Xạ hình xương

Xạ hình xương là gì

Xạ hình xương là một kỹ thuật y học hạt nhân. Người bệnh được tiêm vào tĩnh mạch một lượng rất nhỏ chất phóng xạ đánh dấu, thường là technetium 99. Chất này theo máu đến xương; sau vài giờ, một máy ảnh đặc biệt (máy gamma) chụp lại xem chất đánh dấu tập trung ở đâu. [1] [2]

Ưu điểm lớn là một lần chụp thấy được toàn bộ bộ xương, từ sọ đến bàn chân. [2] Có thể hình dung như dùng đèn soi cả tòa nhà vào ban đêm: phòng nào đang "sửa chữa" nhiều thì sáng lên.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Nhiều loại ung thư hay di căn vào xương, như ung thư vú, phổi, tuyến tiền liệt, tuyến giáp và thận. [1] Biết bệnh đã lan tới xương hay chưa ảnh hưởng lớn đến giai đoạn bệnh và kế hoạch điều trị. Xạ hình xương giúp: [1] [2]

• Tìm ung thư đã lan tới xương, hoặc ung thư khởi phát từ xương.
• Tìm nguyên nhân đau xương khi chưa rõ lý do.
• Theo dõi xem điều trị có hiệu quả với tổn thương xương không.

Đọc kết quả và dương tính giả

Kết quả bình thường là chất đánh dấu phân bố đều khắp các xương. Vùng bất thường hiện lên thành điểm nóng (bắt nhiều chất đánh dấu hơn) hoặc điểm lạnh (bắt ít hơn). [1]

Điều quan trọng cần hiểu: điểm nóng không đồng nghĩa với ung thư. Bất cứ chỗ nào xương đang tăng hoạt động sửa chữa đều có thể sáng lên, bao gồm: [1] [2]

• Gãy xương, kể cả vết nứt nhỏ không thấy trên phim X-quang
• Viêm, nhiễm trùng xương
• Các bệnh xương khác như thoái hóa, bệnh Paget, loãng xương và rối loạn chuyển hóa xương

Vì vậy, kết quả xạ hình xương luôn được bác sĩ đối chiếu với các phim khác như X-quang, chụp cắt lớp vi tính, chụp cộng hưởng từ, chụp PET/CT, và đôi khi cần sinh thiết để khẳng định. [1] [2]

Xạ hình xương khác chụp PET/CT thế nào

Cả hai đều là kỹ thuật y học hạt nhân nhưng dùng chất đánh dấu khác nhau. Xạ hình xương dùng chất bám vào xương, phản ánh hoạt động tạo xương. Chụp cắt lớp phát xạ positron (PET/CT) thường dùng đường glucose gắn phóng xạ, phản ánh hoạt động chuyển hóa của tế bào ở khắp cơ thể, không riêng xương. [2] [3] Tùy loại ung thư và câu hỏi cần trả lời, bác sĩ sẽ chọn một trong hai hoặc kết hợp.

Quá trình chụp

• Chuẩn bị: làm theo hướng dẫn của cơ sở chụp. Báo bác sĩ mọi thuốc đang dùng, và nếu gần đây có chụp X-quang có thuốc cản quang barium, vì có thể ảnh hưởng kết quả. Báo nếu đang mang thai hoặc cho con bú. [1] [2]
• Tiêm và chờ: sau khi tiêm, người bệnh chờ tới khoảng 4 giờ để chất đánh dấu đến xương, trong lúc đó uống nhiều nước và đi tiểu trước khi chụp để hình rõ hơn. Nên mang theo sách báo để đọc trong lúc chờ. [2]
• Chụp: nằm yên trên bàn, máy ảnh di chuyển sát quanh cơ thể, mất khoảng một giờ. Chụp không đau, chỉ châm kim lúc tiêm; nằm lâu có thể mỏi, nhất là khi đang đau xương. [1] [2]

Có an toàn không

Lượng phóng xạ rất nhỏ và được thải ra ngoài cơ thể trong vài ngày; uống nhiều nước giúp thải nhanh hơn. [1] [2] Thường không cần hạn chế tiếp xúc với người khác sau khi chụp, trừ khi được dặn riêng. [2] Dị ứng với chất đánh dấu rất hiếm. [1] [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Vì sao tôi cần xạ hình xương mà không phải chụp PET/CT?
• Điểm nóng trên phim của tôi có thể do nguyên nhân nào khác ngoài ung thư?
• Tôi có cần chụp thêm cộng hưởng từ hoặc sinh thiết để khẳng định không?
• Sau khi chụp, tôi có cần tránh bế trẻ nhỏ hoặc cho con bú không?

Nguồn tham khảo

1. MedlinePlus, Bone scan: https://medlineplus.gov/ency/article/003833.htm
2. American Cancer Society, Bone Scan for Cancer: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/imaging-tests/nuclear-medicine-scans-for-cancer/bone-scan.html
3. American Cancer Society, PET Scan for Cancer: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/imaging-tests/nuclear-medicine-scans-for-cancer/pet-scan.html