Ung thư phổi thường di căn tới đâu?

Ung thư phổi có thể lan từ khối u ban đầu ở phổi đến hạch bạch huyết gần đó và các cơ quan khác trong cơ thể. Những vị trí thường được bác sĩ theo dõi gồm hạch bạch huyết, não, xương, gan, tuyến thượng thận và phổi còn lại, nhưng mỗi người bệnh có nguy cơ và diễn tiến khác nhau.

Di căn không đồng nghĩa rằng chắc chắn ung thư đã lan đến tất cả các cơ quan trên. Việc xác định có di căn hay không cần dựa vào triệu chứng, thăm khám, hình ảnh học và đôi khi là xét nghiệm mô bệnh học hoặc xét nghiệm dịch cơ thể.

Di căn nghĩa là gì và ung thư phổi lan theo đường nào?

Di căn là tình trạng tế bào ung thư tách khỏi khối u nguyên phát, tức khối u xuất phát đầu tiên ở phổi, rồi đi đến một vị trí khác để phát triển thành ổ ung thư mới. Các tế bào này có thể lan qua hệ bạch huyết, theo dòng máu hoặc lan trực tiếp sang các mô lân cận.

Hệ bạch huyết là một mạng lưới mạch và hạch có vai trò trong miễn dịch. Vì vậy, hạch bạch huyết thường là nơi ung thư phổi lan đến sớm hơn các cơ quan ở xa. Một nghiên cứu trên người bệnh ung thư phổi cho thấy các tế bào nội mô có nguồn gốc từ khối u lưu hành trong máu tăng đáng kể ở nhóm có di căn hạch bạch huyết. Đây là gợi ý rằng các dấu ấn tế bào lưu hành có thể liên quan đến quá trình tiến triển và lan tràn của bệnh [1].

Khi tế bào ung thư đi vào máu, chúng có thể tới các cơ quan xa hơn. Tuy nhiên, việc tế bào ung thư có đến được một cơ quan hay không, có sống sót và phát triển tại đó hay không còn phụ thuộc vào đặc điểm sinh học của khối u, loại ung thư phổi, giai đoạn bệnh, bất thường gen của khối u và đáp ứng với điều trị.

Cần phân biệt di căn với tình trạng khối u lớn lên, chèn ép hoặc xâm lấn trực tiếp vào các cấu trúc quanh phổi như màng phổi, thành ngực, tim, thực quản hoặc các mạch máu lớn. Đây đều có thể là biểu hiện bệnh tiến triển, nhưng không hoàn toàn giống với di căn xa.

Những vị trí ung thư phổi thường có thể di căn

Hạch bạch huyết

Hạch ở trong lồng ngực, vùng trung thất giữa hai phổi, vùng cổ hoặc phía trên xương đòn là các vị trí quan trọng cần đánh giá. Hạch di căn có thể không gây triệu chứng và chỉ được phát hiện trên chụp cắt lớp vi tính, chụp PET/CT hoặc lấy mẫu hạch.

Một số người có thể thấy hạch cổ hoặc hạch trên xương đòn to lên. Tuy nhiên, hạch to không phải lúc nào cũng là ung thư di căn, vì nhiễm trùng và viêm cũng có thể làm hạch lớn. Bác sĩ sẽ đánh giá hình ảnh, diễn tiến và có thể chỉ định chọc hút hoặc sinh thiết khi cần.

Não và màng não tủy

Não là một trong các vị trí cần lưu ý ở người ung thư phổi, đặc biệt khi có đau đầu mới xuất hiện hoặc thay đổi rõ rệt. Các triệu chứng có thể gồm đau đầu dai dẳng, buồn nôn, nôn, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nhìn mờ, co giật, mất thăng bằng, thay đổi trí nhớ hay hành vi. Các biểu hiện này cũng có thể do nhiều bệnh lý khác gây ra, nhưng người bệnh ung thư phổi cần báo sớm cho đội ngũ điều trị.

Một biến chứng ít gặp hơn nhưng nặng là di căn màng não tủy, tức tế bào ung thư lan vào các lớp màng bao quanh não và tủy sống. Nghiên cứu trên 201 người bệnh có di căn màng não tủy được xác nhận bằng tế bào học cho thấy phần lớn trường hợp thuộc ung thư biểu mô tuyến phổi [2]. Đây là một dạng ung thư phổi không tế bào nhỏ. Nghiên cứu cũng ghi nhận khoảng thời gian từ chẩn đoán ung thư phổi đến khi phát hiện di căn màng não tủy dài hơn ở giai đoạn điều trị hiện đại hơn, có thể liên quan đến sự phát triển của thuốc nhắm trúng đích và các phương pháp điều trị mới [2].

Xương

Di căn xương có thể gây đau xương kéo dài, thường tăng dần, đau về đêm hoặc đau khi vận động. Các vị trí thường được lưu ý là cột sống, xương chậu, xương sườn và xương dài. Khi cột sống bị ảnh hưởng, người bệnh có thể đau lưng mới xuất hiện, đau lan xuống chân, tê yếu chân hoặc thay đổi khả năng đi lại.

