Ung thư hắc tố da có tái phát không và làm sao theo dõi?

Có, ung thư hắc tố da có thể tái phát sau khi đã điều trị, nhưng nguy cơ và kiểu tái phát rất khác nhau ở từng người. Theo dõi đều đặn giúp phát hiện sớm tổn thương tại da, hạch hoặc cơ quan khác, đồng thời xử trí kịp thời các triệu chứng và tác dụng không mong muốn của điều trị.

Tái phát nghĩa là gì và có thể xuất hiện ở đâu?

Tái phát là khi tế bào ung thư hắc tố xuất hiện trở lại sau một giai đoạn không thấy bằng chứng bệnh. Điều này không nhất thiết có nghĩa điều trị ban đầu “thất bại”. Một số tế bào ung thư có thể còn ở mức rất nhỏ, chưa phát hiện được bằng khám hay xét nghiệm tại thời điểm điều trị ban đầu, rồi phát triển về sau.

Ung thư hắc tố da có thể tái phát theo vài dạng chính. Tái phát tại chỗ là tổn thương xuất hiện ở hoặc gần sẹo mổ. Tái phát vùng là khi ung thư được phát hiện tại các hạch bạch huyết gần vùng da ban đầu có khối u. Tái phát xa, còn gọi là di căn, là khi ung thư lan đến cơ quan khác như phổi, gan, não, xương hoặc đường tiêu hóa.

Khả năng tái phát phụ thuộc vào nhiều đặc điểm đã được đánh giá khi chẩn đoán, chẳng hạn độ dày khối u, có loét trên bề mặt u hay không, mức độ xâm lấn, tình trạng hạch bạch huyết, giai đoạn bệnh và kết quả xét nghiệm mô bệnh học. Người từng có hạch gác dương tính hoặc bệnh ở giai đoạn cao thường cần kế hoạch theo dõi sát hơn người có tổn thương da giai đoạn sớm.

Tái phát có thể xảy ra sớm, nhưng đôi khi xuất hiện sau thời gian dài. Một báo cáo mô tả người bệnh từng bị ung thư hắc tố da giai đoạn III, sau phẫu thuật đã xuất hiện thiếu máu mất máu cấp ba năm sau điều trị; cuối cùng phát hiện khối u hắc tố di căn ở hỗng tràng, một đoạn ruột non [1]. Đây là tình huống không thường gặp, nhưng cho thấy không nên bỏ qua triệu chứng mới, kể cả khi triệu chứng không nằm ở da.

Vì sao cần theo dõi lâu dài?

Theo dõi không chỉ nhằm tìm tái phát mà còn giúp phát hiện ung thư hắc tố mới trên một vùng da khác. Người đã từng mắc ung thư hắc tố cần duy trì thói quen bảo vệ da khỏi tia cực tím và kiểm tra da lâu dài.

Một lý do quan trọng khác là diễn tiến của bệnh không hoàn toàn giống nhau ở mọi người. Với ung thư hắc tố tiến xa, liệu pháp miễn dịch đã cải thiện đáng kể triển vọng điều trị cho nhiều người bệnh. Tuy vậy, không phải ai cũng đáp ứng như nhau. Một số khối u có thể tiến triển sớm, một số tiến triển tại một vị trí riêng lẻ, có trường hợp tái phát sau khi đã ngừng điều trị dù trước đó đã đáp ứng [3]. Vì vậy, bác sĩ thường xây dựng lịch tái khám dựa trên nguy cơ cá nhân thay vì áp dụng một lịch giống hệt cho tất cả.

Nếu đang hoặc đã dùng thuốc miễn dịch, theo dõi còn có mục tiêu nhận biết tác dụng phụ liên quan đến hệ miễn dịch. Nhóm thuốc này kích hoạt miễn dịch chống ung thư, nhưng đôi khi cũng khiến miễn dịch tấn công các cơ quan lành. Biến chứng tim mạch như viêm cơ tim ít gặp nhưng có thể nặng, bên cạnh các vấn đề như rối loạn nhịp tim, viêm màng tim hoặc suy tim [2]. Do đó, hãy báo sớm nếu có đau ngực, khó thở mới xuất hiện, hồi hộp, ngất, mệt bất thường hoặc phù chân, đặc biệt trong thời gian điều trị miễn dịch.

Theo dõi gồm những gì?

Kế hoạch cụ thể cần do bác sĩ da liễu, bác sĩ ung bướu hoặc nhóm điều trị của bạn quyết định. Thông tin dưới đây là hướng dẫn chung, không thay thế lịch hẹn cá thể hóa.

