Osimertinib (Tagrisso)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Osimertinib là thuốc nhắm trúng đích dùng đường uống, biệt dược gốc là Tagrisso của hãng AstraZeneca. Thuốc thuộc nhóm thuốc ức chế kinase, cụ thể là thuốc ức chế tyrosine kinase (TKI) thế hệ 3 nhắm vào gen EGFR. [1] [2] [3]

Ở một số người bệnh ung thư phổi, gen EGFR bị đột biến khiến protein EGFR hoạt động liên tục, liên tục ra lệnh cho tế bào ung thư phân chia. Osimertinib chặn hoạt động của protein bất thường này, nhờ đó làm chậm hoặc ngừng sự phát triển của tế bào ung thư và có thể làm khối u thu nhỏ. [2] Điểm khác biệt của osimertinib so với các thuốc thế hệ trước (như gefitinib, erlotinib, afatinib) là thuốc vẫn tác dụng khi khối u xuất hiện đột biến kháng thuốc T790M, một nguyên nhân thường gặp khiến thuốc thế hệ cũ mất hiệu quả. [1] [3]

Dùng cho ai

Osimertinib chỉ dùng cho ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) có đột biến gen EGFR, được xác định bằng xét nghiệm đã được phê duyệt. Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, thuốc được dùng cho người trưởng thành trong các tình huống: [3]

• Sau phẫu thuật cắt bỏ khối u ở người bệnh có mất đoạn exon 19 hoặc đột biến L858R ở exon 21, nhằm giảm nguy cơ tái phát (điều trị bổ trợ, nghiên cứu ADAURA). [3]
• Giai đoạn III không mổ được, khi bệnh không tiến triển trong hoặc sau hoá xạ trị có platinum (nghiên cứu LAURA). [3]
• Bước điều trị đầu tiên cho bệnh đã di căn có mất đoạn exon 19 hoặc đột biến L858R, dùng đơn độc (nghiên cứu FLAURA) hoặc phối hợp với pemetrexed và hoá trị có platinum (nghiên cứu FLAURA2). [3]
• Bệnh di căn có đột biến T790M đã tiến triển khi đang hoặc sau khi dùng một thuốc ức chế EGFR khác (nghiên cứu AURA3). [3]

Vì vậy, xét nghiệm gen trên mẫu mô khối u (hoặc mẫu máu trong một số trường hợp) là điều kiện bắt buộc trước khi dùng osimertinib. Người bệnh có các dạng đột biến EGFR hiếm hơn, như chèn đoạn exon 20, thường cần hướng điều trị khác.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Hiệu quả của osimertinib được chứng minh qua nhiều thử nghiệm ngẫu nhiên lớn. Trong nghiên cứu ADAURA, người bệnh đã mổ triệt để khối u (giai đoạn IB đến IIIA) được dùng osimertinib hoặc giả dược tối đa 3 năm, với mục tiêu chính là kéo dài thời gian sống không bệnh; tổng cộng 682 người bệnh tham gia. [3] Trong các nghiên cứu cho bệnh di căn, thuốc được so sánh với thuốc ức chế EGFR thế hệ trước hoặc với hoá trị, và được phê duyệt vì cải thiện thời gian bệnh không tiến triển. [3]

Một ưu điểm được quan tâm của osimertinib là khả năng đi vào não, nơi ung thư phổi có đột biến EGFR hay di căn tới. Tuy vậy, mức lợi ích cụ thể ở từng người khác nhau, và hầu hết người bệnh giai đoạn di căn sau một thời gian sẽ xuất hiện kháng thuốc. Khi đó bác sĩ thường đề nghị sinh thiết lại hoặc xét nghiệm máu để tìm cơ chế kháng và chọn bước điều trị tiếp theo.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Khi dùng osimertinib đơn độc, các tác dụng phụ thường gặp nhất là tiêu chảy, phát ban, đau cơ xương, tổn thương móng (viêm quanh móng, móng giòn), khô da, viêm loét miệng và mệt mỏi. Xét nghiệm máu có thể cho thấy giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu và thiếu máu. Khi phối hợp với hoá trị, các thay đổi về máu thường gặp hơn. [3]

