Blinatumomab (Blincyto)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Blinatumomab (biệt dược Blincyto, hãng Amgen) là một thuốc miễn dịch thuộc nhóm kháng thể hai đặc hiệu, cụ thể là kháng thể "kết nối tế bào T" (bispecific T cell engager, BiTE). [1] [2] [3]

Một đầu của thuốc gắn vào protein CD3 trên tế bào lympho T khoẻ mạnh (tế bào miễn dịch có khả năng giết tế bào ung thư); đầu kia gắn vào protein CD19 trên tế bào lympho B, chính là loại tế bào bị ung thư hoá trong bệnh bạch cầu cấp dòng lympho B. Bằng cách kéo hai loại tế bào lại sát nhau, thuốc giúp tế bào T tiêu diệt tế bào bạch cầu ác tính hiệu quả hơn. [1]

Blincyto được truyền tĩnh mạch liên tục bằng bơm tiêm điện suốt nhiều tuần. Một chu kỳ thường gồm 4 tuần truyền liên tục, sau đó nghỉ một khoảng thời gian (2 tuần hoặc 8 tuần tuỳ chỉ định). [3] Ngoài những ngày đầu theo dõi tại bệnh viện, phần còn lại của chu kỳ có thể truyền ngoại trú bằng bơm. Người bệnh tuyệt đối không tự chỉnh bơm, và nếu bơm báo động hoặc có trục trặc phải liên hệ ngay bác sĩ hoặc điều dưỡng. [3] Trước mỗi đợt, người bệnh được dùng thuốc dự phòng để giảm phản ứng. [2]

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, Blincyto dùng cho người lớn và trẻ em từ 1 tháng tuổi trở lên bị bệnh bạch cầu cấp dòng lympho tiền thân tế bào B có CD19 dương tính, trong ba tình huống: [1] [3]

• Đang lui bệnh hoàn toàn lần một hoặc lần hai nhưng vẫn còn tồn dư bệnh tối thiểu (MRD), tức là xét nghiệm rất nhạy vẫn phát hiện một lượng nhỏ tế bào ác tính.
• Bệnh tái phát hoặc kháng trị.
• Bệnh không có nhiễm sắc thể Philadelphia, đang ở giai đoạn củng cố của phác đồ hoá trị nhiều giai đoạn.

Thuốc chỉ nên dùng dưới sự giám sát của bác sĩ có kinh nghiệm điều trị ung thư. [2] Ở nhiều người bệnh, Blincyto là "cầu nối" để đạt lui bệnh sâu trước khi ghép tế bào gốc tạo máu đồng loài. [3]

Hiệu quả theo nghiên cứu

• Tồn dư bệnh tối thiểu (nghiên cứu BLAST): ở 86 người lớn đang lui bệnh nhưng còn MRD, sau một chu kỳ Blincyto, khoảng 85% người ở lần lui bệnh thứ nhất và 72% người ở lần lui bệnh thứ hai không còn phát hiện được MRD. Phần lớn sau đó được ghép tế bào gốc. [3]
• Tái phát hoặc kháng trị (nghiên cứu TOWER): 405 người lớn được chia ngẫu nhiên dùng Blincyto hoặc hoá trị chuẩn. Nhóm dùng Blincyto sống lâu hơn (trung vị 7,7 tháng so với 4,0 tháng) và có tỷ lệ lui bệnh hoàn toàn cao gấp khoảng đôi (34% so với 16%). [3]
• Củng cố ở người mới chẩn đoán (nghiên cứu E1910): ở người lớn bệnh không có nhiễm sắc thể Philadelphia, sau khi đạt lui bệnh và hết MRD, thêm các chu kỳ Blincyto vào hoá trị củng cố giúp tăng tỷ lệ sống sau 3 năm lên khoảng 85%, so với 69% khi chỉ hoá trị. [3]
• Nhãn thuốc cũng ghi nhận lợi ích ở trẻ em tái phát và ở người bệnh có nhiễm sắc thể Philadelphia (nghiên cứu ALCANTARA). [3]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ thường gặp nhất gồm sốt, phản ứng khi truyền, đau đầu, nhiễm trùng, đau cơ xương, giảm bạch cầu trung tính, buồn nôn, thiếu máu, giảm tiểu cầu và tiêu chảy. [3] Nhãn thuốc có cảnh báo đóng khung (mức cảnh báo cao nhất) về hai nguy cơ: [3]

