Erlotinib (Tarceva)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Erlotinib là thuốc điều trị ung thư dạng viên uống, thuộc nhóm thuốc ức chế tyrosine kinase (TKI). Biệt dược gốc là Tarceva. Erlotinib là thuốc ức chế EGFR thế hệ 1, một trong những thuốc nhắm trúng đích đầu tiên được dùng cho ung thư phổi có đột biến gen EGFR. [1][2]

EGFR là một protein trên bề mặt tế bào, có vai trò truyền tín hiệu cho tế bào phân chia. Ở một số người bệnh ung thư phổi, gen EGFR bị đột biến khiến protein này hoạt động liên tục và thúc đẩy khối u phát triển. Erlotinib chặn tín hiệu bất thường đó, giúp làm chậm hoặc ngăn sự lan rộng của tế bào ung thư. [3]

Điểm quan trọng là erlotinib phát huy tác dụng tốt ở người có đột biến gen EGFR nhạy thuốc. Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), việc dùng erlotinib cho ung thư phổi không tế bào nhỏ không có đột biến EGFR hiện không còn được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chấp thuận. [1] Vì vậy, người bệnh cần có kết quả xét nghiệm gen trước khi bác sĩ cân nhắc dùng thuốc.

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), erlotinib được phê duyệt dùng đơn độc hoặc phối hợp để điều trị: [1]

• Ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) đã di căn và có một số đột biến gen EGFR nhất định. Thuốc có thể được dùng ngay từ bước điều trị đầu tiên, hoặc ở người đang điều trị duy trì, hoặc khi bệnh tiến triển sau hóa trị.
• Ung thư tụy không mổ được hoặc đã lan rộng, dùng phối hợp với gemcitabine.

Nhãn thuốc cũng ghi nhận hai thử nghiệm giai đoạn 3 ở người bệnh ung thư phổi chưa điều trị cho thấy việc thêm erlotinib vào hóa trị có platinum cùng lúc không mang lại lợi ích lâm sàng, nên không khuyến cáo dùng theo cách này. [2]

Hiện nay, với ung thư phổi có đột biến EGFR thường gặp (mất đoạn exon 19 hoặc đột biến L858R), nhiều hướng dẫn điều trị quốc tế thường ưu tiên thuốc thế hệ mới hơn như osimertinib ở bước đầu. Erlotinib và các thuốc thế hệ 1, 2 vẫn là lựa chọn khi chưa tiếp cận được thuốc thế hệ mới, hoặc theo đánh giá riêng của bác sĩ. Nếu dùng thuốc thế hệ 1 và bệnh tiến triển, bác sĩ thường đề nghị xét nghiệm tìm đột biến kháng thuốc T790M để chọn thuốc tiếp theo.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Hiệu quả của erlotinib dùng đơn độc được đánh giá trong một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng giả dược trên 731 người bệnh ung thư phổi không tế bào nhỏ tiến triển tại chỗ hoặc di căn đã thất bại với ít nhất một phác đồ hóa trị. [2] Nghiên cứu này là cơ sở cho chỉ định ban đầu của thuốc.

Về sau, các nghiên cứu cho thấy lợi ích rõ nhất của erlotinib tập trung ở người có đột biến gen EGFR nhạy thuốc, vì vậy chỉ định hiện nay được giới hạn cho nhóm này. [1] Với ung thư tụy, erlotinib được phê duyệt dùng cùng gemcitabine như một lựa chọn bước đầu cho bệnh không mổ được hoặc đã di căn. [1][2] Mức lợi ích ở mỗi người là khác nhau; bác sĩ sẽ giải thích cụ thể dựa trên tình trạng của bạn.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Ở người bệnh ung thư phổi, tác dụng phụ thường gặp nhất là phát ban, tiêu chảy, chán ăn và mệt mỏi. Ở người bệnh ung thư tụy dùng cùng gemcitabine, thường gặp nhất là mệt mỏi, phát ban, buồn nôn và chán ăn. [2] Phát ban thường xuất hiện sớm, trung bình khoảng 8 ngày sau khi bắt đầu thuốc, còn tiêu chảy khoảng 12 ngày. [2] Phát ban có thể giống mụn trứng cá ở mặt, ngực trên hoặc lưng. [3]

Một số tác dụng phụ khác gồm lở miệng, khô da, ngứa, viêm kết mạc, khô mắt, thay đổi tóc và móng, rụng tóc, sụt cân, đau đầu. [3][2]

Nhãn thuốc nêu các tác dụng phụ nghiêm trọng hiếm gặp nhưng cần chú ý: [2]

• Bệnh phổi kẽ, có thể gây tử vong.
• Suy gan, hội chứng gan thận.
• Suy thận cấp, đặc biệt khi mất nước do tiêu chảy hoặc nôn.
• Ở người bệnh ung thư tụy: nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, thiếu máu tan máu kèm giảm tiểu cầu.
• Tăng chỉ số đông máu và chảy máu, nhất là khi dùng cùng thuốc chống đông warfarin.

