Gemcitabine (Gemzar)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Gemcitabine là thuốc hoá trị thuộc nhóm chống chuyển hoá, biệt dược gốc là Gemzar. Thuốc có dạng bột pha thành dung dịch, được truyền tĩnh mạch tại cơ sở y tế. [1] [2]

Gemcitabine có cấu trúc giống một "viên gạch" tạo nên ADN. Khi tế bào ung thư dùng nhầm chất này để nhân đôi ADN, quá trình tổng hợp ADN bị gián đoạn và tế bào không phát triển tiếp được. Thuốc tác động lên tế bào ung thư và cả các tế bào lành phân chia nhanh. [1] [2]

Gemcitabine có thể được dùng đơn trị hoặc phối hợp với thuốc khác như carboplatin, cisplatin hoặc paclitaxel, tuỳ loại ung thư. Lịch truyền thay đổi theo từng bệnh và do bác sĩ quyết định. [2]

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, gemcitabine được dùng trong các tình huống sau: [3]

• Ung thư buồng trứng tiến triển đã tái phát ít nhất 6 tháng sau khi kết thúc điều trị có platinum: phối hợp với carboplatin.

• Ung thư vú di căn: phối hợp với paclitaxel làm điều trị bước đầu cho người đã thất bại với hoá trị bổ trợ có anthracycline trước đó, trừ khi không dùng được anthracycline.

• Ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC): phối hợp với cisplatin. Theo MedlinePlus, chỉ định này dành cho bệnh đã lan rộng và không phẫu thuật được. [2]

• Ung thư tụy: dùng đơn trị. [3]

Trong thực hành, gemcitabine còn có mặt trong nhiều phác đồ theo hướng dẫn điều trị, ví dụ phối hợp với các thuốc khác cho ung thư tụy, ung thư đường mật, ung thư bàng quang hoặc u lympho. Việc lựa chọn phác đồ phụ thuộc vào loại bệnh, giai đoạn và thể trạng của người bệnh.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Nhãn thuốc mô tả một thử nghiệm ngẫu nhiên ở phụ nữ bị ung thư buồng trứng tiến triển tái phát sau điều trị có platinum. Thêm gemcitabine vào carboplatin giúp cải thiện có ý nghĩa thời gian bệnh không tiến triển và tỷ lệ đáp ứng so với carboplatin đơn thuần. Tuy nhiên, thời gian sống còn toàn bộ giữa hai nhóm không khác biệt có ý nghĩa, một phần vì phần lớn người bệnh ở cả hai nhóm đều được dùng thêm hoá trị khác khi bệnh tiến triển. [3]

Với các chỉ định khác, gemcitabine cũng được đánh giá trong thử nghiệm lâm sàng trước khi được phê duyệt. Mức lợi ích thực tế ở từng người phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, thuốc phối hợp và khả năng dung nạp. Bác sĩ sẽ đánh giá đáp ứng bằng thăm khám và chụp chiếu định kỳ.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Khi dùng đơn trị, các tác dụng phụ gặp ở từ 20% người bệnh trở lên gồm buồn nôn và nôn, thiếu máu, tăng men gan, giảm bạch cầu trung tính, tăng phosphatase kiềm, có đạm trong nước tiểu, sốt, có máu trong nước tiểu, phát ban, giảm tiểu cầu, khó thở và phù. [3] Nhiều người có triệu chứng giống cúm như sốt, đau mỏi người sau truyền.

Nhãn thuốc lưu ý một số tác dụng phụ nặng tuy ít gặp: [3]

• Giảm tế bào máu nặng.

• Phản ứng da nặng.

• Tổn thương phổi, có thể gây suy hô hấp: báo ngay nếu khó thở không rõ nguyên nhân.

• Hội chứng tan máu tăng urê huyết (tổn thương thận kèm vỡ hồng cầu): báo ngay nếu tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, phù, mệt nhiều.

• Độc tính trên gan.

• Hội chứng rò mao mạch (dịch thoát ra khỏi mạch máu gây phù, tụt huyết áp) và hội chứng não có hồi phục phía sau (đau đầu, co giật, rối loạn thị giác).

Hãy liên hệ bác sĩ ngay khi sốt, có dấu hiệu nhiễm trùng, chảy máu bất thường, khó thở, phù nhiều, lẫn lộn hoặc co giật.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Bác sĩ sẽ kiểm tra công thức máu trước mỗi đợt điều trị, và theo dõi chức năng thận, chức năng gan trước và trong quá trình điều trị. [3] Nếu tế bào máu giảm nặng, đợt truyền có thể bị hoãn hoặc liều được điều chỉnh.

Nhãn thuốc lưu ý độc tính tăng khi thời gian truyền kéo dài quá mức hoặc truyền dày hơn lịch khuyến cáo. [3] Vì vậy, người bệnh nên tuân thủ đúng lịch hẹn truyền do bệnh viện sắp xếp.

Tương tác và lưu ý khi dùng

Gemcitabine có thể làm tăng độc tính của xạ trị, gây phản ứng nặng khi dùng cùng lúc hoặc trong vòng 7 ngày quanh đợt xạ trị. [3] Nếu bạn đang hoặc sắp xạ trị, hãy chắc chắn bác sĩ xạ trị và bác sĩ hoá trị đều biết lịch của nhau.

Thuốc có thể gây hại cho thai nhi. Cả người bệnh nữ và nam trong độ tuổi sinh sản cần dùng biện pháp tránh thai hiệu quả trong thời gian điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ. [3] Hãy báo cho bác sĩ về mọi thuốc, thực phẩm chức năng, thảo dược đang dùng, và về các bệnh thận, gan, tim, phổi đang mắc.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Gemcitabine được dùng một mình hay phối hợp với thuốc nào trong phác đồ của tôi?

• Tôi sẽ truyền theo lịch như thế nào và xét nghiệm máu vào những lúc nào?

• Những dấu hiệu nào ở phổi hoặc thận tôi cần báo ngay?

• Nếu tôi đang xạ trị, việc truyền gemcitabine có cần điều chỉnh lịch không?

• Làm sao để giảm triệu chứng giống cúm sau mỗi lần truyền?

• Chi phí điều trị và mức bảo hiểm y tế chi trả thế nào?

• Nếu bệnh tiến triển, lựa chọn tiếp theo của tôi là gì?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Gemcitabine
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Gemcitabine
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Gemcitabine (Gemcitabine Hydrochloride) Injection, Powder, Lyophilized, For Solution [Sagent Pharmaceuticals]