Chẩn đoán và phát hiện ung thư phổi: những điều người bệnh nên biết

Nhận được chẩn đoán ung thư phổi có thể khiến bạn lo lắng và có nhiều câu hỏi. Điều đáng mừng là những tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị đã giúp nhiều người sống lâu hơn sau khi phát hiện bệnh, và một số người tiếp tục điều trị trong nhiều năm [1]. Bài viết này giúp bạn hiểu hơn về cách phát hiện sớm và các công cụ mà bác sĩ có thể dùng để chẩn đoán.

Vì sao phát hiện sớm lại quan trọng

Phát hiện bệnh càng sớm thì cơ hội điều trị hiệu quả thường càng tốt hơn. Trong thực tế, ung thư phổi có thể được phát hiện ở nhiều giai đoạn khác nhau, từ giai đoạn rất sớm cho tới giai đoạn muộn hơn [2]. Đó là lý do các chương trình tầm soát (screening) đóng vai trò quan trọng, đặc biệt với những người có nguy cơ cao. Việc chăm sóc người bệnh cũng thường bắt đầu ngay từ khâu tầm soát và kéo dài suốt quá trình điều trị [1].

Ai có thể có nguy cơ cao hơn

Không phải chỉ người hút thuốc lá nhiều mới có thể mắc ung thư phổi. Một số người có tiền sử hút thuốc rất ít, và cả những người chưa từng hút thuốc, vẫn có thể được chẩn đoán [2]. Ngoài ra, những người mắc một số bệnh phổi nền, chẳng hạn bệnh phổi kẽ liên quan đến xơ cứng bì (scleroderma associated interstitial lung disease), được ghi nhận có nguy cơ cao hơn và cần được theo dõi cẩn thận [2].

Điều này có nghĩa là nếu bạn thuộc nhóm có nguy cơ, việc giữ tinh thần cảnh giác và trao đổi với bác sĩ về tầm soát có thể hữu ích, kể cả khi bạn không hút thuốc nhiều.

Các công cụ giúp chẩn đoán

Bác sĩ có thể sử dụng nhiều phương pháp để tìm và xác định ung thư phổi:

Chẩn đoán hình ảnh: Chụp cắt lớp phát xạ positron (PET, positron emission tomography) được ghi nhận là hữu ích trong việc gợi ý khả năng có khối u và giúp bác sĩ chọn vị trí lấy mẫu để chẩn đoán [2]. Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi phổi đã có sẵn những vùng bất thường, khiến việc phân biệt trở nên khó khăn hơn [2].

Xét nghiệm máu tìm dấu ấn sinh học: Một hướng nghiên cứu mới đang tìm hiểu các tế bào hiếm trong máu, chẳng hạn tế bào nội mô có nguồn gốc từ khối u (CTEC, circulating tumor-derived endothelial cells). Trong một nghiên cứu, các tế bào này có khả năng phân biệt người bệnh ung thư phổi với người khỏe mạnh tốt hơn so với một loại dấu ấn khác, và có thể liên quan đến tiên lượng bệnh [5]. Đây vẫn là lĩnh vực đang được nghiên cứu thêm, chưa phải xét nghiệm thường quy.

Tầm soát kết hợp với bỏ thuốc lá

Với người còn hút thuốc, việc tầm soát ung thư phổi có thể là cơ hội tốt để được hỗ trợ bỏ thuốc. Nghiên cứu cho thấy khi lồng ghép các biện pháp hỗ trợ bỏ thuốc vào chương trình tầm soát, cách làm này mang lại lợi ích về sức khỏe và tiết kiệm chi phí so với chỉ tầm soát đơn thuần [3]. Nói cách khác, tầm soát không chỉ giúp tìm bệnh mà còn có thể là bước khởi đầu để cải thiện sức khỏe lâu dài.

Những rào cản trong tiếp cận chẩn đoán

Việc được tầm soát và chẩn đoán không phải lúc nào cũng dễ dàng như nhau với mọi người. Các yếu tố xã hội và rào cản trong hệ thống chăm sóc sức khỏe có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận [4]. Nghiên cứu tại một số cộng đồng khó khăn cho thấy các can thiệp phù hợp có thể giúp tăng tỷ lệ tầm soát và chẩn đoán [4]. Nếu bạn gặp khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ, hãy chia sẻ điều này với nhân viên y tế để cùng tìm giải pháp.

Lời kết

Chẩn đoán và phát hiện ung thư phổi ngày càng có nhiều công cụ hỗ trợ, từ chẩn đoán hình ảnh đến các hướng xét nghiệm mới đang được nghiên cứu. Việc biết mình có thuộc nhóm nguy cơ hay không, và chủ động về tầm soát, có thể tạo ra khác biệt.

Mỗi người có tình trạng sức khỏe riêng, nên phương pháp phù hợp với bạn cần được cân nhắc cụ thể. Hãy trao đổi với bác sĩ về nguy cơ của bản thân, các lựa chọn tầm soát, và những xét nghiệm phù hợp nhất với hoàn cảnh của bạn. Bác sĩ là người đồng hành tốt nhất giúp bạn đưa ra quyết định sáng suốt.

Bối cảnh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, ung thư phổi là một trong những ung thư thường gặp nhất. Năm 2024, bệnh đứng thứ hai về số ca mắc mới ở cả hai giới và là nguyên nhân đứng đầu trong số các ca tử vong do ung thư. Ở nam giới, ung thư phổi đứng đầu về cả số ca mắc mới và tử vong. Gánh nặng này cho thấy việc nhận biết dấu hiệu bất thường và đi khám sớm rất quan trọng, dù nhiều trường hợp giai đoạn đầu chưa có triệu chứng rõ ràng.

Các biểu hiện cần lưu ý gồm ho kéo dài hoặc thay đổi kiểu ho, ho ra máu, khó thở, đau ngực, khàn tiếng, viêm phổi tái diễn cùng một vị trí hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân. Chẩn đoán không dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ. Bác sĩ có thể chỉ định chụp X quang, chụp cắt lớp vi tính, chụp cộng hưởng từ não, chụp PET khi cần, đồng thời lấy bệnh phẩm qua nội soi phế quản, chọc hút hoặc sinh thiết để xác định loại ung thư và giai đoạn bệnh. Với người có nguy cơ cao do hút thuốc lá nhiều năm, chụp cắt lớp vi tính xoắn ốc liều thấp có thể được cân nhắc để tầm soát.

Khi có triệu chứng nghi ngờ hoặc kết quả hình ảnh bất thường, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa ung bướu để được đánh giá đầy đủ, tránh tự theo dõi kéo dài. Hãy hỏi nhân viên y tế về quyền lợi bảo hiểm y tế và các khoản chi trả trước khi thực hiện thăm khám, xét nghiệm hoặc điều trị.

Nguồn tham khảo

1. Lung Cancer Survivorship: Challenges and Care Needs. PMC
2. Lung cancer in patients with scleroderma-associated interstitial lung disease: Case series and implications for screening. PMC
3. Cost-Effectiveness of Smoking Cessation Interventions Integrated Into Lung Cancer Screening. PMC
4. Engaging community to co-design a multilevel intervention to reduce lung cancer disparities in persistent poverty tracts in California through group model building and simulation. PMC
5. Clinical utility of circulating tumor-derived endothelial cells in lung cancer detection and prognosis prediction. PMC