• Hội chứng giải phóng cytokine (CRS): phản ứng viêm toàn thân, có thể đe doạ tính mạng. Báo ngay nếu sốt, mệt, yếu, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, nôn, ớn lạnh, phát ban, sưng mặt, thở khò khè hoặc khó thở. [2] [3]
• Độc tính thần kinh, bao gồm hội chứng độc tính thần kinh liên quan tế bào hiệu ứng miễn dịch (ICANS). Khoảng 13% người bệnh có độc tính thần kinh nặng. Báo ngay nếu co giật, run không kiểm soát, nói khó, nói lắp, lú lẫn, mất thăng bằng, lơ mơ hoặc mất ý thức, mất ngủ. [2] [3]

Các nguy cơ quan trọng khác: [3]

• Nhiễm trùng nặng (nhiễm trùng huyết, viêm phổi, nhiễm trùng chỗ đặt ống thông) ở khoảng một phần tư người bệnh.
• Hội chứng ly giải khối u, giảm bạch cầu trung tính và sốt giảm bạch cầu.
• Tăng men gan, viêm tuỵ (đã có ca tử vong khi dùng cùng dexamethasone), và thay đổi chất trắng não trên phim cộng hưởng từ, nhất là ở người từng xạ trị sọ não hoặc hoá trị liều cao.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Người bệnh thường được truyền và theo dõi tại bệnh viện trong vài ngày đầu của chu kỳ thứ nhất và chu kỳ thứ hai, cũng như khi điều trị bị gián đoạn rồi bắt đầu lại, để phát hiện sớm tác dụng phụ. [3]
• Xét nghiệm công thức máu, men gan, điện giải, chức năng thận định kỳ; theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng và viêm tuỵ (đau bụng dữ dội, kéo dài, có thể kèm buồn nôn, nôn). [3]
• Không lái xe hay làm việc nguy hiểm như vận hành máy móc nặng trong suốt thời gian đang truyền Blincyto, vì có nguy cơ co giật hoặc mất ý thức. [3]
• Giữ sạch vùng da quanh ống thông tĩnh mạch để giảm nguy cơ nhiễm trùng. [3]
• Thuốc phải được pha và truyền đúng quy trình; đã có sai sót pha chế dẫn đến quá liều hoặc thiếu liều. [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Vắc xin: không tiêm vắc xin sống ít nhất 2 tuần trước khi bắt đầu, trong khi điều trị và cho đến khi hệ miễn dịch hồi phục sau chu kỳ cuối. [3]
• Mang thai và cho con bú: thuốc có thể gây hại cho thai nhi. Phụ nữ có khả năng mang thai cần thử thai trước khi điều trị, tránh thai hiệu quả trong khi điều trị và 48 giờ sau liều cuối; không cho con bú trong cùng khoảng thời gian. [3]
• Báo bác sĩ nếu từng co giật, lú lẫn, mất thăng bằng, khó nói, hoặc mắc hội chứng Down. [2]
• Kể đủ tất cả thuốc, thực phẩm chức năng, thảo dược đang dùng. [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Con tôi hoặc tôi có còn tồn dư bệnh tối thiểu không, và Blincyto có giúp xoá MRD trước khi ghép không?
• Tôi phải nằm viện bao lâu ở mỗi chu kỳ, và có thể mang bơm truyền về nhà không?
• Khi bơm truyền báo động hoặc ống thông bị tuột, tôi cần làm gì và gọi ai?
• Dấu hiệu nào của hội chứng giải phóng cytokine và độc tính thần kinh cần đến viện ngay?
• Sau Blincyto, tôi có được ghép tế bào gốc không, và thời điểm nào là phù hợp?
• Khi nào tôi hoặc con tôi được tiêm lại vắc xin?
• Thuốc có sẵn ở Việt Nam không, bảo hiểm y tế có chi trả không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Blinatumomab
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Blinatumomab
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Blincyto (Blinatumomab) Kit [Amgen, Inc]