau; vùng đặt có thể ê ẩm vài tháng, và nên hạn chế gắng sức trong một hai tuần. [1]

Có nguy hiểm cho người nhà không

Đây là câu hỏi rất hay gặp. Câu trả lời tuỳ vào kiểu xạ trị áp sát:

• Suất liều cao hoặc suất liều thấp tạm thời: sau khi nguồn phóng xạ và ống thông đã được lấy ra, trong cơ thể không còn phóng xạ. Người bệnh có thể gần gũi mọi người, kể cả trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai. [1]
• Trong lúc nguồn đang nằm trong cơ thể với liều cao: người bệnh có thể phải ở phòng riêng; người thăm cần đứng ở cửa, thăm ngắn, và phụ nữ mang thai cùng trẻ dưới một tuổi không nên vào thăm. [1]
• Cấy hạt vĩnh viễn ở tuyến tiền liệt: các hạt phát ra lượng phóng xạ nhỏ trong vài tuần đến vài tháng. Bác sĩ có thể khuyên tránh ở gần phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ trong thời gian này, lọc nước tiểu tuần đầu để phát hiện hạt rơi ra, và dùng bao cao su khi quan hệ. [3]

Tác dụng phụ

Tác dụng phụ phụ thuộc vùng điều trị. Ví dụ, với tuyến tiền liệt, vì trực tràng nằm rất gần nên có thể gặp kích thích trực tràng gây đau rát, tiêu chảy, đôi khi có máu; cũng có thể tiểu nhiều lần hoặc tiểu khó, thường nặng hơn trong vài tuần đầu rồi cải thiện dần. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi được xạ trị áp sát kiểu nào: suất liều cao, suất liều thấp hay cấy vĩnh viễn?
• Tôi có cần gây mê hay nằm viện không, và trong bao lâu?
• Tôi cần làm gì để giữ an toàn cho người nhà, nhất là trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai?
• Những tác dụng phụ nào có thể xuất hiện sau điều trị?
• Xạ trị áp sát được phối hợp với các điều trị khác của tôi ra sao?

Nguồn tham khảo

1. National Cancer Institute, Brachytherapy to Treat Cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/radiation-therapy/brachytherapy
2. NCI Dictionary of Cancer Terms, brachytherapy: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/brachytherapy
3. American Cancer Society, Radiation Therapy for Prostate Cancer: https://www.cancer.org/cancer/types/prostate-cancer/treating/radiation-therapy.html
4. National Cancer Institute, Cervical Cancer Treatment: https://www.cancer.gov/types/cervical/treatment