Ung thư phổi sống được bao lâu?

Thời gian sống sau khi được chẩn đoán ung thư phổi rất khác nhau giữa từng người, nên không thể trả lời chính xác chỉ bằng một con số. Tiên lượng phụ thuộc nhiều nhất vào giai đoạn bệnh, loại ung thư, đặc điểm gen của khối u, sức khỏe tổng thể và mức đáp ứng với điều trị.

Vì sao không có một con số chung cho mọi người bệnh?

“Ung thư phổi” không phải là một bệnh duy nhất. Bệnh gồm nhiều thể khác nhau, trong đó ung thư phổi không tế bào nhỏ là nhóm thường gặp và ung thư biểu mô tuyến là một thể quan trọng trong nhóm này [5]. Mỗi thể có tốc độ tiến triển, khả năng lan tràn và lựa chọn điều trị khác nhau.

Yếu tố đầu tiên bác sĩ xem xét là giai đoạn bệnh, nghĩa là khối u còn khu trú ở phổi hay đã lan tới hạch bạch huyết, màng phổi, não, xương, gan hoặc các cơ quan khác. Nếu bệnh được phát hiện khi còn khu trú và có thể điều trị triệt để bằng phẫu thuật, xạ trị hoặc phối hợp nhiều phương pháp, mục tiêu có thể là chữa khỏi. Ngược lại, khi bệnh đã ở giai đoạn tiến xa, mục tiêu thường là kiểm soát ung thư càng lâu càng tốt, giảm triệu chứng và duy trì chất lượng sống.

Tuy nhiên, giai đoạn không phải là toàn bộ câu chuyện. Hai người cùng giai đoạn bệnh có thể có diễn biến rất khác nhau. Lý do là khối u có đặc điểm sinh học riêng. Một số ung thư phổi mang “đột biến dẫn đường”, tức thay đổi gen giúp tế bào ung thư phát triển. Khi tìm được đích điều trị phù hợp, người bệnh có thể dùng thuốc nhắm trúng đích. Các tiến bộ về thuốc nhắm trúng đích và miễn dịch trị liệu đã giúp nhiều người bệnh sống lâu hơn sau chẩn đoán; một số người có thể điều trị và kiểm soát bệnh trong nhiều năm [1].

Vì vậy, các con số sống còn trên mạng chỉ phản ánh kết quả trung bình của một nhóm bệnh nhân trong quá khứ. Chúng không dự báo chính xác thời gian sống của một cá nhân ở hiện tại, nhất là khi phác đồ điều trị đang thay đổi nhanh.

Những yếu tố bác sĩ dùng để ước lượng tiên lượng

Bác sĩ ung bướu thường không chỉ dựa vào kết quả chụp cắt lớp hoặc tên loại ung thư. Họ sẽ tổng hợp nhiều thông tin để đánh giá tiên lượng và chọn điều trị phù hợp.

Trước hết là loại mô bệnh học. Đây là kết quả từ mẫu sinh thiết, cho biết ung thư bắt nguồn từ loại tế bào nào. Kết quả này ảnh hưởng đến việc chọn hóa trị, xạ trị, phẫu thuật, thuốc miễn dịch hay thuốc nhắm trúng đích.

Tiếp theo là xét nghiệm gen và dấu ấn sinh học của khối u. Những xét nghiệm này có thể giúp tìm ra các thay đổi gen hoặc đặc điểm miễn dịch có ý nghĩa điều trị. Nghiên cứu về ung thư phổi không tế bào nhỏ cho thấy một số bất thường phân tử liên quan với tiên lượng xấu hơn, đồng thời tình trạng kháng thuốc vẫn là một thách thức lớn dù điều trị nhắm trúng đích đã tiến bộ [5]. Điều này giải thích vì sao việc xét nghiệm đầy đủ ngay từ đầu, và đôi khi xét nghiệm lại khi bệnh tiến triển, có thể quan trọng.

Thứ ba là vị trí và mức độ di căn. Chẳng hạn, di căn màng não mềm, tức tế bào ung thư lan vào lớp màng bao quanh não và tủy sống, là một biến chứng nặng. Trong một nghiên cứu trên 201 người bệnh có biến chứng này, thời gian sống trung vị tính từ lúc chẩn đoán di căn màng não mềm là 9,8 đến 11,3 tháng ở hai giai đoạn nghiên cứu khác nhau [6]. “Trung vị” nghĩa là một nửa số người sống lâu hơn và một nửa sống ngắn hơn con số đó, không phải thời hạn chắc chắn cho bất kỳ ai. Kết quả này cũng chỉ áp dụng cho nhóm đã có di căn màng não mềm, không áp dụng cho tất cả người bị ung thư phổi.

Cuối cùng là tình trạng của chính người bệnh: tuổi, mức độ tự chăm sóc trong sinh hoạt hằng ngày, chức năng phổi, bệnh tim mạch, dinh dưỡng, cân nặng, mức độ đau hoặc khó thở, và khả năng dung nạp điều trị. Những yếu tố xã hội như khả năng đi khám đều, chi phí, hỗ trợ từ gia đình và tiếp cận cơ sở chuyên khoa cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả điều trị [1], [2].

Điều trị hiện nay có thể thay đổi thời gian sống như thế nào?