Một tình huống cần cấp cứu là chèn ép tủy sống. Người bệnh cần đi khám ngay nếu đau lưng dữ dội hoặc tăng nhanh, yếu chân, tê vùng bẹn, bí tiểu, tiểu không tự chủ hay không kiểm soát được đại tiện. Điều trị sớm có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ chức năng thần kinh.

Gan, tuyến thượng thận và phổi bên kia

Gan và tuyến thượng thận, là các tuyến nhỏ nằm phía trên hai thận, cũng là những cơ quan bác sĩ thường kiểm tra khi đánh giá giai đoạn ung thư phổi. Không ít trường hợp di căn tại đây không gây triệu chứng rõ, nên được phát hiện chủ yếu qua chụp chiếu định kỳ.

Khi gan bị ảnh hưởng nhiều, người bệnh có thể mệt hơn, chán ăn, đầy bụng, đau tức vùng bụng bên phải, vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu. Nhưng các triệu chứng này không đặc hiệu, nghĩa là không chỉ xảy ra do di căn gan. Xét nghiệm chức năng gan và các phương tiện hình ảnh sẽ giúp làm rõ nguyên nhân.

Ung thư phổi cũng có thể xuất hiện tổn thương ở phổi đối diện hoặc ở màng phổi. Người bệnh có thể khó thở tăng lên, ho kéo dài hơn, đau ngực hoặc có tràn dịch màng phổi, tức dịch tích tụ giữa phổi và thành ngực. Dù vậy, khó thở ở người bệnh ung thư phổi còn có thể liên quan đến nhiễm trùng, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, thiếu máu, tác dụng phụ điều trị hoặc huyết khối, nên không nên tự kết luận nguyên nhân.

Bác sĩ phát hiện di căn bằng cách nào?

Đánh giá di căn thường bắt đầu bằng hỏi triệu chứng, khám lâm sàng và chụp hình ảnh. Tùy tình huống, bác sĩ có thể sử dụng chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ não, chụp PET/CT, xạ hình xương hoặc các xét nghiệm khác. Nếu có tổn thương nghi ngờ, đôi khi cần sinh thiết để xác định đó có thực sự là ung thư di căn hay là vấn đề khác như viêm, nhiễm trùng hoặc một bệnh lý lành tính.

Xét nghiệm máu đơn thuần thường không thể khẳng định có di căn hay không. Nghiên cứu về tế bào lưu hành trong máu cho thấy đây là lĩnh vực có tiềm năng hỗ trợ phát hiện và tiên lượng, nhưng vai trò ứng dụng thường quy vẫn đang được nghiên cứu [1].

Ở một số trường hợp, bác sĩ có thể xét nghiệm gen trên mẫu u hoặc mẫu máu. Mục đích là tìm đặc điểm sinh học giúp lựa chọn thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch, chứ không chỉ để xác định vị trí di căn.

Người bệnh nên lưu ý gì trong thực tế?

Thông tin chung an toàn là người bệnh nên báo sớm các triệu chứng mới, kéo dài hoặc nặng lên, nhất là đau đầu kèm yếu liệt hay co giật, đau lưng kèm tê yếu chân, đau xương tăng nhanh, khó thở nhiều hơn, ho ra máu, vàng da hoặc sụt giảm thể trạng rõ rệt. Không nên chờ đến lịch tái khám nếu triệu chứng có dấu hiệu khẩn cấp.

Việc tái khám và chụp kiểm tra đúng lịch giúp bác sĩ phát hiện tiến triển bệnh, đánh giá hiệu quả thuốc và điều chỉnh điều trị kịp thời. Ung thư phổi có tính không đồng nhất cao, nghĩa là ngay cả hai người cùng tên loại ung thư cũng có thể đáp ứng điều trị và có đường lan tràn khác nhau [3].

Nếu được thông báo có di căn, người bệnh và gia đình không nên mặc định rằng không còn lựa chọn điều trị. Tùy vị trí, số lượng ổ di căn, loại mô bệnh học, xét nghiệm gen, sức khỏe tổng thể và điều trị trước đó, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc toàn thân, xạ trị, phẫu thuật hoặc các biện pháp giảm triệu chứng. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để hiểu rõ giai đoạn bệnh, vị trí tổn thương và kế hoạch phù hợp nhất cho riêng bạn.

Nguồn tham khảo

1. Clinical utility of circulating tumor-derived endothelial cells in lung cancer detection and prognosis prediction. PMC
2. Delayed Occurrence of Lung Cancer Leptomeningeal Metastasis and Era‐Associated Post‐LM Survival: A 14‐Year Single‐Center Cohort Study. PMC
3. Multi-Target Antitumor Effects of Natural Products and Approved Drug Repurposing in Non-Small Cell Lung Cancer: Advances in Mechanisms, Combination Regimens, Delivery System Optimization, and Clinical Challenges. PMC