Các phương pháp điều trị ung thư bàng quang hiện nay

Điều trị ung thư bàng quang hiện nay không có một phác đồ chung cho tất cả mọi người. Lựa chọn phụ thuộc chủ yếu vào mức độ u mới ở lớp niêm mạc hay đã xâm lấn vào cơ bàng quang, nguy cơ tái phát, sức khỏe tổng thể, chức năng thận, mong muốn bảo tồn bàng quang và kết quả xét nghiệm mô bệnh học.

Ung thư bàng quang có thể điều trị bằng phẫu thuật, thuốc bơm trực tiếp vào bàng quang, hóa trị, xạ trị, miễn dịch trị liệu và một số thuốc điều trị toàn thân khác. Người bệnh cần hiểu rõ mục tiêu điều trị của mình là loại bỏ u, giảm nguy cơ tái phát, bảo tồn bàng quang khi phù hợp, hoặc kiểm soát bệnh đã lan rộng.

Điều trị dựa trên giai đoạn và mức nguy cơ của ung thư

Bước đầu tiên thường là nội soi bàng quang để quan sát tổn thương, sau đó bác sĩ lấy hoặc cắt u để xét nghiệm. Máu trong nước tiểu là dấu hiệu thường gặp cần được đi khám, nhưng không phải ai tiểu máu cũng bị ung thư. Việc chẩn đoán chính xác dựa vào nội soi, hình ảnh học và đặc biệt là mô bệnh học, tức đánh giá tế bào u dưới kính hiển vi [1].

Về thực hành, ung thư bàng quang thường được chia thành hai nhóm lớn. Nhóm thứ nhất là ung thư chưa xâm lấn cơ, nghĩa là u còn ở niêm mạc hoặc các lớp nông của thành bàng quang. Nhóm thứ hai là ung thư xâm lấn cơ, tức u đã ăn sâu vào lớp cơ bàng quang. Nếu ung thư lan đến hạch, xương, phổi, gan hoặc cơ quan khác, bệnh được xem là tiến xa hoặc di căn.

Với bệnh chưa xâm lấn cơ, bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ thấp, trung bình hoặc cao dựa trên số lượng u, kích thước, mức độ ác tính của tế bào, độ sâu xâm lấn và tiền sử tái phát. Đây là việc rất quan trọng vì cùng là ung thư bàng quang nhưng nguy cơ trở lại và tiến triển của mỗi người có thể rất khác nhau.

Bệnh ở giai đoạn chưa xâm lấn cơ có tính chất mạn tính và dễ tái phát ở một số người. Vì vậy, người bệnh có thể cần bơm thuốc vào bàng quang nhiều lần và nội soi theo dõi lâu dài [2]. Theo dõi đều đặn không đồng nghĩa bệnh chắc chắn nặng lên, mà nhằm phát hiện u tái phát sớm để điều trị kịp thời.

Phẫu thuật và điều trị bơm thuốc vào bàng quang

Với u chưa xâm lấn cơ, phương pháp nền tảng thường là cắt u qua nội soi niệu đạo. Bác sĩ đưa dụng cụ qua đường tiểu, không cần rạch bụng, để cắt hoặc đốt khối u. Thủ thuật này vừa giúp lấy bệnh phẩm chẩn đoán, vừa loại bỏ phần u nhìn thấy trong lòng bàng quang.

Sau khi cắt u, một số người được bơm thuốc trực tiếp vào bàng quang, gọi là điều trị tại chỗ. Thuốc được giữ trong bàng quang trong thời gian bác sĩ hướng dẫn rồi thải ra ngoài khi đi tiểu. Tùy nguy cơ tái phát, thuốc có thể là hóa chất dùng tại chỗ hoặc BCG.