Điều trị ung thư phổi hiện nay không còn chỉ là một lựa chọn duy nhất cho tất cả mọi người. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể phối hợp phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, điều trị miễn dịch, thuốc nhắm trúng đích và điều trị triệu chứng.

Ở giai đoạn sớm, điều trị triệt để có thể bao gồm mổ lấy u hoặc xạ trị với mục tiêu kiểm soát hoàn toàn bệnh tại chỗ. Một số người cần điều trị bổ trợ sau đó để giảm nguy cơ tái phát. Ở giai đoạn tiến xa, thuốc toàn thân có thể làm u nhỏ lại, làm chậm tiến triển hoặc kiểm soát bệnh trong một thời gian. Khi một phác đồ không còn hiệu quả, bác sĩ có thể cân nhắc đổi thuốc, phối hợp phương pháp khác hoặc làm lại xét nghiệm để tìm cơ hội điều trị mới.

Miễn dịch trị liệu đã mở rộng lựa chọn cho cả bệnh sớm lẫn bệnh tiến xa và góp phần cải thiện sống còn ở một số người bệnh [3]. Dù vậy, thuốc có thể gây tác dụng không mong muốn. Ví dụ, một số thuốc điều trị có thể gây viêm phổi do thuốc, biểu hiện bằng ho tăng, khó thở hoặc hình ảnh bất thường mới trên phim phổi. Với trastuzumab deruxtecan trong một nhóm ung thư đặc có biểu hiện HER2, viêm phổi do thuốc được ghi nhận ở 11,1% người tham gia; nhóm nghiên cứu này có cả bệnh nhân ung thư phổi [4]. Đây không phải là nguy cơ áp dụng cho mọi phác đồ, nhưng nhấn mạnh rằng triệu chứng hô hấp mới cần được báo sớm.

Nếu đang dùng thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch và từng mắc lao hoặc có nguy cơ lao, người bệnh nên nói rõ với bác sĩ. Một nghiên cứu trên người bệnh ung thư phổi có tiền sử hoặc tình trạng lao liên quan ghi nhận lao hoạt động có thể xuất hiện trong quá trình điều trị, đặc biệt ở người có tiền sử lao xác định [3]. Phát hiện và xử trí sớm biến chứng giúp người bệnh có cơ hội tiếp tục điều trị an toàn hơn.

Làm gì để có cái nhìn thực tế và sống tốt hơn?

Điều hữu ích nhất là hỏi bác sĩ điều trị những câu hỏi cụ thể: Bệnh của tôi đang ở giai đoạn nào? Mục tiêu điều trị là chữa khỏi hay kiểm soát lâu dài? Tôi có cần xét nghiệm gen không? Đáp ứng điều trị được đánh giá bằng cách nào? Khi nào cần liên hệ ngay với bệnh viện?

Người bệnh nên tái khám đúng hẹn, dùng thuốc đúng hướng dẫn và báo sớm các dấu hiệu như khó thở tăng, đau ngực, ho ra máu, sốt, lơ mơ, đau đầu mới xuất hiện, yếu liệt, tiêu chảy nặng hoặc mệt kiệt sức. Không nên tự ngừng thuốc, tự dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng hoặc các biện pháp chưa rõ thành phần vì chúng có thể tương tác với điều trị ung thư.

Thông tin chung để hỗ trợ sức khỏe gồm tránh hút thuốc và khói thuốc, ăn uống đủ năng lượng và đạm theo khả năng, vận động nhẹ khi an toàn, nghỉ ngơi hợp lý và tìm hỗ trợ tâm lý khi lo âu hoặc mất ngủ. Chăm sóc giảm nhẹ cũng nên được cân nhắc sớm. Đây không phải là “bỏ điều trị”, mà là chăm sóc nhằm giảm đau, khó thở, mệt mỏi và hỗ trợ tinh thần cho cả người bệnh lẫn gia đình [1].

Tóm lại, ung thư phổi có thể diễn tiến rất khác nhau: có người điều trị triệt để, có người sống cùng bệnh trong nhiều năm, và cũng có trường hợp bệnh tiến triển nhanh hơn. Để biết tiên lượng gần với tình trạng của mình nhất, người bệnh cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu đang điều trị, dựa trên giai đoạn bệnh, kết quả mô bệnh học, xét nghiệm gen và đáp ứng thực tế với phác đồ.

Nguồn tham khảo

1. Lung Cancer Survivorship: Challenges and Care Needs. PMC
2. Engaging community to co-design a multilevel intervention to reduce lung cancer disparities in persistent poverty tracts in California through group model building and simulation. PMC
3. Factors Associated with Active Tuberculosis Disease in Patients with Lung Cancer Following Immune Checkpoint Blockade Therapy: A Retrospective Cohort Study and Case Reports. PMC
4. Trastuzumab Deruxtecan-Associated Pneumonitis in Non-Breast Solid Tumors: A Retrospective Cohort Study. PMC
5. Ribonucleotide Reductase Inhibition Triggers Ferroptosis in Genetically Defined Subsets of Non–Small Cell Lung Cancer. PMC
6. Delayed Occurrence of Lung Cancer Leptomeningeal Metastasis and Era‐Associated Post‐LM Survival: A 14‐Year Single‐Center Cohort Study. PMC