Tiên lượng và khả năng sống còn trong ung thư nội mạc tử cung: những điều người bệnh nên biết

Tiên lượng có ý nghĩa gì?

Tiên lượng là ước đoán về diễn tiến bệnh, khả năng đáp ứng điều trị, nguy cơ tái phát và khả năng sống còn của một người bệnh. Trong ung thư nội mạc tử cung, tiên lượng không chỉ phụ thuộc vào tên bệnh. Bác sĩ thường xem xét đồng thời giai đoạn ung thư, loại mô học, đặc điểm phân tử của khối u, mức độ lan rộng, sức khỏe tổng thể và phương pháp điều trị có thể áp dụng.

Mỗi người bệnh có một hoàn cảnh khác nhau. Vì vậy, kết quả nghiên cứu trên một nhóm người không thể dự đoán chính xác điều sẽ xảy ra với từng cá nhân. Một số nghiên cứu cho thấy những nhóm bệnh nhân có đặc điểm nhất định thường có kết quả tốt hơn hoặc kém hơn, nhưng các xu hướng này không phải là lời khẳng định tuyệt đối cho một người cụ thể.

Ung thư nội mạc tử cung thường có tiên lượng thuận lợi hơn khi được phát hiện lúc bệnh còn khu trú trong tử cung. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể tái phát hoặc tiến triển, đặc biệt khi khối u có đặc điểm sinh học nguy cơ cao. Với bệnh ở giai đoạn tiến xa hoặc di căn, tiên lượng thường phức tạp hơn và việc lựa chọn điều trị cần được cá thể hóa [8].

Giai đoạn bệnh và mức độ lan rộng

Giai đoạn cho biết ung thư đã lan đến đâu. Đây là một trong những yếu tố quan trọng nhất khi bác sĩ đánh giá khả năng kiểm soát bệnh và sống còn. Ung thư giới hạn ở nội mạc tử cung hoặc tử cung thường có nhiều lựa chọn điều trị hơn so với ung thư đã lan đến cổ tử cung, hạch lympho, các cơ quan lân cận hoặc cơ quan xa.

Một phân tích hồi cứu trên 142 phụ nữ mắc ung thư nội mạc tử cung ghi nhận tình trạng lạc tuyến cơ tử cung đi kèm có thể liên quan đến một số đặc điểm bệnh lý ít lan rộng hơn ở nhóm ung thư loại 1. Trong số 26 người có ung thư loại 1 kèm lạc tuyến cơ tử cung, tất cả đều ở giai đoạn I hoặc II. Tổn thương mô đệm cổ tử cung cũng ít gặp hơn trong nhóm này so với nhóm không có lạc tuyến cơ tử cung. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu hồi cứu với số người bệnh giới hạn, nên không thể kết luận rằng lạc tuyến cơ tử cung luôn làm tiên lượng tốt hơn [4].

Ở ung thư loại 2, nghiên cứu trên không nhận thấy sự khác biệt rõ ràng về giai đoạn hoặc tỷ lệ tái phát giữa người có và không có lạc tuyến cơ tử cung. Điều này cho thấy cùng một yếu tố có thể có ý nghĩa khác nhau tùy loại ung thư và đặc điểm bệnh học đi kèm [4].

Trong một nghiên cứu đa trung tâm ở Ba Lan, người bệnh ung thư nội mạc tử cung giai đoạn III và IV có các nhóm phân tử khác nhau. Nhóm bất thường p53 chiếm tỷ lệ cao nhất, tiếp theo là nhóm thiếu sửa chữa bắt cặp sai hoặc có bất ổn vi vệ tinh, nhóm không thuộc các nhóm phân tử đặc hiệu và nhóm đột biến POLE. Tỷ lệ u bất thường p53 tăng khi giai đoạn bệnh cao hơn, trong khi nhóm thiếu sửa chữa bắt cặp sai hoặc có bất ổn vi vệ tinh không thay đổi rõ theo giai đoạn [8]. Kết quả này nhấn mạnh rằng giai đoạn và sinh học khối u có liên quan chặt chẽ nhưng không phải là một yếu tố duy nhất.