BCG là một dạng miễn dịch trị liệu tại chỗ, được bơm vào bàng quang để kích hoạt hệ miễn dịch chống lại tế bào ung thư. BCG vẫn là điều trị bổ trợ tiêu chuẩn cho ung thư bàng quang chưa xâm lấn cơ nguy cơ trung bình và đặc biệt là nguy cơ cao [3]. Tuy nhiên, đáp ứng với BCG không giống nhau ở mọi người. Tổng quan nghiên cứu cho thấy khoảng ba đến năm mươi phần trăm người bệnh có thể không đáp ứng hoặc tái phát trong vòng hai năm [3].

Khi bệnh tái phát sau BCG, bác sĩ cần xem xét rất kỹ: u có còn ở lớp nông hay đã xâm lấn cơ, có thể cắt sạch qua nội soi hay không, người bệnh đã dùng BCG đầy đủ chưa và sức khỏe có phù hợp với phẫu thuật lớn hay không. Một số trường hợp có thể được dùng các phương pháp điều trị tại chỗ hoặc miễn dịch toàn thân. Với u nguy cơ rất cao, tái phát dai dẳng hoặc không còn đáp ứng BCG, cắt toàn bộ bàng quang có thể là lựa chọn giúp giảm nguy cơ bệnh tiến triển.

Cắt bàng quang là phẫu thuật lớn, thường kèm nạo hạch vùng chậu. Sau đó, bác sĩ tạo đường dẫn lưu nước tiểu mới bằng một đoạn ruột hoặc phương pháp phù hợp khác. Đây là quyết định có ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, hình ảnh cơ thể, tình dục và tâm lý, vì thế người bệnh nên được tư vấn kỹ trước khi chọn.

Điều trị ung thư xâm lấn cơ: phẫu thuật, hóa trị và bảo tồn bàng quang

Với ung thư đã xâm lấn cơ nhưng chưa di căn xa, cắt toàn bộ bàng quang thường là một phương pháp điều trị chủ đạo. Nhiều người bệnh được hóa trị toàn thân trước mổ nếu thể trạng và chức năng thận cho phép. Mục tiêu là tiêu diệt các tế bào ung thư vi thể có thể đã rời khỏi bàng quang nhưng chưa nhìn thấy trên phim chụp, đồng thời tăng khả năng kiểm soát bệnh lâu dài.

Một hướng khác là điều trị bảo tồn bàng quang theo phương pháp phối hợp ba mô thức. Phương pháp này gồm cắt u tối đa qua nội soi, hóa trị và xạ trị phối hợp. Đây là lựa chọn đã được áp dụng cho một số người bệnh ung thư xâm lấn cơ được chọn lọc cẩn thận [4]. Không phải ai cũng phù hợp với bảo tồn bàng quang, chẳng hạn khi khối u quá rộng, không thể cắt nội soi tương đối hoàn toàn, bàng quang hoạt động kém hoặc người bệnh không thể tái khám đều đặn.

Sau điều trị bảo tồn bàng quang, người bệnh vẫn cần nội soi và đánh giá định kỳ. Nếu ung thư tái phát nhưng chỉ còn ở lớp nông, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị tại chỗ như BCG trong một số tình huống. Tuy vậy, bằng chứng về BCG sau hóa xạ trị còn hạn chế, chủ yếu từ các nhóm người bệnh nhỏ và được chọn lọc, nên chưa thể kết luận một phác đồ tối ưu cho tất cả mọi người [4]. Nếu bệnh tái phát xâm lấn hoặc không kiểm soát được, có thể cần phẫu thuật cắt bàng quang cứu vãn.

Điều trị toàn thân khi bệnh tiến xa và vai trò của miễn dịch trị liệu

Khi ung thư đã lan ra ngoài bàng quang, điều trị thường tập trung vào kiểm soát bệnh toàn thân, kéo dài thời gian sống và duy trì chất lượng sống. Hóa trị là một lựa chọn quan trọng, đặc biệt ở người có thể dùng thuốc dựa trên platin. Việc chọn thuốc phụ thuộc vào chức năng thận, tình trạng nghe, bệnh thần kinh ngoại biên, thể lực và các bệnh đi kèm.

