Cập nhật hướng dẫn điều trị ung thư bàng quang: những điều người bệnh nên biết

Nếu bạn hoặc người thân vừa nhận chẩn đoán ung thư bàng quang, cảm giác lo lắng và bối rối là điều dễ hiểu. Bài viết này giúp bạn nắm được những hướng điều trị mới đang được nghiên cứu và áp dụng, bằng ngôn ngữ dễ hiểu, để bạn tự tin hơn khi trao đổi với bác sĩ.

Dấu hiệu sớm và cách bệnh được phân nhóm

Ung thư bàng quang thường khởi phát với dấu hiệu tiểu ra máu (hematuria) [1]. Đây là lý do vì sao việc chú ý đến triệu chứng này và đi khám sớm rất quan trọng. Sau khi phát hiện, bác sĩ sẽ dựa vào kết quả giải phẫu bệnh (pathology) để phân loại nguy cơ và lựa chọn phác đồ phù hợp [1].

Phần lớn các ca mới được chẩn đoán, khoảng 75%, thuộc nhóm ung thư bàng quang không xâm lấn cơ (non-muscle-invasive bladder cancer, viết tắt NMIBC) [8]. Đây là bệnh có tính chất mạn tính và dễ tái phát, nên người bệnh thường cần điều trị nhắc lại qua đường bàng quang và theo dõi lâu dài [2].

Điều trị chuẩn hiện nay cho nhóm nguy cơ cao

Với nhóm NMIBC nguy cơ cao, hướng dẫn điều trị thường khuyến nghị cắt u qua nội soi niệu đạo (transurethral resection of bladder tumor, viết tắt TURBT), sau đó bơm thuốc BCG (Bacillus Calmette Guerin) vào bàng quang trong thời gian có thể lên đến 3 năm [8]. Với những ca rất nguy cơ cao hoặc tái phát sau BCG, phẫu thuật cắt bàng quang tận gốc (radical cystectomy) có thể được cân nhắc [8].

Một điểm đáng lưu ý từ nghiên cứu thực tế ở Bắc Mỹ, châu Âu và Nhật Bản: chưa đến một nửa số người bệnh nhận đủ liệu trình BCG duy trì theo khuyến nghị [8]. Điều này cho thấy việc tuân thủ đầy đủ phác đồ vẫn còn là thách thức, và có thể liên quan đến tỷ lệ tái phát tương đối cao [8].

Vì sao BCG không hiệu quả với mọi người

BCG hiện vẫn là điều trị bổ trợ tiêu chuẩn cho NMIBC nguy cơ trung bình và cao, nhưng khoảng 30 đến 50% người bệnh không đáp ứng hoặc tái phát trong vòng hai năm [3]. Các mô hình dự đoán dựa trên yếu tố lâm sàng và giải phẫu bệnh hiện có độ chính xác còn hạn chế khi tiên lượng đáp ứng cho từng cá nhân [3].

Đây là lý do các nhà khoa học đang tìm hiểu những dấu ấn sinh học (biomarkers) và cách phân loại phân tử để giúp cá nhân hóa điều trị BCG [3]. Một số phân nhóm phân tử và đặc điểm khối u đã được ghi nhận có liên quan đến kết quả điều trị, nhưng phần lớn vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và chưa được xác nhận đủ để dùng thường quy [3].

Khi BCG không còn đáp ứng: các lựa chọn giữ bàng quang

Với nhóm NMIBC nguy cơ cao không đáp ứng BCG, phẫu thuật cắt bàng quang sớm vẫn là lựa chọn có căn cứ mạnh nhất về mặt ung thư học ở người bệnh đủ sức khỏe để mổ [7]. Tuy nhiên, với những người không đủ điều kiện phẫu thuật hoặc chọn không mổ, các liệu pháp giữ bàng quang là cần thiết [7].

Cần hiểu rõ rằng đây là lựa chọn cân nhắc theo mong muốn của người bệnh, chứ chưa phải phương án tương đương hoàn toàn với phẫu thuật, vì nếu điều trị thất bại có thể dẫn đến tái phát độ ác tính cao hoặc tiến triển bệnh [7]. Một số hướng đang được nghiên cứu gồm:

• Bơm gemcitabine đơn trị vào bàng quang, có tác dụng nhưng khả năng kiểm soát bệnh có xu hướng giảm dần theo thời gian [7]
• Phối hợp tuần tự gemcitabine và docetaxel, đã có nhiều kinh nghiệm quan sát đa trung tâm, tuy nhiên một so sánh hồi cứu năm 2026 chưa cho thấy vượt trội so với gemcitabine đơn thuần [7]
• Hệ thống giải phóng gemcitabine kéo dài trong bàng quang (TAR-200/INLEXZO), cho thấy kết quả đáp ứng hoàn toàn được xác nhận [7]

Các hướng điều trị mới đang nghiên cứu

Ngoài ra, các nhà khoa học đang tìm hiểu virus ly giải u (oncolytic viruses) như một hướng điều trị tiềm năng cho ung thư bàng quang [4]. Đây là lĩnh vực đang được đánh giá qua các thử nghiệm lâm sàng và nghiên cứu, với mục tiêu bổ sung thêm lựa chọn cho người bệnh, đặc biệt trong bối cảnh tái phát vẫn là thách thức lớn [4].

Với những trường hợp cần xạ trị (radiotherapy) chỉ tập trung vào bàng quang, các kỹ thuật hiện đại như VMAT và IMRT đang được so sánh để tối ưu liều xạ [6]. Bạn có thể hỏi bác sĩ về kỹ thuật xạ trị phù hợp với tình trạng của mình.

