Ung thư vú giai đoạn cuối: điều cần biết

Ung thư vú giai đoạn cuối thường được dùng để chỉ ung thư vú giai đoạn IV, nghĩa là tế bào ung thư đã lan từ vú đến cơ quan khác. Đây là bệnh nghiêm trọng và thường chưa thể điều trị khỏi hoàn toàn, nhưng nhiều người vẫn có thể kiểm soát bệnh trong một thời gian nhờ các phương pháp điều trị hiện nay, đồng thời duy trì chất lượng sống tốt hơn.

Tiên lượng và lựa chọn điều trị rất khác nhau giữa từng người. Chúng phụ thuộc vào vị trí ung thư đã lan đến, đặc điểm sinh học của khối u, sức khỏe tổng thể, các điều trị đã dùng trước đó và mục tiêu riêng của người bệnh.

Hiểu đúng về “giai đoạn cuối” và di căn

Ung thư vú giai đoạn IV xảy ra khi bệnh lan đến các vị trí xa, có thể là xương, phổi, gan, não, hạch ở xa, da hoặc các cơ quan khác. Việc ung thư lan rộng không có nghĩa là mọi người bệnh sẽ có cùng triệu chứng hay diễn tiến giống nhau.

Triệu chứng có thể liên quan đến vị trí di căn. Chẳng hạn, di căn xương có thể gây đau xương, hạn chế vận động hoặc tăng nguy cơ gãy xương. Di căn phổi có thể gây ho kéo dài, khó thở hoặc đau ngực. Di căn gan đôi khi gây mệt, chán ăn, vàng da. Di căn não có thể liên quan đến đau đầu mới xuất hiện hoặc tăng dần, buồn nôn, yếu tay chân, thay đổi thị lực, co giật hay rối loạn thăng bằng. Tuy nhiên, một số người không có triệu chứng rõ rệt và tổn thương chỉ được phát hiện qua quá trình theo dõi.

Ung thư cũng có thể lan ra da và thành ngực. Một biểu hiện hiếm gặp được gọi là carcinoma en cuirasse, trong đó da vùng vú hoặc thành ngực trở nên dày, cứng, xơ, có cảm giác như da thuộc, đôi khi đỏ hoặc sẫm màu. Tình trạng này có thể đi kèm sưng vú, đau và da có dạng sần giống vỏ cam. Vì biểu hiện da có thể bị nhầm với viêm, phù hoặc bệnh da khác, bác sĩ có thể cần sinh thiết da để xác định nguyên nhân [2].

Điều quan trọng là không nên tự kết luận chỉ dựa vào triệu chứng. Các dấu hiệu như đau tăng nhanh, khó thở, yếu liệt, lú lẫn, co giật, vàng da, sốt hoặc chảy máu bất thường cần được báo ngay cho đội ngũ điều trị hoặc đi cấp cứu tùy mức độ nặng.

Vì sao xét nghiệm đặc điểm khối u lại quan trọng?

Ung thư vú không phải là một bệnh đồng nhất. Bác sĩ thường dựa vào các dấu ấn trên tế bào ung thư để định hướng điều trị, đặc biệt là thụ thể nội tiết estrogen, progesterone và HER2. Nhóm ung thư có thụ thể nội tiết dương tính thường có thể phù hợp với điều trị nội tiết. Ung thư HER2 dương tính có thể được điều trị bằng các thuốc nhắm trúng đích HER2. Ung thư bộ ba âm tính thường cần những chiến lược khác, như hóa trị, miễn dịch trị liệu hoặc thuốc nhắm trúng đích trong các trường hợp phù hợp.

Khi bệnh tái phát hoặc di căn, bác sĩ có thể đề nghị sinh thiết lại tổn thương mới nếu việc này an toàn và cần thiết. Mục tiêu là kiểm tra xem đặc điểm sinh học của ung thư có thay đổi so với lần chẩn đoán đầu tiên hay không. Đây là bước quan trọng vì điều trị hiệu quả nhất không chỉ dựa vào vị trí di căn mà còn dựa vào “dấu vân tay sinh học” của khối u.

Các nghiên cứu về ung thư vú HER2 dương tính giai đoạn tiến xa cho thấy hiện có nhiều thuốc ức chế tyrosine kinase, tức thuốc uống tác động vào đường tín hiệu HER2. Một phân tích tổng hợp từ 14 thử nghiệm ngẫu nhiên với 5.289 người bệnh đã so sánh hiệu quả và độ an toàn của các phác đồ có nhóm thuốc này [5]. Ý nghĩa thực tế là lựa chọn thuốc cần được cá thể hóa, vì hiệu quả, độc tính, tình trạng bệnh, điều trị trước đó và khả năng tiếp cận thuốc không giống nhau ở mọi người.

Với ung thư HER2 âm tính đã di căn, hóa trị vẫn có vai trò quan trọng trong nhiều tình huống. Một nghiên cứu giai đoạn sớm ở 26 người bệnh Nhật Bản dùng E7389 LF điều trị bước đầu ghi nhận các tác dụng không mong muốn về máu và rụng tóc khá thường gặp. Giảm bạch cầu trung tính xảy ra ở 88,5% người bệnh, trong đó mức độ nặng gặp ở 76,9%; giảm tiểu cầu mức độ nặng gặp ở 34,6% [1]. Những con số này không có nghĩa mọi phác đồ hóa trị đều có nguy cơ giống nhau, nhưng nhấn mạnh rằng xét nghiệm máu, phòng ngừa nhiễm trùng và báo sớm triệu chứng là rất cần thiết.