Loại mô học và đặc điểm phân tử

Ung thư nội mạc tử cung không phải là một bệnh đồng nhất. Các khối u có thể khác nhau về hình dạng dưới kính hiển vi, mức độ ác tính và cách chúng phát triển. Những khác biệt này ảnh hưởng đến nguy cơ tái phát cũng như khả năng đáp ứng với điều trị.

Ngày nay, phân loại phân tử giúp bổ sung thông tin quan trọng bên cạnh giai đoạn và mô học. Các nhóm thường được đề cập gồm u có đột biến POLE, u bất thường p53, u thiếu sửa chữa bắt cặp sai hoặc có bất ổn vi vệ tinh, và nhóm không có dấu ấn phân tử đặc hiệu. Mỗi nhóm có thể có diễn tiến bệnh và độ nhạy với điều trị khác nhau [7], [8].

Nhóm có đột biến POLE thường được xem là có tiên lượng rất tốt sau điều trị phẫu thuật tiêu chuẩn. Tuy nhiên, lợi thế này chưa chắc được thể hiện tương tự khi người bệnh lựa chọn điều trị bảo tồn khả năng sinh sản bằng thuốc nội tiết. Ngược lại, các khối u bất thường p53 và khối u thiếu sửa chữa bắt cặp sai hoặc có bất ổn vi vệ tinh có thể có kết quả điều trị nội tiết kém thuận lợi hơn và nguy cơ tái phát cao hơn trong bối cảnh bảo tồn khả năng sinh sản [7].

Nhóm không có dấu ấn phân tử đặc hiệu được ghi nhận là nhóm có kết quả thuận lợi hơn trong một số nghiên cứu về điều trị bảo tồn khả năng sinh sản. Nhóm này có tỷ lệ đáp ứng hoàn toàn cao hơn và tỷ lệ tái phát thấp hơn so với một số nhóm khác. Tuy vậy, điều trị bảo tồn chỉ phù hợp với những người bệnh được tuyển chọn rất kỹ, thường là ung thư giai đoạn sớm, độ mô học thấp và đáp ứng các điều kiện an toàn cụ thể [7].

Việc xét nghiệm phân tử có thể giúp bác sĩ ước lượng nguy cơ chính xác hơn và cân nhắc phương án điều trị. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm cần được diễn giải cùng với giai đoạn, mô học, tuổi, bệnh đi kèm và mong muốn của người bệnh. Một dấu ấn đơn lẻ không nên được dùng để dự đoán toàn bộ tương lai của bệnh.

Điều trị và khả năng sống còn

Phẫu thuật thường là nền tảng điều trị khi ung thư còn có thể cắt bỏ. Tùy nguy cơ, người bệnh có thể được chỉ định thêm xạ trị, hóa trị, điều trị nội tiết, thuốc nhắm trúng đích hoặc miễn dịch. Với bệnh tiến xa, mục tiêu có thể là kiểm soát khối u, kéo dài thời gian sống, giảm triệu chứng và duy trì chất lượng cuộc sống.

Miễn dịch trị liệu đã cải thiện kết quả điều trị ở một số người bệnh ung thư nội mạc tử cung. Tuy nhiên, lợi ích không nhất thiết giống nhau giữa các nhóm dân tộc và sắc tộc. Một nghiên cứu tại Hoa Kỳ cho thấy sự chênh lệch về sống còn giữa phụ nữ da đen không phải gốc Tây Ban Nha và phụ nữ da trắng không phải gốc Tây Ban Nha có xu hướng giảm ở những người được điều trị miễn dịch bước đầu. Trong khi đó, người bệnh gốc Tây Ban Nha vẫn có kết quả kém thuận lợi hơn đáng kể [1].

Những khác biệt này không nhất thiết chỉ do bản thân khối u. Khả năng tiếp cận khám bệnh sớm, xét nghiệm phân tử, điều trị mới, chăm sóc theo dõi và các yếu tố xã hội có thể đóng vai trò quan trọng. Vì vậy, bảo đảm chẩn đoán sớm, xét nghiệm phù hợp và tiếp cận công bằng với các phương pháp điều trị mới là một phần quan trọng trong việc cải thiện khả năng sống còn [1].

