Gefitinib (Iressa)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Gefitinib là thuốc điều trị ung thư dạng viên uống, biệt dược gốc là Iressa. Thuốc thuộc nhóm thuốc ức chế tyrosine kinase (TKI) và là một trong những thuốc ức chế EGFR thế hệ 1. [1][2]

EGFR là một protein nằm trên bề mặt tế bào, có nhiệm vụ nhận tín hiệu kích thích tế bào phân chia. Khi gen EGFR bị đột biến, protein này bị "kẹt ở trạng thái bật", liên tục thúc đẩy tế bào ung thư sinh sôi. Gefitinib chặn hoạt động của chất tự nhiên cần cho sự nhân lên của tế bào ung thư, nhờ đó làm chậm sự phát triển của khối u. [3]

Gefitinib chỉ phát huy tác dụng rõ ở những khối u có đột biến gen EGFR nhạy thuốc. Vì vậy, trước khi dùng thuốc, người bệnh cần làm xét nghiệm gen trên mẫu mô u hoặc mẫu máu.

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, gefitinib được dùng làm điều trị bước đầu cho người bệnh ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) đã di căn, có đột biến gen EGFR dạng mất đoạn exon 19 hoặc đột biến điểm exon 21 (L858R), được phát hiện bằng xét nghiệm đã được phê duyệt. [1][2]

Nhãn thuốc lưu ý rằng hiệu quả và độ an toàn của gefitinib chưa được xác lập ở người có các dạng đột biến EGFR khác ngoài hai dạng trên. [2] Nếu kết quả xét nghiệm của bạn ghi một đột biến hiếm, hãy hỏi bác sĩ xem thuốc nào phù hợp nhất.

Hiện nay, nhiều hướng dẫn điều trị quốc tế thường ưu tiên thuốc thế hệ mới hơn như osimertinib ở bước đầu. Gefitinib vẫn là một lựa chọn được dùng ở nhiều nơi, đặc biệt khi thuốc thế hệ mới khó tiếp cận. Khi bệnh tiến triển trong lúc dùng gefitinib, bác sĩ thường đề nghị xét nghiệm lại để tìm đột biến kháng thuốc T790M, vì kết quả này quyết định thuốc tiếp theo.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Trong nghiên cứu một nhánh (nghiên cứu 1) trên 106 người bệnh ung thư phổi không tế bào nhỏ di căn có đột biến EGFR chưa điều trị, tỷ lệ đáp ứng khách quan (khối u thu nhỏ đáng kể) là 50% theo đánh giá của hội đồng độc lập và 70% theo đánh giá của nhóm nghiên cứu. Thời gian đáp ứng trung vị khoảng 6 đến 8 tháng tùy cách đánh giá. Tỷ lệ đáp ứng tương tự nhau giữa nhóm mất đoạn exon 19 và nhóm đột biến L858R. [2]

Dữ liệu an toàn của thuốc dựa trên hơn 2.400 người bệnh trong ba thử nghiệm ngẫu nhiên. Một trong số đó là thử nghiệm so sánh gefitinib với hóa trị carboplatin và paclitaxel ở bước đầu trên hơn 1.200 người bệnh châu Á, phần lớn chưa từng hút thuốc và có ung thư biểu mô tuyến. [2] Mức lợi ích thực tế ở mỗi người khác nhau; bác sĩ sẽ giải thích dựa trên tình trạng cụ thể.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ thường gặp nhất là phản ứng da (phát ban, mụn, khô da, ngứa) và tiêu chảy. [2] Người bệnh cũng có thể bị lở miệng, mệt mỏi, chán ăn. [3]

Các tác dụng phụ nghiêm trọng được nhãn thuốc cảnh báo: [2]

• Bệnh phổi kẽ (viêm phổi do thuốc): gặp ở khoảng 1,3% người bệnh trong các thử nghiệm, một số trường hợp nặng, có ca tử vong.
• Tổn thương gan: men gan tăng, cần xét nghiệm định kỳ.
• Thủng đường tiêu hóa: hiếm gặp.
• Tiêu chảy nặng hoặc kéo dài.
• Bệnh ở mắt, trong đó có viêm giác mạc.
• Da phồng rộp, bong tróc.
• Có thể gây hại cho thai nhi.

