Ung thư nội mạc tử cung có tái phát không và làm sao theo dõi?

Có, ung thư nội mạc tử cung có thể tái phát sau điều trị, nhưng nguy cơ không giống nhau ở mọi người. Nguy cơ này phụ thuộc vào giai đoạn bệnh lúc chẩn đoán, loại mô bệnh học, độ ác tính của tế bào, đặc điểm phân tử của khối u, phương pháp điều trị ban đầu và tình trạng sức khỏe từng người.

Theo dõi sau điều trị nhằm phát hiện sớm dấu hiệu tái phát, xử trí các tác dụng không mong muốn kéo dài và hỗ trợ người bệnh duy trì sức khỏe. Điều quan trọng là tái khám đúng hẹn với bác sĩ ung bướu phụ khoa, đồng thời đi khám sớm nếu xuất hiện triệu chứng bất thường.

Tái phát nghĩa là gì và có thể xảy ra ở đâu?

Tái phát là khi tế bào ung thư xuất hiện trở lại sau một thời gian đã được điều trị và không còn thấy bằng các đánh giá ban đầu. Tái phát không đồng nghĩa với việc người bệnh đã làm gì sai. Đây là kết quả của đặc tính sinh học của khối u và khả năng một số tế bào ung thư còn tồn tại dù đã điều trị.

Ung thư nội mạc tử cung có thể tái phát tại vùng chậu, ví dụ ở âm đạo, cổ tử cung còn lại nếu chưa phẫu thuật triệt để, hoặc vùng mô quanh tử cung. Bệnh cũng có thể tái phát ở hạch bạch huyết, phúc mạc, phổi, gan, xương hay các vị trí xa khác. Vị trí tái phát sẽ ảnh hưởng đến triệu chứng, cách kiểm tra và hướng điều trị tiếp theo.

Không thể dùng một con số chung để nói nguy cơ tái phát cho tất cả người bệnh. Nghiên cứu cho thấy giai đoạn bệnh là một yếu tố rất quan trọng. Trong một phân tích hồi cứu ở người bệnh ung thư nội mạc tử cung, những người có kèm lạc nội mạc trong cơ tử cung có tỷ lệ bệnh giai đoạn FIGO I đến II cao hơn trong nhóm ung thư dạng тип 1. Tuy vậy, ở nhóm ung thư dạng тип 2, nghiên cứu không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa về giai đoạn hay tỷ lệ tái phát giữa người có và không có lạc nội mạc trong cơ tử cung [1]. Điều này cho thấy một đặc điểm kèm theo đơn lẻ thường không đủ để dự đoán tiên lượng của từng cá nhân.

Những yếu tố ảnh hưởng đến nguy cơ tái phát

Bác sĩ thường kết hợp nhiều thông tin để xếp nhóm nguy cơ, thay vì chỉ dựa vào một xét nghiệm. Các yếu tố hay được cân nhắc gồm giai đoạn FIGO, mức độ ung thư đã xâm lấn vào lớp cơ tử cung, sự hiện diện của tế bào ung thư trong mạch máu hoặc mạch bạch huyết, tình trạng hạch, loại mô bệnh học và độ biệt hóa của khối u. Những khối u phát hiện sớm, giới hạn ở tử cung và có đặc điểm nguy cơ thấp thường có tiên lượng thuận lợi hơn, nhưng vẫn cần theo dõi.

Ngày càng nhiều trường hợp được xét nghiệm đặc điểm phân tử của khối u. Đây là các thay đổi về gen hoặc protein giúp bác sĩ hiểu rõ hơn “hành vi” của ung thư. Trong điều trị bảo tồn khả năng sinh sản, nhóm u NSMP, nghĩa là không có hồ sơ phân tử đặc hiệu nổi bật, được ghi nhận có đáp ứng hoàn toàn cao hơn và tái phát thấp hơn so với một số nhóm khác. Ngược lại, u thiếu hụt sửa chữa bắt cặp sai ADN (MMRd) u mất ổn định vi vệ tinh mức cao (MSI-H) và u có bất thường p53 có xu hướng đáp ứng kém hơn với điều trị progestin và có nguy cơ tái phát cao hơn trong bối cảnh điều trị nội tiết bảo tồn [3].

Các dấu ấn như thụ thể estrogen, progesterone và các thay đổi ở con đường PI3K, AKT, mTOR cũng có thể góp phần dự đoán đáp ứng điều trị ở một số người bệnh [3]. Tuy nhiên, ý nghĩa của từng xét nghiệm cần được bác sĩ giải thích trong bối cảnh toàn bộ hồ sơ bệnh lý. Không nên tự kết luận nguy cơ tái phát chỉ từ tên một đột biến gen.

Người bệnh điều trị bảo tồn tử cung để còn khả năng mang thai cần được theo dõi đặc biệt chặt chẽ. Phương pháp này chỉ phù hợp với một số trường hợp được chọn lọc, thường là bệnh sớm và nguy cơ thấp. Đáp ứng với progestin có thể khác nhau ở người béo phì, có hội chứng buồng trứng đa nang, rối loạn đường huyết, hội chứng Lynch, u thiếu hụt hệ thống sửa lỗi ghép cặp ADN, bệnh tồn lưu hoặc đã tái phát [4]. Nếu bệnh không đáp ứng, tiếp tục tồn tại hoặc tái phát, bác sĩ có thể khuyến nghị thay đổi chiến lược điều trị để bảo đảm an toàn ung thư học.

Theo dõi sau điều trị thường gồm những gì?

