Ung thư hắc tố da có mấy giai đoạn?

Ung thư hắc tố da thường được chia thành 5 nhóm giai đoạn chính: giai đoạn 0, I, II, III và IV. Trong đó, giai đoạn I và II là bệnh còn khu trú tại da, giai đoạn III đã liên quan hạch bạch huyết vùng hoặc vùng da lân cận, còn giai đoạn IV là ung thư đã di căn đến cơ quan xa.

Việc xác định đúng giai đoạn rất quan trọng vì giúp bác sĩ ước lượng nguy cơ tái phát, lựa chọn xét nghiệm cần thiết và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp. Tuy nhiên, mỗi người bệnh có thể khác nhau về độ sâu khối u, tình trạng loét, hạch, vị trí tổn thương và đặc điểm sinh học của ung thư.

Giai đoạn ung thư hắc tố da được xác định như thế nào?

Bác sĩ thường xếp giai đoạn dựa trên hệ thống TNM. Đây là cách mô tả 3 yếu tố chính của bệnh:

T, tức khối u nguyên phát tại da. Bác sĩ đánh giá độ dày của khối u hắc tố, có bị loét bề mặt hay không và một số đặc điểm trên kết quả giải phẫu bệnh. Độ dày được đo sau khi lấy mẫu hoặc phẫu thuật cắt tổn thương.

N, tức hạch bạch huyết vùng. Hạch là một phần của hệ miễn dịch, có vai trò lọc dịch bạch huyết. Khi tế bào ung thư lan đến các hạch gần vị trí u ban đầu, bệnh thường được xếp ở giai đoạn cao hơn. Hạch có thể to và sờ thấy, nhưng đôi khi chỉ có ổ di căn rất nhỏ, không thể phát hiện qua thăm khám thông thường.

M, tức di căn xa. Đây là tình trạng tế bào ung thư đã lan đến cơ quan hoặc vùng ở xa da ban đầu, chẳng hạn phổi, gan, não, xương, đường tiêu hóa hoặc các vị trí khác.

Nguồn nghiên cứu cho thấy việc phát hiện chính xác di căn hạch vùng có ý nghĩa rất lớn trong xếp giai đoạn và lập kế hoạch điều trị [3]. Một số trường hợp hạch di căn thể tích nhỏ có thể chưa thấy rõ trên chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ, trong khi siêu âm hạch có thể hỗ trợ phát hiện tổn thương nghi ngờ [3].

Ý nghĩa của từng giai đoạn từ 0 đến IV

Giai đoạn 0

Giai đoạn 0 còn được gọi là ung thư hắc tố tại chỗ. Tế bào bất thường mới nằm ở lớp ngoài cùng của da, chưa xâm lấn xuống các lớp da sâu hơn và chưa lan đến hạch hay cơ quan khác.

Ở giai đoạn này, điều trị chủ yếu thường là phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn tổn thương cùng một vùng da lành xung quanh theo chỉ định của bác sĩ. Sau điều trị, người bệnh vẫn cần khám da định kỳ vì nguy cơ xuất hiện tổn thương sắc tố mới ở vị trí khác có thể vẫn tồn tại.

Giai đoạn I

Ở giai đoạn I, ung thư đã xâm lấn vào da nhưng khối u còn tương đối sớm, chưa có bằng chứng lan đến hạch vùng hoặc cơ quan xa. Việc phân loại chi tiết trong giai đoạn này phụ thuộc chủ yếu vào độ dày u và tình trạng loét trên bề mặt u.

Nhiều người bệnh giai đoạn I có thể được điều trị bằng phẫu thuật cắt rộng tại chỗ. Trong một số tình huống, bác sĩ có thể thảo luận về sinh thiết hạch lính gác. Đây là thủ thuật tìm và lấy hạch đầu tiên nhận dẫn lưu bạch huyết từ vùng có khối u để kiểm tra xem đã có tế bào ung thư vi thể hay chưa.

Giai đoạn II

Giai đoạn II cũng là ung thư còn khu trú tại da, nghĩa là chưa ghi nhận lan đến hạch hoặc di căn xa. Tuy nhiên, khối u thường có đặc điểm nguy cơ cao hơn giai đoạn I, như dày hơn hoặc có loét.

Giai đoạn II được chia nhỏ thành các mức khác nhau. Một ví dụ từ báo cáo lâm sàng cho thấy người bệnh có u hắc tố dày và loét được xếp giai đoạn IIC khi chưa phát hiện di căn trên thăm khám và chẩn đoán hình ảnh ban đầu [3]. Điều này minh họa rằng chỉ riêng đặc điểm của khối u tại da cũng có thể làm thay đổi giai đoạn, ngay cả khi chưa thấy hạch bệnh lý.

Điều trị thường vẫn lấy phẫu thuật làm nền tảng. Tùy nguy cơ tái phát, kết quả hạch lính gác và sức khỏe tổng thể, bác sĩ có thể cân nhắc theo dõi sát hoặc điều trị bổ trợ. Điều trị bổ trợ là điều trị sau phẫu thuật nhằm giảm khả năng bệnh quay trở lại.

Giai đoạn III

Giai đoạn III nghĩa là ung thư đã lan đến hạch bạch huyết vùng, hoặc có thể xuất hiện tổn thương ung thư tại vùng da, mô dưới da hay đường bạch huyết gần vị trí u ban đầu. Bệnh chưa được xác định là di căn đến cơ quan xa.