Khám lâm sàng thường bao gồm kiểm tra toàn bộ da, sẹo phẫu thuật và vùng hạch lân cận. Bác sĩ có thể sờ hạch ở cổ, nách hoặc bẹn tùy theo vị trí u ban đầu; hỏi về thay đổi sức khỏe; xem các thuốc đang dùng; và đánh giá các dấu hiệu liên quan đến điều trị.

Người bệnh cũng có vai trò rất quan trọng trong việc tự theo dõi giữa các lần tái khám. Có thể nhờ người thân hỗ trợ quan sát những vùng khó nhìn như lưng, da đầu, sau tai hoặc mặt sau chân. Cần chú ý nốt ruồi mới xuất hiện, nốt cũ thay đổi màu sắc hay hình dạng, tổn thương da lớn dần, loét, chảy máu hoặc không lành. Sẹo mổ có cục mới, vùng da quanh sẹo dày lên hoặc đau kéo dài cũng nên được kiểm tra.

Chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm máu không phải lúc nào cũng cần thực hiện giống nhau cho mọi người. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa vào giai đoạn bệnh, tình trạng hạch, điều trị đã nhận, kết quả khám và triệu chứng hiện tại. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh có thể được chỉ định siêu âm hạch, chụp cắt lớp, cộng hưởng từ hoặc những xét nghiệm khác phù hợp. Nếu phát hiện một tổn thương mới, sinh thiết thường cần thiết để xác định đó là ung thư hắc tố tái phát, ung thư da khác hay một bệnh lý lành tính.

Những triệu chứng cần liên hệ bác sĩ sớm

Không phải triệu chứng nào cũng là tái phát. Nhiều biểu hiện có thể do nhiễm trùng, tác dụng phụ thuốc hoặc bệnh thường gặp khác. Tuy nhiên, người từng bị ung thư hắc tố nên liên hệ cơ sở điều trị nếu có triệu chứng dai dẳng, tăng dần hoặc không giải thích được.

Các dấu hiệu cần lưu ý gồm hạch to mới xuất hiện; cục dưới da; sụt cân không chủ ý; mệt nhiều kéo dài; đau đầu mới hoặc nặng dần; yếu tay chân; thay đổi thị lực; ho kéo dài; khó thở; đau xương khu trú; đau bụng kéo dài; phân đen, có máu hoặc biểu hiện thiếu máu. Trường hợp u hắc tố di căn vào ruột có thể gây chảy máu tiêu hóa, nhưng biểu hiện này hiếm và thường khó phát hiện nếu chỉ dựa vào các kiểm tra ban đầu [1].

Cần đi cấp cứu nếu có đau ngực dữ dội, khó thở rõ, ngất, ho ra máu, nôn ra máu, đi ngoài phân đen nhiều, yếu liệt đột ngột, co giật hoặc đau đầu dữ dội kèm rối loạn ý thức.

Những việc bạn có thể làm mỗi ngày

Hãy giữ đầy đủ hồ sơ điều trị, gồm kết quả giải phẫu bệnh, giai đoạn bệnh, thông tin phẫu thuật, thuốc đã dùng và lịch tái khám. Việc này đặc biệt hữu ích nếu bạn khám ở nhiều cơ sở khác nhau.

Bảo vệ da khỏi ánh nắng là biện pháp chung quan trọng. Bạn có thể ưu tiên ở bóng râm khi nắng gắt, mặc áo che phủ, đội mũ rộng vành và dùng kem chống nắng phù hợp. Không nên tự ý dùng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc ngừng thuốc điều trị chỉ vì nghe thông tin không chính thống.

Quan trọng nhất, đừng bỏ các cuộc hẹn theo dõi chỉ vì đang cảm thấy khỏe. Mỗi trường hợp ung thư hắc tố da có nguy cơ khác nhau, vì vậy hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để biết lịch khám, xét nghiệm và dấu hiệu cần báo ngay phù hợp nhất với tình trạng của bạn.

Nguồn tham khảo

1. Recurrent Jejunal Melanoma Presenting as Obscure Gastrointestinal Bleeding: A Diagnostic Challenge. PMC
2. Immune Checkpoint Inhibitor-Associated Cardiovascular Toxicity in Melanoma: Current Evidence and Practical Clinical Management. PMC
3. Rethinking Immunotherapy Resistance in Melanoma: A Narrative Review of Clinical Patterns, Resistance Mechanisms, and Future Strategies. PMC