Điều trị cho người cao tuổi

Nếu bạn lớn tuổi, việc đánh giá tổng thể sức khỏe rất quan trọng. Đánh giá lão khoa toàn diện (comprehensive geriatric assessment, viết tắt CGA) đã góp phần vào quyết định điều trị ở khoảng 19% người bệnh cao tuổi mắc ung thư bàng quang [5]. Công cụ này giúp cân nhắc giảm cường độ điều trị ở người có tình trạng suy yếu (frailty), đồng thời hỗ trợ lựa chọn khi có nhiều phương án khác nhau [5]. Nếu bạn hoặc người thân đã lớn tuổi, hãy hỏi bác sĩ xem việc đánh giá này có phù hợp không.

Chăm sóc toàn diện: sức khỏe tinh thần và đời sống riêng tư

Sống chung với ung thư bàng quang không chỉ là kiểm soát khối u. Nhiều người trải qua căng thẳng tâm lý, cảm giác mất động lực, rối loạn chức năng tình dục và thay đổi về hình ảnh bản thân [9]. Những khó khăn này rất thật và xứng đáng được quan tâm.

Một nhóm chuyên gia đa ngành đã thống nhất khuyến nghị đưa việc trao đổi về sức khỏe tinh thần và đời sống riêng tư vào chăm sóc thường quy, bao gồm việc bình thường hóa những cuộc trò chuyện này, sàng lọc định kỳ, phân biệt giữa trầm cảm và mất động lực, tư vấn sức khỏe tình dục có cấu trúc, cùng lộ trình chuyển tuyến sớm [9]. Nếu bạn cảm thấy nặng nề về mặt cảm xúc, đây không phải điều cần giấu kín. Hãy chia sẻ với đội ngũ chăm sóc.

Các tổ chức y tế cũng ngày càng chú trọng đến kết quả do người bệnh tự báo cáo (patient-reported outcomes, viết tắt PROs), nhằm ghi nhận tác động của điều trị từ chính góc nhìn của bạn [2]. Điều này có nghĩa là tiếng nói của bạn về chất lượng cuộc sống ngày càng được xem trọng.

Lời kết

Điều trị ung thư bàng quang đang có nhiều thay đổi, từ cách phân nhóm nguy cơ, các lựa chọn giữ bàng quang, cho đến việc chăm sóc sức khỏe tinh thần và đời sống riêng tư. Mỗi người bệnh có tình trạng và mong muốn riêng, nên không có một phác đồ chung phù hợp cho tất cả.

Những thông tin trên chỉ mang tính tham khảo và có thể chưa phản ánh đầy đủ trường hợp cụ thể của bạn. Hãy trao đổi chi tiết với bác sĩ điều trị để cùng lựa chọn hướng đi phù hợp nhất với sức khỏe, mong muốn và hoàn cảnh của bạn.

Bối cảnh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, ung thư nói chung vẫn tạo gánh nặng lớn, với 177.404 ca mắc mới, 111.015 ca tử vong và 404.153 người đang sống trong vòng 5 năm sau chẩn đoán theo GLOBOCAN 2024. Ung thư bàng quang không nằm trong nhóm ba ung thư mắc mới hàng đầu được nêu trong thống kê này, vì vậy không nên tự suy đoán mức độ phổ biến của bệnh từ các con số chung. Bệnh thường có biểu hiện đái máu, đái nhiều lần, đái khó hoặc đái buốt. Những triệu chứng này có thể do nhiều nguyên nhân, nhưng cần được khám sớm, nhất là khi kéo dài hoặc tái diễn.

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, chẩn đoán xác định dựa vào nội soi bàng quang, sinh thiết và xét nghiệm mô bệnh học. Bác sĩ sẽ đánh giá giai đoạn bằng thăm khám, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh để lựa chọn điều trị phù hợp. Điều trị thường phối hợp nhiều phương pháp, gồm phẫu thuật, hóa trị tại bàng quang hoặc toàn thân và xạ trị. Vì bệnh có thể tái phát, người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám và theo dõi được chỉ định.

Người có dấu hiệu nghi ngờ nên đến cơ sở chuyên khoa ung bướu hoặc bệnh viện có chuyên khoa tiết niệu và ung bướu để được đánh giá đầy đủ. Khi lập kế hoạch khám và điều trị, hãy hỏi nhân viên y tế về quyền lợi bảo hiểm y tế, các khoản được chi trả và giấy tờ cần chuẩn bị.

Nguồn tham khảo

1. From hematuria warning to precision immunotherapy: an AI-assisted cross-platform analysis of bladder cancer information on social media. PMC
2. Patient-Reported Outcome Instruments in Non-Muscle-Invasive Bladder Cancer (NMIBC): A Systematic Review. PMC
3. Molecular Classifications and Candidate Biomarkers for Personalizing BCG Therapy in Non-Muscle-Invasive Bladder Cancer. PMC
4. Updated oncolytic viruses for the treatment of bladder cancer: a systematic review. PMC
5. Real-world Impact of Integrating Comprehensive Geriatric Assessment into Clinical Treatment Decision-making for Older Patients with Bladder Cancer. PMC
6. Regional patterns of incidental pelvic nodal irradiation during bladder-only radiotherapy: A paired dosimetric analysis of VMAT and IMRT. PMC
7. Gemcitabine-Based Bladder Preservation in BCG-Unresponsive High-Risk NMIBC: Evidence, Limitations, and Clinical Positioning. PMC
8. Management of high-risk non-muscle invasive bladder cancer: a real-world study in North America, Europe and Japan. PMC
9. Difficult conversations in bladder cancer survivorship: Integrating mental health and intimacy into routine urologic care. PMC