Các phương pháp điều trị ung thư xương hiện nay

Điều trị ung thư xương hiện nay thường phối hợp nhiều phương pháp, chủ yếu là phẫu thuật, hóa trị và xạ trị, tùy theo loại ung thư, vị trí u, mức độ lan rộng và thể trạng người bệnh. Mục tiêu không chỉ là kiểm soát ung thư mà còn cố gắng bảo tồn chức năng chi, giảm đau và duy trì chất lượng sống khi có thể.

Ung thư xương không phải là một bệnh duy nhất. Các ung thư xương nguyên phát thường gặp hơn ở trẻ em, thiếu niên và người trẻ gồm sarcoma xương, sarcoma Ewing; trong khi u sụn ác tính và một số sarcoma khác có thể gặp ở người lớn. Mỗi loại đáp ứng điều trị khác nhau, vì vậy cần chẩn đoán mô bệnh học chính xác trước khi lập kế hoạch.

Chẩn đoán, đánh giá giai đoạn và lập kế hoạch điều trị

Trước khi điều trị, bác sĩ cần xác định khối u là ung thư xương nguyên phát hay ung thư từ cơ quan khác di căn đến xương. Đây là điểm rất quan trọng vì phương án điều trị của hai tình huống này có thể khác nhau đáng kể.

Quy trình thường gồm khám lâm sàng, chụp X quang, cộng hưởng từ để đánh giá mức độ tổn thương tại xương và mô mềm lân cận, cùng các xét nghiệm hình ảnh để tìm tổn thương ở nơi khác, đặc biệt là phổi. Sau đó, sinh thiết lấy một phần mô u giúp xác định chính xác loại tế bào ung thư. Sinh thiết cần được thực hiện theo kế hoạch của cơ sở chuyên về ung bướu xương vì đường sinh thiết có thể ảnh hưởng đến cuộc mổ sau này.

Sarcoma xương và sarcoma Ewing là những ung thư hiếm nhưng diễn tiến có thể nhanh, thường ảnh hưởng đến trẻ em, thiếu niên và người trưởng thành trẻ [2]. Một số khối u có thể đã lan đến phổi khi được phát hiện, như các trường hợp sarcoma Ewing được mô tả trong nghiên cứu [1], [3]. Vì vậy, việc đánh giá giai đoạn đầy đủ giúp bác sĩ quyết định nên ưu tiên điều trị toàn thân, phẫu thuật tại chỗ, hay phối hợp cả hai.

Người bệnh nên được thảo luận trong hội đồng đa chuyên khoa, gồm bác sĩ ung bướu nội khoa, phẫu thuật viên ung bướu xương, xạ trị, chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh, phục hồi chức năng và các chuyên gia liên quan. Điều này đặc biệt cần thiết với ung thư hiếm, khối u lớn, u gần khớp hoặc đã di căn.

Phẫu thuật: kiểm soát khối u và cố gắng bảo tồn chi

Phẫu thuật là phương pháp then chốt để kiểm soát khối u tại xương trong nhiều trường hợp ung thư xương có thể mổ được. Mục tiêu là lấy u với diện cắt an toàn, nghĩa là cố gắng loại bỏ toàn bộ phần ung thư cùng một vùng mô lành phù hợp xung quanh, nhằm giảm nguy cơ tái phát tại chỗ.

Ngày nay, bảo tồn chi thường được cân nhắc khi có thể lấy hết u mà vẫn giữ được mạch máu, thần kinh và chức năng chi ở mức chấp nhận được. Sau khi cắt đoạn xương bệnh, bác sĩ có thể tái tạo bằng khớp nhân tạo, vật liệu ghép, xương ghép, hoặc các kỹ thuật tái tạo sinh học. Ví dụ, một báo cáo về sarcoma Ewing vùng vai cho thấy sau hóa trị trước mổ, người bệnh được cắt u và tái tạo bằng mảnh xương mác ghép, đạt kết quả chức năng tốt trong thời gian theo dõi được báo cáo [3].

Ở trẻ nhỏ, việc tái tạo còn khó hơn vì xương tiếp tục phát triển. Một kỹ thuật được báo cáo trong sarcoma Ewing xương chày là lấy bỏ toàn bộ đoạn xương mang u, chiếu xạ đoạn xương đó bên ngoài cơ thể để xử lý tế bào u, sau đó ghép trở lại kết hợp che phủ mô mềm bằng vạt tự do [5]. Đây là kỹ thuật phức tạp, chỉ phù hợp với trường hợp được chọn lọc và cần đội ngũ chuyên sâu.

Cắt cụt chi vẫn có thể cần thiết nếu u xâm lấn rộng, không thể bảo đảm diện cắt an toàn, có nhiễm trùng nặng, tổn thương mạch thần kinh quan trọng hoặc việc bảo tồn chi dự kiến cho chức năng quá kém. Cắt cụt không đồng nghĩa với thất bại điều trị. Trong một số tình huống, đây là cách an toàn nhất để kiểm soát ung thư, sau đó người bệnh có thể được phục hồi chức năng và sử dụng chi giả.

Hóa trị, xạ trị và điều trị toàn thân

Hóa trị là dùng thuốc tiêu diệt hoặc kìm hãm tế bào ung thư trên toàn cơ thể. Phương pháp này đặc biệt quan trọng trong sarcoma xương và sarcoma Ewing, vì các tế bào ung thư có thể đã lan vi thể, tức chưa nhìn thấy được trên hình ảnh học.