Một số hướng điều trị mới đang được nghiên cứu nhưng chưa thể xem là lựa chọn tiêu chuẩn cho mọi người bệnh. Chẳng hạn, nghiên cứu về chất ức chế NSUN6 cho thấy thuốc thử nghiệm AL398 có thể làm giảm khả năng di chuyển và xâm lấn của tế bào ung thư trong các mô hình phòng thí nghiệm và động vật. Cơ chế được đề xuất liên quan đến việc ngăn ổn định RNA thông tin của protein Snail, một yếu tố tham gia quá trình chuyển dạng biểu mô thành trung mô và di căn [5]. Những kết quả này đáng chú ý, nhưng chưa đủ để khẳng định thuốc có hiệu quả hoặc an toàn ở người.

Tương tự, một nghiên cứu khác cho thấy tín hiệu thần kinh có thể liên quan đến sự phát triển của ung thư nội mạc tử cung. Việc sử dụng chất ức chế kinase phụ thuộc cyclin đã được đánh giá trong mô hình tế bào ung thư phối hợp với tế bào thần kinh. Đây là hướng nghiên cứu nhằm tìm hiểu môi trường xung quanh khối u, chưa phải bằng chứng cho một phương pháp điều trị thường quy [3].

Vai trò của nội tiết tố và thụ thể trong khối u

Nội tiết tố estrogen có thể ảnh hưởng đến một số loại ung thư nội mạc tử cung. Một nghiên cứu về các khối u có biểu hiện thấp thụ thể estrogen alpha cho thấy nồng độ estradiol trong máu cao hơn ở một số người bệnh, đồng thời nhiều khối u có biểu hiện cao thụ thể estrogen liên kết với protein G. Trong mô hình tế bào và động vật, estradiol thúc đẩy sự tăng sinh, di chuyển và xâm lấn của tế bào ung thư thông qua trục GPER, SphK1 và ERK [2].

Kết quả này giúp giải thích vì sao đặc điểm thụ thể và đường truyền tín hiệu có thể liên quan đến mức độ tiến triển của khối u. Tuy nhiên, nghiên cứu chủ yếu dựa trên dữ liệu bệnh học, tế bào và động vật. Người bệnh không nên tự suy luận rằng mọi loại estrogen đều làm bệnh nặng lên, hoặc tự ngừng hay bắt đầu thuốc nội tiết. Việc sử dụng thuốc nội tiết cần dựa trên chỉ định của bác sĩ, vì lợi ích và nguy cơ có thể khác nhau giữa từng trường hợp.

Cân nặng, bệnh đi kèm và sức khỏe lâu dài

Béo phì có liên quan đến sự gia tăng mắc ung thư nội mạc tử cung. Với người bệnh ở giai đoạn sớm, nguy cơ tử vong do các bệnh liên quan đến béo phì có thể đáng kể, thậm chí trong một số tình huống có thể lớn hơn nguy cơ tử vong do ung thư tái phát [6]. Điều này không có nghĩa người bệnh nên tự trách bản thân hoặc phải giảm cân thật nhanh.

Kiểm soát cân nặng theo cách an toàn có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm gánh nặng lâu dài của các bệnh đi kèm. Các biện pháp có thể bao gồm dinh dưỡng phù hợp, vận động theo khả năng, hỗ trợ tâm lý, thuốc điều trị béo phì hoặc phẫu thuật chuyển hóa ở những người phù hợp. Thuốc đồng vận thụ thể GLP 1 đang được nghiên cứu về tác động đối với sinh ung thư nội mạc tử cung và sinh học khối u, nhưng không nên xem đây là thuốc điều trị ung thư nếu chưa có chỉ định cụ thể [6].

Điều người bệnh có thể làm

Người bệnh nên nắm rõ giai đoạn, loại mô học, kết quả xét nghiệm phân tử nếu đã thực hiện và mục tiêu của kế hoạch điều trị. Việc tái khám đúng lịch giúp phát hiện sớm dấu hiệu bệnh tái phát hoặc tác dụng không mong muốn của điều trị. Khi có chảy máu âm đạo bất thường, đau tăng dần, sụt cân không chủ ý, ho kéo dài, khó thở hoặc triệu chứng mới, người bệnh nên báo cho cơ sở điều trị.