Miễn dịch trị liệu hiện mở rộng đáng kể lựa chọn điều trị. Các thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch, như thuốc tác động lên đường PD-1 hoặc PD-L1, giúp hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư tốt hơn. Các thuốc này có thể mang lại đáp ứng kéo dài ở một nhóm người bệnh ung thư bàng quang di căn, nhưng không phải ai cũng đáp ứng [6].

Miễn dịch trị liệu cũng đang được sử dụng hoặc nghiên cứu trong bệnh khu trú, nhất là ở người không dung nạp BCG hoặc không đáp ứng BCG, cũng như trong giai đoạn quanh phẫu thuật đối với ung thư xâm lấn cơ [6]. Một số dấu ấn sinh học của u, gồm đặc điểm gen và đặc điểm miễn dịch, đang được nghiên cứu để dự đoán ai có thể hưởng lợi nhiều hơn từ BCG hoặc miễn dịch trị liệu [3]. Tuy nhiên, các xét nghiệm này chưa thay thế hoàn toàn đánh giá lâm sàng và mô bệnh học thường quy.

Các hướng mới như thuốc nhắm trúng đích, thuốc liên hợp kháng thể với hóa chất và liệu pháp quang động đang tiếp tục được phát triển. Riêng liệu pháp quang động kết hợp xạ trị hiện có dữ liệu từ mô hình chuột, chưa phải điều trị chuẩn cho người bệnh ung thư bàng quang [5].

Lời khuyên thực tế trong quá trình điều trị

Bên cạnh điều trị ung thư, kiểm soát triệu chứng rất quan trọng. Người bệnh nên báo sớm nếu có tiểu máu nhiều, bí tiểu, sốt, đau tăng, tiểu buốt kéo dài, mệt lả hoặc sụt giảm khả năng ăn uống. Khi bơm thuốc BCG, cần tuân thủ hướng dẫn vệ sinh và thông báo ngay các triệu chứng toàn thân đáng lo ngại.

Thông tin chung an toàn là nên bỏ thuốc lá nếu đang hút, duy trì vận động phù hợp, ăn đủ năng lượng và đạm, ngủ đủ, đồng thời kiểm soát tốt tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh thận. Đây là các biện pháp hỗ trợ sức khỏe chung, không thay thế điều trị ung thư.

Người lớn tuổi hoặc người có nhiều bệnh nền cần được đánh giá kỹ trước phẫu thuật. Suy giảm nhận thức sau mổ có thể chịu ảnh hưởng bởi tuổi cao, tình trạng suy yếu, bệnh mạch máu, nhiễm trùng, chảy máu và các yếu tố liên quan gây mê phẫu thuật [7]. Vì vậy, gia đình nên trao đổi với bác sĩ về trí nhớ, khả năng tự chăm sóc và kế hoạch hồi phục sau điều trị.

Mỗi trường hợp ung thư bàng quang là khác nhau. Bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ tiết niệu và bác sĩ ung bướu điều trị để hiểu rõ giai đoạn bệnh, mục tiêu điều trị, lợi ích, tác dụng phụ và lựa chọn phù hợp nhất với hoàn cảnh của mình.

Nguồn tham khảo

1. From hematuria warning to precision immunotherapy: an AI-assisted cross-platform analysis of bladder cancer information on social media. PMC
2. Patient-Reported Outcome Instruments in Non-Muscle-Invasive Bladder Cancer (NMIBC): A Systematic Review. PMC
3. Molecular Classifications and Candidate Biomarkers for Personalizing BCG Therapy in Non-Muscle-Invasive Bladder Cancer. PMC
4. BCG after trimodality therapy: managing non-muscle-invasive recurrence in the irradiated bladder. PMC
5. Enhanced survival through repeated photodynamic therapy and almost complete tumor regression by prior radiation therapy in an orthotopic rat bladder cancer model. PMC
6. Immunotherapy role in bladder cancer treatment: a review of literature. PMC
7. Perioperative cognitive dysfunction in bladder cancer patients, causal factors, and possible interventions. PMC