Hãy gọi bác sĩ ngay hoặc đi cấp cứu nếu bạn có: khó thở, ho hoặc sốt mới xuất hiện hay nặng lên; tiêu chảy nặng hoặc kéo dài; đau bụng dữ dội; đau mắt, đỏ mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng, thay đổi thị lực; nổi mề đay, phồng rộp hoặc bong da; sưng mắt, mặt, môi, lưỡi, họng, tay chân; buồn nôn, nôn; vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, đau vùng bụng trên bên phải. [3]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Bác sĩ sẽ cho xét nghiệm chức năng gan định kỳ. [2] Nếu bạn đang dùng thuốc chống đông warfarin, cần kiểm tra chỉ số đông máu thường xuyên vì đã có báo cáo chảy máu. [2] Bác sĩ cũng sẽ hẹn chụp chiếu định kỳ để xem khối u đáp ứng thế nào.

Khi có tác dụng phụ nặng, bác sĩ có thể tạm ngừng hoặc ngừng hẳn thuốc. [3][2] Hãy kể trung thực với bác sĩ cảm giác của mình trong suốt quá trình điều trị và giữ đúng lịch hẹn khám, xét nghiệm. [3]

Nếu khó nuốt viên thuốc, có thể hòa tan viên thuốc trong nước lọc không có ga theo hướng dẫn của dược sĩ rồi uống ngay. [3] Không tự ý thay đổi cách dùng khi chưa hỏi bác sĩ.

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Thời điểm uống: có thể uống lúc no hoặc lúc đói, nên uống vào khoảng cùng một thời điểm mỗi ngày. [3]
• Thuốc giảm axit dạ dày: thuốc làm tăng độ pH dạ dày (thuốc ức chế bơm proton như omeprazol, esomeprazol; thuốc kháng H2 như famotidin; thuốc kháng axit) có thể làm giảm lượng gefitinib trong máu. Nên tránh dùng thuốc ức chế bơm proton nếu có thể; nếu bắt buộc, cần uống cách xa gefitinib nhiều giờ theo hướng dẫn cụ thể của bác sĩ hoặc dược sĩ. [3][2]
• Thuốc ảnh hưởng men gan CYP3A4: một số thuốc như rifampicin, phenytoin làm giảm nồng độ gefitinib; một số thuốc kháng nấm như ketoconazol, itraconazol làm tăng nồng độ và tăng tác dụng phụ. [2]
• Warfarin: tăng nguy cơ chảy máu, cần theo dõi. [2]
• Mang thai và cho con bú: dùng biện pháp tránh thai trong khi điều trị và ít nhất 2 tuần sau khi ngừng thuốc; không cho con bú khi đang dùng thuốc. [3]
• Tiền sử bệnh: báo bác sĩ nếu bạn từng bị xơ phổi hoặc bệnh phổi khác, bệnh mắt, bệnh gan. [3]
• Luôn mang theo danh sách mọi thuốc, vitamin, thực phẩm bổ sung đang dùng khi đi khám. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Khối u của tôi có dạng đột biến EGFR nào, và gefitinib có hiệu quả với dạng đó không?
• Vì sao bác sĩ chọn gefitinib cho tôi thay vì osimertinib hoặc thuốc ức chế EGFR khác?
• Tôi nên chăm sóc da, xử lý tiêu chảy và lở miệng thế nào tại nhà?
• Tôi đang dùng thuốc dạ dày hoặc thuốc chống đông, cần điều chỉnh gì không?
• Lịch xét nghiệm gan và chụp chiếu kiểm tra của tôi ra sao?
• Nếu thuốc không còn hiệu quả, tôi có được xét nghiệm tìm đột biến T790M không, và bước điều trị tiếp theo là gì?
• Bảo hiểm y tế có chi trả thuốc này không, và có chương trình hỗ trợ nào không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Gefitinib
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Iressa (Gefitinib) Tablet, Coated [Astrazeneca Pharmaceuticals Lp]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Gefitinib