Hãy báo bác sĩ ngay hoặc đi cấp cứu nếu có: khó thở, ho, sốt mới xuất hiện; phát ban nặng, phồng rộp, bong da; tiêu chảy nhiều, khô miệng, tiểu ít, mắt trũng (dấu hiệu mất nước); đau mắt, đỏ mắt, nhìn mờ; đau hoặc tức ngực, tim đập nhanh không đều; nói khó, yếu hoặc tê một bên tay chân; đau bụng dữ dội; chảy máu, bầm tím bất thường, phân đen hoặc nôn ra máu; vàng da, nước tiểu sẫm màu. [3]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Bác sĩ thường kiểm tra chức năng gan định kỳ, và theo dõi chặt hơn ở người đã có bệnh gan. Ở người có nguy cơ mất nước, cần theo dõi chức năng thận và điện giải. [2] Nếu đang dùng warfarin hoặc thuốc chống đông tương tự, cần kiểm tra chỉ số đông máu thường xuyên. [2]

Da và tiêu hóa là hai vấn đề cần chăm sóc hằng ngày. Người bệnh nên dưỡng ẩm da bằng sản phẩm dịu nhẹ không cồn, rửa da bằng xà phòng dịu. Để hạn chế tiêu chảy, nên uống từng ngụm nước thường xuyên, ăn thức ăn nhẹ và tránh đồ cay. [3] Bác sĩ cũng sẽ chụp chiếu định kỳ để đánh giá đáp ứng. Khi có tác dụng phụ nặng, bác sĩ có thể tạm ngừng hoặc giảm liều thuốc; người bệnh không nên tự điều chỉnh. [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Thời điểm uống: thuốc thường được uống lúc đói, cách xa bữa ăn theo hướng dẫn. Hãy uống vào cùng một thời điểm mỗi ngày và làm đúng theo chỉ dẫn trên đơn thuốc. [3]
• Thuốc giảm axit dạ dày: thuốc ức chế bơm proton (như omeprazol, esomeprazol) và thuốc kháng H2 (như famotidin) có thể làm giảm hấp thu erlotinib. Thuốc kháng axit cần uống cách xa erlotinib vài giờ. Không tự bắt đầu các thuốc này khi chưa hỏi bác sĩ. [3]
• Thuốc ảnh hưởng men gan CYP3A4: một số thuốc kháng nấm, kháng sinh, thuốc điều trị HIV làm tăng nồng độ erlotinib; một số thuốc chống động kinh, rifampicin và cỏ St. John làm giảm nồng độ thuốc. [3][2]
• Hút thuốc lá: làm giảm lượng thuốc trong máu và có thể làm giảm hiệu quả. Người bệnh nên bỏ thuốc lá. [3][2]
• Bưởi: tránh ăn bưởi chùm hoặc uống nước bưởi chùm. [3][2]
• Ánh nắng: tránh nắng, đội mũ, mặc áo che và dùng kem chống nắng vì ánh nắng làm tăng nguy cơ phát ban. [3]
• Mang thai và cho con bú: thuốc có thể gây hại cho thai nhi; cần tránh mang thai trong khi điều trị và một thời gian sau khi ngừng thuốc, không cho con bú trong thời gian điều trị và một thời gian sau đó. [3][2]
• Phẫu thuật, nhổ răng: báo cho bác sĩ hoặc nha sĩ biết mình đang dùng erlotinib. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Khối u của tôi có loại đột biến EGFR nào, và erlotinib có phải lựa chọn phù hợp cho loại đột biến đó không?
• Vì sao bác sĩ chọn erlotinib cho tôi thay vì osimertinib hoặc một thuốc ức chế EGFR khác?
• Tôi nên chăm sóc da và xử lý tiêu chảy thế nào, khi nào thì cần gọi bác sĩ?
• Tôi đang dùng thuốc dạ dày hoặc thuốc chống đông, có cần đổi hay điều chỉnh không?
• Lịch chụp chiếu và xét nghiệm gan, thận của tôi như thế nào?
• Nếu bệnh tiến triển, tôi có được làm sinh thiết lại hoặc xét nghiệm máu tìm đột biến T790M không, và thuốc tiếp theo là gì?
• Chi phí thuốc bao nhiêu, bảo hiểm y tế chi trả thế nào, có chương trình hỗ trợ nào không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Erlotinib
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Tarceva (Erlotinib Hydrochloride) Tablet [Physicians Total Care, Inc.]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Erlotinib