Mục tiêu điều trị và chăm sóc triệu chứng

Ở giai đoạn IV, điều trị thường hướng đến kiểm soát sự phát triển của ung thư, kéo dài thời gian sống khi có thể và giảm triệu chứng. Các phương án có thể gồm điều trị nội tiết, thuốc nhắm trúng đích, hóa trị, miễn dịch trị liệu, thuốc bảo vệ xương, xạ trị, phẫu thuật trong một số hoàn cảnh chọn lọc và chăm sóc giảm nhẹ.

Chăm sóc giảm nhẹ không đồng nghĩa với ngừng điều trị ung thư. Đây là phương pháp hỗ trợ có thể bắt đầu song song với điều trị đặc hiệu, nhằm kiểm soát đau, khó thở, mệt mỏi, buồn nôn, mất ngủ, lo âu, táo bón, phù và các vấn đề ảnh hưởng đến sinh hoạt. Khi triệu chứng được xử trí tốt, người bệnh thường dễ ăn uống, vận động, ngủ nghỉ và tiếp tục điều trị hơn.

Nếu đang dùng hóa trị, cần đặc biệt lưu ý dấu hiệu nhiễm trùng, nhất là sốt. Bởi hóa trị có thể làm giảm bạch cầu trung tính, cơ thể có thể khó chống lại vi khuẩn hơn [1]. Không nên tự dùng thuốc hạ sốt hoặc kháng sinh để trì hoãn việc liên hệ với bác sĩ khi có sốt, rét run, đau họng, ho, tiểu buốt hoặc mệt lả.

Ung thư và một số điều trị cũng có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. D dimer là một xét nghiệm liên quan đến quá trình đông máu, có thể tăng trong ung thư nhưng không đặc hiệu, nghĩa là tăng D dimer không tự nó khẳng định có huyết khối. Các hướng nghiên cứu đang xem xét kết hợp D dimer với thông tin viêm, hình ảnh học và đặc điểm khối u để đánh giá nguy cơ chính xác hơn [4]. Người bệnh cần báo ngay nếu có sưng đau một chân, đau ngực đột ngột, khó thở mới xuất hiện hoặc ho ra máu.

Những việc người bệnh và gia đình có thể chủ động làm

Hãy đề nghị bác sĩ giải thích rõ mục tiêu của từng đợt điều trị: nhằm thu nhỏ khối u, giảm đau, kiểm soát triệu chứng hay giữ bệnh ổn định. Người bệnh có thể ghi sẵn câu hỏi trước buổi khám, ví dụ: khối u của tôi thuộc nhóm nào, có cần xét nghiệm lại không, lợi ích kỳ vọng là gì, tác dụng phụ nào cần đi khám ngay, và có lựa chọn thay thế nào phù hợp không.

Dinh dưỡng và vận động cần được cá thể hóa. Thông tin chung an toàn là nên ưu tiên bữa ăn đủ năng lượng và đạm, uống đủ nước nếu không bị bác sĩ hạn chế, vận động nhẹ trong khả năng, và nghỉ ngơi khi mệt. Không nên ép ăn quá mức hoặc tự ý dùng thực phẩm chức năng, thuốc nam, thuốc lá hay chế độ ăn cực đoan với hy vọng chữa ung thư, vì chúng có thể gây hại hoặc tương tác với thuốc điều trị.

Thừa cân và béo phì có liên quan đến những thay đổi trong mô mỡ, viêm và các tín hiệu có thể thúc đẩy tiến triển ung thư hoặc làm giảm đáp ứng với điều trị ở một số người [3]. Tuy vậy, khi đã ở giai đoạn di căn, mục tiêu trước mắt thường là giữ sức, tránh sụt cân và bảo đảm dinh dưỡng, chứ không nên tự giảm cân nhanh. Bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng sẽ giúp đặt mục tiêu phù hợp.

Cuối cùng, cảm xúc buồn bã, sợ hãi, tức giận hoặc kiệt sức là những phản ứng dễ hiểu. Người bệnh không cần phải đối mặt một mình. Hãy chia sẻ với gia đình, điều dưỡng, bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc nhóm chăm sóc giảm nhẹ. Mỗi trường hợp ung thư vú giai đoạn cuối là khác nhau, vì vậy quyết định điều trị nên được trao đổi trực tiếp và thường xuyên với bác sĩ điều trị.

Nguồn tham khảo

1. E7389-LF as a first-line chemotherapy for patients with metastatic/advanced HER2-negative breast cancer: results from the phase 1 dose-expansion part of study 114. PMC
2. Breast Carcinoma En Cuirasse: Proposal of a Novel Diagnostic Criterion. PMC
3. Obesity-driven adipokine signaling in breast cancer: mechanistic insights, therapeutic challenges, and opportunities for precision oncology. PMC
4. AI-enabled D-dimeromics in precision breast oncology: a transformative framework for the identification, stratification, and prognostication of ultra-high-risk disease phenotypes. PMC
5. Efficacy and Safety Ranking of HER2-Targeted TKIs in Advanced Breast Cancer: A Bayesian Network Meta-Analysis. PMC