Giai đoạn này cũng được chia nhỏ vì mức độ lan hạch có thể rất khác nhau giữa các người bệnh. Có người chỉ có tế bào ung thư vi thể trong một hạch lính gác. Có người có nhiều hạch bị ảnh hưởng, hạch to sờ thấy, hoặc có tổn thương lan ra vùng da lân cận.

Trong báo cáo về vai trò của siêu âm, một người bệnh ban đầu được xếp giai đoạn IIC vì chưa thấy di căn qua khám lâm sàng và chụp hình ảnh. Sau đó, siêu âm phát hiện một hạch bẹn bất thường không sờ thấy, và giải phẫu bệnh xác nhận hạch có di căn. Kết quả là giai đoạn được thay đổi lên IIIC [3]. Ví dụ này cho thấy xếp giai đoạn có thể thay đổi khi có thêm thông tin chính xác từ xét nghiệm và phẫu thuật.

Điều trị giai đoạn III thường cần phối hợp nhiều phương pháp. Phẫu thuật có thể được chỉ định nếu bệnh còn cắt bỏ được. Các điều trị toàn thân, tức thuốc tác động trên toàn cơ thể, ngày càng giữ vai trò quan trọng. Tổng quan nghiên cứu gần đây nhấn mạnh rằng lựa chọn điều trị hiện phụ thuộc vào giai đoạn, khả năng phẫu thuật và các dấu ấn sinh học đã được xác nhận [1]. Ở một số bệnh nhân giai đoạn III có thể mổ được, liệu pháp miễn dịch trước phẫu thuật đang là hướng điều trị được quan tâm [1].

Giai đoạn IV

Giai đoạn IV là khi ung thư hắc tố đã di căn xa, nghĩa là lan ra ngoài vùng hạch lân cận đến cơ quan khác hoặc các vùng da ở xa. Vị trí di căn có thể ảnh hưởng đến triệu chứng, lựa chọn thuốc và tiên lượng.

Ung thư hắc tố có thể di căn đến đường tiêu hóa nhưng đôi khi không gây triệu chứng rõ rệt [2]. Báo cáo một trường hợp ghi nhận người bệnh từng bị ung thư hắc tố da giai đoạn III, sau điều trị vài năm xuất hiện thiếu máu mất máu cấp; sau nhiều thăm dò, tổn thương di căn tại ruột non mới được phát hiện [2]. Đây không có nghĩa mọi người bệnh đều sẽ gặp biến chứng này, nhưng cho thấy việc theo dõi triệu chứng mới là cần thiết.

Ở giai đoạn IV, điều trị thường tập trung vào thuốc miễn dịch, thuốc nhắm trúng đích khi khối u có đặc điểm phù hợp, phẫu thuật hoặc xạ trị trong một số tình huống, cũng như chăm sóc giảm nhẹ triệu chứng. Một nghiên cứu ở người bệnh có di căn gan đã đánh giá phối hợp phương pháp phá hủy khối u tại chỗ với thuốc miễn dịch, cho thấy điều trị bệnh tiến xa thường rất phức tạp và cần được cá thể hóa [4].

Vì sao cùng một giai đoạn nhưng điều trị có thể khác nhau?

Giai đoạn là nền tảng quan trọng, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định điều trị. Bác sĩ còn xem xét vị trí u, khả năng cắt bỏ hoàn toàn, số lượng và đặc điểm hạch, tình trạng sức khỏe, bệnh kèm theo, tiền sử điều trị và xét nghiệm đặc điểm phân tử của khối u.

Một số khối u có thay đổi gen nhất định, chẳng hạn BRAF, có thể giúp bác sĩ cân nhắc thuốc nhắm trúng đích. Trong báo cáo về hạch di căn, người bệnh có u không mang đột biến BRAF và được điều trị bổ trợ bằng thuốc ức chế PD-1, một dạng liệu pháp miễn dịch [3]. Dù vậy, kết quả xét nghiệm và lựa chọn thuốc của mỗi người không giống nhau.

Thông tin chung an toàn là người bệnh nên tái khám đúng hẹn, tự quan sát toàn bộ da và báo sớm cho bác sĩ nếu có nốt ruồi thay đổi màu sắc, hình dạng, kích thước, chảy máu, ngứa kéo dài; hạch mới xuất hiện; đau đầu dai dẳng; ho kéo dài; sụt cân không rõ nguyên nhân; hoặc triệu chứng tiêu hóa bất thường. Những biểu hiện này không luôn đồng nghĩa ung thư tiến triển, nhưng cần được đánh giá kịp thời.

Tóm lại, ung thư hắc tố da có 5 nhóm giai đoạn từ 0 đến IV, trong đó giai đoạn III và IV thường cần đánh giá, điều trị đa chuyên khoa hơn. Bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ da liễu, bác sĩ ngoại ung bướu hoặc bác sĩ ung bướu điều trị để hiểu chính xác giai đoạn bệnh của mình và kế hoạch phù hợp nhất.

Nguồn tham khảo

1. Contemporary Multimodal Management of Cutaneous Malignancies: Surgery, Radiotherapy, Systemic Therapy, Molecular Targeting and Immunotherapy. PMC
2. Recurrent Jejunal Melanoma Presenting as Obscure Gastrointestinal Bleeding: A Diagnostic Challenge. PMC
3. Ultrasound for Early Detection of Melanoma Lymph Node Metastasis and Wire Localization of Nonpalpable Findings: A Case Report. PMC
4. Efficacy and Safety of Co‐Ablation Combined With Aintilimab for Metastatic Melanoma to the Liver (CryoCheck‐001): A Phase II Trial. PMC