Ung thư xương giai đoạn cuối: điều cần biết

Ung thư xương giai đoạn cuối thường là khi ung thư đã lan ra ngoài vị trí xương ban đầu, tái phát sau điều trị, hoặc không còn có thể chữa khỏi bằng các biện pháp tại chỗ đơn thuần. Tuy vậy, đây không phải là một tình trạng giống nhau ở mọi người: loại ung thư, vị trí di căn, sức khỏe tổng thể, đáp ứng điều trị và mục tiêu cá nhân đều ảnh hưởng đến kế hoạch chăm sóc.

“Ung thư xương” và “giai đoạn cuối” có thể nghĩa là gì?

Ung thư xương nguyên phát là ung thư bắt đầu từ xương. Các nhóm thường được nhắc đến gồm sarcoma xương, sarcoma Ewing và sarcoma sụn. Đây là các ung thư hiếm, có đặc điểm sinh học khác nhau rõ rệt, nên không thể áp dụng một phác đồ chung cho tất cả người bệnh [2].

Một số người được chẩn đoán ở giai đoạn đã có tổn thương tại cơ quan khác, gọi là di căn. Phổi là vị trí di căn thường gặp của sarcoma xương và sarcoma mô mềm [3]. Ung thư cũng có thể lan tới xương khác, tủy xương hoặc các cơ quan khác tùy loại bệnh. Với sarcoma Ewing, một báo cáo ca bệnh ở trẻ cho thấy bệnh có thể biểu hiện bằng đau, sưng vùng đùi và đi khập khiễng, đồng thời phát hiện tổn thương ở phổi khi chụp cắt lớp vi tính [1].

Cần phân biệt ung thư xương nguyên phát với ung thư từ nơi khác di căn đến xương, chẳng hạn ung thư vú, phổi, tuyến tiền liệt hoặc thận. Hai tình huống này có cách điều trị và tiên lượng khác nhau. Vì vậy, khi nghe cụm từ “ung thư xương giai đoạn cuối”, người bệnh nên hỏi bác sĩ: ung thư bắt đầu từ đâu, thuộc loại mô bệnh học nào, đã lan đến những vị trí nào và mục tiêu điều trị hiện tại là gì.

“Giai đoạn cuối” không đồng nghĩa với việc dừng mọi điều trị. Với nhiều người, điều trị vẫn có thể giúp làm chậm bệnh, giảm đau, hạn chế biến chứng, duy trì khả năng vận động và cải thiện chất lượng sống. Tuy nhiên, kỳ vọng cần thực tế vì bệnh di căn hoặc tái phát thường khó điều trị hơn bệnh khu trú [2], [4].

Triệu chứng cần chú ý và tình huống cần cấp cứu

Triệu chứng phụ thuộc vào xương bị tổn thương, mức độ lan tràn và phương pháp điều trị đang dùng. Người bệnh có thể đau xương tăng dần, đau nhiều về đêm, sưng vùng xương bệnh, hạn chế vận động, mệt mỏi, giảm ăn hoặc sụt cân. Khi khối u ở xương chịu lực như xương đùi, chậu hoặc cột sống, xương có thể yếu đi và tăng nguy cơ gãy xương bệnh lý, tức gãy xương xảy ra vì xương đã bị ung thư làm tổn thương.

Nếu bệnh ảnh hưởng cột sống, cần đặc biệt cảnh giác với đau lưng mới xuất hiện hoặc tăng nhanh, yếu chân, tê bì, đi lại khó, bí tiểu, tiểu không tự chủ hay đại tiện không tự chủ. Đây có thể là dấu hiệu chèn ép tủy sống và cần đi cấp cứu ngay. Đau dữ dội sau một cử động nhẹ, không đứng hoặc không chịu lực được cũng có thể gợi ý gãy xương và cần được đánh giá khẩn trương.

Khó thở tăng lên, đau ngực, ho ra máu, lú lẫn, ngủ gà bất thường, sốt khi đang hóa trị hoặc giảm tiểu cầu cũng là các lý do cần liên hệ cơ sở điều trị ngay. Đây là thông tin an toàn chung; người bệnh nên xin bác sĩ điều trị một danh sách dấu hiệu cấp cứu phù hợp với tình trạng của mình.

Điều trị ở giai đoạn tiến xa: cá thể hóa theo mục tiêu

Điều trị thường cần phối hợp nhiều chuyên khoa, như ung bướu nội khoa, phẫu thuật ung bướu, xạ trị, giảm đau, phục hồi chức năng và chăm sóc giảm nhẹ. Trước khi quyết định, bác sĩ có thể cần xem lại kết quả sinh thiết, xét nghiệm mô bệnh học, hình ảnh học và tình trạng di căn.