Hóa trị có thể dùng trước phẫu thuật để làm nhỏ u, hỗ trợ bảo tồn chi và đánh giá mức độ đáp ứng của khối u. Trong một trường hợp sarcoma Ewing có nốt ở phổi và phần u lan vào mô mềm, hóa trị trước mổ đi kèm sự biến mất của các nốt phổi và phần lan mô mềm trên đánh giá sau đó [3]. Tuy nhiên, đây là kết quả từ một ca bệnh, không có nghĩa mọi người bệnh đều đáp ứng giống nhau.

Hóa trị cũng thường được tiếp tục sau phẫu thuật để điều trị các tế bào ung thư còn sót ở mức vi thể. Tác dụng không mong muốn có thể gồm mệt mỏi, buồn nôn, rụng tóc, giảm tế bào máu, tăng nguy cơ nhiễm trùng và ảnh hưởng đến một số cơ quan tùy thuốc sử dụng. Bác sĩ sẽ theo dõi xét nghiệm máu, chức năng tim, thận, gan và điều chỉnh kế hoạch khi cần.

Xạ trị dùng tia năng lượng cao tác động vào vùng u. Sarcoma Ewing thường nhạy với xạ trị hơn một số ung thư xương khác, do đó xạ trị có thể được dùng khi không thể phẫu thuật, sau mổ nếu nguy cơ còn tế bào u tại chỗ, hoặc để giảm đau và kiểm soát tổn thương di căn. Với sarcoma xương, vai trò xạ trị thường hạn chế hơn, nhưng vẫn có thể được cân nhắc trong các tình huống chuyên biệt.

Điều trị nhắm trúng đích và miễn dịch trị liệu đang được nghiên cứu nhằm cá thể hóa điều trị dựa trên đặc điểm gene, phân tử của khối u. Sarcoma Ewing thường có bất thường nhiễm sắc thể liên quan đến protein EWS FLI ở phần lớn người bệnh được nêu trong tài liệu, mở ra hướng nghiên cứu điều trị đích trong tương lai [1]. Tuy vậy, y học chính xác trong sarcoma xương hiện vẫn gặp khó khăn do tính đa dạng sinh học của u, số người bệnh ít và bằng chứng lâm sàng còn hạn chế, nhất là ở bệnh tái phát hoặc di căn [4]. Vì thế, các phương pháp mới thường được cân nhắc tại trung tâm chuyên sâu hoặc trong nghiên cứu lâm sàng phù hợp.

Khi ung thư đã di căn, tái phát và chăm sóc hỗ trợ

Nếu ung thư lan đến phổi, bác sĩ sẽ đánh giá số lượng, vị trí tổn thương, khả năng kiểm soát u nguyên phát, đáp ứng với điều trị toàn thân và sức khỏe chung trước khi quyết định. Một số người bệnh được chọn lọc có thể phẫu thuật lấy các nốt di căn phổi. Nghiên cứu trên người bệnh sarcoma đã mổ di căn phổi cho thấy việc lấy hết u quan sát được và thời điểm xuất hiện di căn có liên quan đến kết quả điều trị; tuy nhiên, nghiên cứu này không thể khẳng định phẫu thuật phù hợp hay có lợi cho mọi trường hợp [6].

Khi bệnh tái phát hoặc không thể chữa khỏi hoàn toàn, điều trị vẫn rất có ý nghĩa. Mục tiêu có thể là làm chậm tiến triển bệnh, giảm đau, ngăn gãy xương, duy trì vận động và hỗ trợ tinh thần. Chăm sóc giảm nhẹ không chỉ dành cho giai đoạn cuối mà có thể bắt đầu song song với điều trị ung thư. Các biện pháp gồm kiểm soát đau, dinh dưỡng, vật lý trị liệu, hỗ trợ tâm lý, phòng ngừa té ngã và hướng dẫn người nhà chăm sóc.

Về thông tin chung, người bệnh không nên tự dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng hoặc chế độ ăn quá kiêng khem với hy vọng thay thế điều trị ung thư. Một số sản phẩm có thể ảnh hưởng đến hóa trị, gây tổn thương gan thận hoặc làm tăng nguy cơ chảy máu. Hãy báo cho bác sĩ biết tất cả thuốc và sản phẩm đang dùng.

Mỗi ca ung thư xương là khác nhau. Người bệnh và gia đình nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về loại ung thư, mục tiêu điều trị, lợi ích, nguy cơ, khả năng bảo tồn chi và kế hoạch theo dõi lâu dài.

Nguồn tham khảo

1. Askin Tumor Presents with Ewing Sarcoma of the Femur in Young Female Patient: Case Report and Literature Review. PMC
2. Assessment of Clinical Time Intervals Along the Patient Journey with Overall Survival in Localized Osteosarcoma and Ewing Sarcoma: A 20-Year Tertiary Sarcoma Centre Experience. PMC
3. Proximal Humerus Ewing Sarcoma: Technical Challenges and Strategies for Bone Defect Reconstruction. PMC
4. Precision oncology in the treatment of patients with bone sarcomas: an up-to-date narrative review. PMC
5. Limb Salvage for Entire Tibial Ewing Sarcoma in a 4-year-Old Child Using Extracorporeal Irradiation and Free Flap Reconstruction: A Case Report and Surgical Technique. PMC
6. Clinicopathological Prognostic Factors After Pulmonary Metastasectomy for Bone and Soft-Tissue Sarcoma: A Single-Centre Retrospective–Prospective Cohort Study. PMC