Hãy báo bác sĩ ngay nếu có:

• Ho mới, khó thở tăng dần, sốt: có thể là bệnh phổi kẽ hoặc viêm phổi do thuốc, một tác dụng phụ ít gặp nhưng có thể nặng, thậm chí tử vong. Nguy cơ cao hơn rõ rệt ở người vừa hoá xạ trị. [3]
• Tim đập nhanh, hồi hộp, ngất, phù chân, khó thở khi nằm: thuốc có thể làm kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ hoặc gây suy giảm chức năng tim. [3]
• Đau mắt, đỏ mắt, chảy nước mắt, nhìn mờ, sợ ánh sáng: có thể là viêm giác mạc, cần khám mắt sớm. [3]
• Phát ban nặng, bóng nước, bong da, loét miệng hoặc mắt: có thể là phản ứng da nghiêm trọng. [3]
• Đau cơ không rõ nguyên nhân, sốt, chảy máu hoặc bầm tím bất thường, mệt nhiều. [3]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Bác sĩ thường cho xét nghiệm máu định kỳ, theo dõi điện tâm đồ và điện giải ở người có nguy cơ rối loạn nhịp tim hoặc đang dùng thuốc khác ảnh hưởng nhịp tim, và đánh giá chức năng tim ở người có yếu tố nguy cơ tim mạch. [3] Men cơ (CPK) cũng có thể được kiểm tra khi có đau cơ. [3] Chụp cắt lớp vi tính (CT) và chụp cộng hưởng từ (MRI) não định kỳ giúp đánh giá đáp ứng và phát hiện sớm khi bệnh tiến triển.

Uống thuốc đều đặn vào cùng một thời điểm mỗi ngày, có thể uống lúc no hoặc lúc đói. Không tự ngừng thuốc hay tự đổi liều; bác sĩ có thể tạm ngừng hoặc giảm liều nếu tác dụng phụ nặng. [2] Nếu không nuốt được viên thuốc, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ cách hoà thuốc với nước đúng cách. [2]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Các thuốc gây cảm ứng mạnh men gan CYP3A (ví dụ một số thuốc chống động kinh, thuốc điều trị lao như rifampicin) làm giảm nồng độ osimertinib và có thể giảm hiệu quả; nên tránh dùng cùng. [3]
• Cỏ ban (St. John's wort) có thể tương tác với thuốc. Hãy báo bác sĩ mọi thuốc, thực phẩm chức năng và thảo dược đang dùng. [2]
• Thuốc có thể gây hại cho thai nhi. Phụ nữ cần tránh thai hiệu quả trong khi điều trị và 6 tuần sau liều cuối; nam giới cần tránh thai 4 tháng sau liều cuối. [3]
• Người có tiền sử bệnh phổi kẽ, bệnh tim hoặc rối loạn nhịp tim cần được bác sĩ đánh giá kỹ trước khi dùng. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Đột biến gen EGFR của tôi thuộc loại nào (mất đoạn exon 19, L858R hay loại khác), và osimertinib có phải lựa chọn phù hợp nhất không?
• Tôi nên dùng osimertinib đơn độc hay phối hợp với hoá trị, lợi ích và tác dụng phụ của mỗi cách khác nhau thế nào?
• Tôi có di căn não không, và cần chụp cộng hưởng từ (MRI) não bao lâu một lần?
• Tôi cần xét nghiệm máu, điện tâm đồ hoặc kiểm tra tim theo lịch như thế nào?
• Nếu bị tiêu chảy, phát ban hoặc viêm quanh móng, tôi xử trí tại nhà ra sao và khi nào phải đến viện?
• Khi bệnh tiến triển, tôi có cần sinh thiết lại hoặc xét nghiệm máu để tìm nguyên nhân kháng thuốc không, và thuốc tiếp theo là gì?
• Chi phí mỗi tháng là bao nhiêu, bảo hiểm y tế chi trả thế nào, và có chương trình hỗ trợ bệnh nhân không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Osimertinib
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Osimertinib
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Tagrisso (Osimertinib) Tablet, Film Coated [Astrazeneca Pharmaceuticals Lp]