Nếu đang cân nhắc bảo tồn khả năng sinh sản, cần trao đổi kỹ về nguy cơ tái phát, khả năng đáp ứng hoàn toàn, yêu cầu theo dõi nội mạc tử cung và thời điểm cần chuyển sang điều trị phẫu thuật. Một kết quả đáp ứng tốt ban đầu không đồng nghĩa nguy cơ tái phát đã biến mất [7].

Tiên lượng ung thư nội mạc tử cung được hình thành từ nhiều yếu tố. Giai đoạn sớm, đặc điểm phân tử thuận lợi và điều trị phù hợp có thể đi kèm kết quả tốt hơn, nhưng không thể dùng để bảo đảm một kết quả nhất định. Ngược lại, bệnh tiến xa hoặc có dấu ấn nguy cơ cao không có nghĩa là không còn lựa chọn điều trị. Các phương pháp miễn dịch, điều trị cá thể hóa và thuốc mới đang tiếp tục mở rộng khả năng kiểm soát bệnh [1], [8].

Người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu và nhóm điều trị để hiểu tiên lượng riêng của mình, ý nghĩa các kết quả xét nghiệm và lựa chọn phù hợp nhất với sức khỏe, hoàn cảnh gia đình cũng như mong muốn cá nhân.

Bối cảnh tại Việt Nam

Theo GLOBOCAN 2024, ung thư thân tử cung, trong đó chủ yếu là ung thư nội mạc tử cung, có 2.262 ca mắc mới tại Việt Nam, xếp thứ 15 trong các loại ung thư và chiếm 1,3% tổng số ca ung thư mới. Bệnh gây 733 ca tử vong, xếp thứ 20. Cũng theo GLOBOCAN 2024, có 6.614 người đang sống trong vòng 5 năm sau chẩn đoán. Những con số này cho thấy người bệnh không đơn độc và việc tiếp cận chẩn đoán, điều trị, theo dõi đúng chuyên khoa có ý nghĩa rất quan trọng.

Khi nhận chẩn đoán hoặc đang điều trị, người bệnh nên khám tại cơ sở chuyên khoa ung bướu để được đánh giá đầy đủ và trao đổi rõ về kế hoạch điều trị, theo dõi cũng như các dấu hiệu cần tái khám sớm. Hãy mang theo các kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và giấy ra viện trong những lần khám tiếp theo. Người bệnh và gia đình cũng nên hỏi trực tiếp cơ sở điều trị về quyền lợi bảo hiểm y tế, thủ tục chuyển tuyến và phần chi phí có thể được chi trả để chủ động chuẩn bị.

Nguồn tham khảo

1. The Impact of Racial and Ethnic Background on Overall Survival in Endometrial Cancer Patients Receiving Immunotherapy as Front-Line Treatment. PMC
2. Estradiol Promotes Tumor Progression in ERα‐Low Endometrial Cancer via the GPER/SphK1 Pathway. PMC
3. Inhibition of Cyclin-dependent Kinase Counteracts Neuron-promoted Bladder and Endometrial Tumorigenesis: A Systematic Analysis. PMC
4. Adenomyosis and Endometrial Carcinoma—Prognostic Significance of Coexistence. A Retrospective Analysis. PMC
5. AL398, A Novel NSUN6 Inhibitor, Attenuates Epithelial‐Mesenchymal Transition and Metastasis in Endometrial Cancer by Abrogating m5C‐Dependent Stabilization of Snail mRNA. PMC
6. Beyond Weight Loss: A Comprehensive Review of Integrated Pharmacotherapy and Metabolic Bariatric Surgery in Endometrial Cancer Care. PMC
7. Molecular classification of endometrial cancer in fertility-sparing-treatment: toward a personalized clinical approach. PMC
8. Molecular Profile of Advanced Endometrial Cancer (FIGO III–IV) in a Polish Multicentre Cohort: Clinicopathological Characterisation and Treatment Implications. PMC