Lịch theo dõi cụ thể phải do bác sĩ điều trị xây dựng. Đây là thông tin chăm sóc chung: sau điều trị, người bệnh thường được tái khám định kỳ để hỏi triệu chứng, khám bụng, khám vùng chậu và khám âm đạo khi phù hợp. Bác sĩ cũng xem lại kết quả giải phẫu bệnh, loại điều trị đã nhận, các thuốc đang dùng và những ảnh hưởng lâu dài như đau, khô âm đạo, rối loạn tiểu tiện, phù chân, mệt mỏi hoặc vấn đề tình dục.

Không phải ai cũng cần chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI), chụp PET/CT hoặc làm xét nghiệm máu giống nhau ở mỗi lần tái khám. Các xét nghiệm hình ảnh thường được bác sĩ chỉ định khi có triệu chứng đáng ngờ, kết quả khám bất thường hoặc người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cần đánh giá kỹ hơn. Làm xét nghiệm quá mức khi không có chỉ định có thể gây lo lắng, tốn kém và đôi khi phát hiện những bất thường không liên quan nhưng lại dẫn đến thêm thủ thuật.

Trí tuệ nhân tạo đang được nghiên cứu để phân tích hình ảnh, tiêu bản mô bệnh học và kết hợp nhiều dữ liệu nhằm dự báo nguy cơ tái phát xa. Một số mô hình cho kết quả hứa hẹn hơn so với cách phân tầng nguy cơ truyền thống, nhưng các tác giả nhấn mạnh vẫn cần thêm nghiên cứu tiến cứu trước khi áp dụng rộng rãi trong thực hành thường quy [5]. Vì vậy, người bệnh không nên lo lắng nếu cơ sở điều trị chưa sử dụng công nghệ này.

Nếu ung thư tái phát, bác sĩ có thể cần lấy mẫu mô hoặc xét nghiệm lại khối u để tìm đặc điểm điều trị đích. Chẳng hạn, một số ung thư biểu hiện HER2 có thể có thêm lựa chọn thuốc nhắm HER2 trong các tình huống phù hợp [6]. Hướng điều trị tái phát có thể gồm phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, nội tiết, miễn dịch hoặc thuốc nhắm trúng đích, tùy vị trí tái phát và đặc điểm khối u.

Những triệu chứng cần báo bác sĩ sớm

Giữa các lần tái khám, hãy liên hệ cơ sở điều trị nếu có chảy máu âm đạo mới xuất hiện, ra huyết kéo dài, dịch âm đạo bất thường hoặc có mùi hôi. Các dấu hiệu khác cần lưu ý gồm đau vùng chậu hoặc đau bụng tăng dần, cảm giác khối hoặc trướng bụng, thay đổi rõ về tiểu tiện hay đại tiện, ho kéo dài, khó thở, đau xương dai dẳng, sụt cân không chủ ý hoặc mệt mỏi tăng nhiều.

Các triệu chứng này không phải lúc nào cũng do ung thư tái phát. Chúng có thể liên quan đến tác dụng phụ điều trị, nhiễm trùng, bệnh tiêu hóa, tiết niệu hoặc nguyên nhân lành tính khác. Tuy nhiên, báo sớm giúp bác sĩ đánh giá đúng nguyên nhân thay vì chờ tới lần hẹn tiếp theo.

Người bệnh cũng nên giữ hồ sơ điều trị, gồm kết quả giải phẫu bệnh, giai đoạn bệnh, phẫu thuật, xạ trị, hóa trị hoặc điều trị nội tiết đã nhận. Việc này đặc biệt hữu ích khi cần khám ở cơ sở khác.

Chăm sóc sức khỏe lâu dài và trao đổi với bác sĩ

Bên cạnh theo dõi ung thư, cần quan tâm sức khỏe toàn thân. Béo phì, đái tháo đường và hội chứng chuyển hóa liên quan đến gánh nặng ung thư nội mạc tử cung cũng như nhiều bệnh mạn tính khác. Một tổng quan cho biết ở người bệnh giai đoạn sớm, nguy cơ tử vong do các bệnh đồng mắc liên quan béo phì có thể đáng chú ý hơn nguy cơ tử vong do ung thư tái phát; giảm cân phù hợp được liên hệ với cải thiện chất lượng sống và gánh nặng bệnh tật lâu dài [2].

Thông tin chung an toàn là nên duy trì vận động phù hợp sức khỏe, ăn đa dạng thực phẩm, hạn chế rượu bia, không hút thuốc, ngủ đủ và kiểm soát huyết áp, đường máu nếu có bệnh kèm. Không nên tự dùng thuốc giảm cân, hormone, thực phẩm chức năng hay thuốc nam mà chưa hỏi bác sĩ ung bướu, vì chúng có thể ảnh hưởng đến điều trị hoặc bệnh nền.

Mỗi trường hợp ung thư nội mạc tử cung là khác nhau. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về nhóm nguy cơ của bạn, lịch tái khám phù hợp, các xét nghiệm cần thiết và những triệu chứng cần gọi ngay cho cơ sở y tế.

Nguồn tham khảo

1. Adenomyosis and Endometrial Carcinoma—Prognostic Significance of Coexistence. A Retrospective Analysis. PMC
2. Beyond Weight Loss: A Comprehensive Review of Integrated Pharmacotherapy and Metabolic Bariatric Surgery in Endometrial Cancer Care. PMC
3. Molecular classification of endometrial cancer in fertility-sparing-treatment: toward a personalized clinical approach. PMC
4. Mechanism-Driven Evolution of Fertility-Sparing Treatment and Precision Management of Special Populations in Endometrial Cancer: A Review. PMC
5. Artificial intelligence in endometrial cancer: multimodal deep learning and future perspectives in precision gynecologic oncology — a structured narrative review. PMC
6. Real-world clinical outcomes of Trastuzumab Deruxtecan in HER2-expressing ovarian and endometrial Cancer. PMC