Hóa trị toàn thân vẫn là một lựa chọn quan trọng ở một số sarcoma, đặc biệt khi bệnh đã lan rộng. Mục tiêu có thể là thu nhỏ hoặc kiểm soát khối u, giảm triệu chứng và kéo dài thời gian bệnh ổn định khi phù hợp. Tuy nhiên, khả năng đáp ứng và tác dụng phụ khác nhau rất nhiều giữa các loại sarcoma và từng người bệnh.

Xạ trị có thể được dùng để giảm đau tại một vùng xương, kiểm soát khối u đe dọa tủy sống, hoặc điều trị tổn thương không phù hợp phẫu thuật. Phẫu thuật đôi khi vẫn có vai trò, chẳng hạn cố định xương sắp gãy, xử lý gãy xương, giảm chèn ép, hoặc lấy bỏ một số ổ di căn chọn lọc. Với di căn phổi, một nghiên cứu trên những người đã được chọn để phẫu thuật ghi nhận việc lấy được toàn bộ khối u và thời điểm xuất hiện di căn là các yếu tố liên quan đến kết quả sau mổ [3]. Điều này không có nghĩa mọi người có di căn phổi đều nên mổ, vì nghiên cứu không so sánh trực tiếp phẫu thuật với không phẫu thuật [3].

Y học chính xác là hướng tiếp cận đang được nghiên cứu nhằm phân tích đặc điểm gen và phân tử của khối u để lựa chọn điều trị phù hợp hơn [2]. Ở sarcoma Ewing, biến đổi liên quan nhiễm sắc thể 11 và 22 tạo protein EWS FLI được ghi nhận ở khoảng 80 đến 90 phần trăm người bệnh, và có thể hỗ trợ định hướng các nghiên cứu điều trị nhắm trúng đích trong tương lai [1]. Dù vậy, việc áp dụng rộng rãi điều trị chính xác trong sarcoma xương vẫn còn hạn chế do bệnh hiếm, khối u đa dạng và bằng chứng lâm sàng chưa đồng đều [2].

Các thuốc nhắm trúng đích, miễn dịch trị liệu, liệu pháp tế bào và những hướng mới khác đang được nghiên cứu. Kết quả hiện nay còn thay đổi tùy loại sarcoma; một số phương pháp cho hoạt tính ngắn khi dùng đơn độc, trong khi các phối hợp điều trị vẫn đang được đánh giá [4]. Vì thế, thử nghiệm lâm sàng tại trung tâm chuyên về sarcoma có thể là lựa chọn đáng hỏi bác sĩ khi phù hợp.

Chăm sóc giảm nhẹ không phải là bỏ cuộc

Chăm sóc giảm nhẹ là chăm sóc chủ động nhằm kiểm soát đau, khó thở, buồn nôn, mất ngủ, mệt mỏi, lo âu và các vấn đề thực tế trong cuộc sống. Chăm sóc này có thể bắt đầu song song với hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật, không cần chờ đến khi ngừng điều trị ung thư.

Kiểm soát đau thường cần kế hoạch riêng. Bác sĩ có thể phối hợp thuốc giảm đau, thuốc hỗ trợ đau thần kinh, xạ trị giảm đau, nẹp hoặc dụng cụ hỗ trợ vận động tùy nguyên nhân đau. Người bệnh không nên tự chịu đau hoặc tự tăng liều thuốc, đặc biệt với thuốc giảm đau mạnh, thuốc ngủ hay thuốc an thần. Hãy ghi lại vị trí đau, mức độ đau, thời điểm đau tăng và tác dụng phụ để bác sĩ điều chỉnh kịp thời.

Dinh dưỡng và vận động cũng cần linh hoạt. Đây là khuyến nghị chung: ưu tiên bữa ăn nhỏ, mềm, dễ nuốt khi mệt hoặc buồn nôn; uống đủ theo hướng dẫn nếu không bị hạn chế dịch; vận động nhẹ trong khả năng an toàn; không tự tập chịu lực trên xương đang yếu. Chuyên viên phục hồi chức năng có thể hướng dẫn cách đi lại, chuyển tư thế và phòng té ngã.

Người bệnh và gia đình cũng cần được hỗ trợ tinh thần, trao đổi về người chăm sóc, tài chính, nguyện vọng điều trị và nơi chăm sóc phù hợp. Mỗi ca ung thư xương giai đoạn cuối rất khác nhau. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về chẩn đoán chính xác, các lựa chọn lợi ích và nguy cơ, cũng như điều gì quan trọng nhất đối với bạn ở thời điểm hiện tại.

Nguồn tham khảo

1. Askin Tumor Presents with Ewing Sarcoma of the Femur in Young Female Patient: Case Report and Literature Review. PMC
2. Precision oncology in the treatment of patients with bone sarcomas: an up-to-date narrative review. PMC
3. Clinicopathological Prognostic Factors After Pulmonary Metastasectomy for Bone and Soft-Tissue Sarcoma: A Single-Centre Retrospective–Prospective Cohort Study. PMC
4. Emerging Treatments in Bone Tumors: Lessons Learned from the ESMO Annual Meeting. PMC