Hoá trị trong điều trị ung thư xương: những điều người bệnh nên biết

Ung thư xương nguyên phát là nhóm bệnh ung thư hiếm gặp, phát sinh từ xương hoặc mô liên quan đến xương. Nhóm này không chỉ gồm một bệnh duy nhất mà có nhiều thể khác nhau, trong đó u xương ác tính osteosarcoma, sarcoma Ewing và chondrosarcoma là những bệnh thường được nhắc đến. Mỗi thể bệnh có đặc điểm sinh học, vị trí xuất hiện, cách đáp ứng điều trị và kế hoạch chăm sóc riêng. Vì vậy, khi nghe nói đến hoá trị, người bệnh cần biết rằng việc có dùng hoá trị hay không, dùng vào thời điểm nào và phối hợp với phẫu thuật ra sao phụ thuộc nhiều vào chẩn đoán chính xác của từng cá nhân. [1][3]

Trong các nguồn nghiên cứu hiện có, sarcoma Ewing là thể ung thư xương có nhiều thông tin trực tiếp nhất về vai trò của hoá trị. Các báo cáo cho thấy hoá trị có thể được sử dụng trước phẫu thuật, sau phẫu thuật, hoặc là một phần của điều trị khi bệnh đã lan tới nơi khác. Tuy nhiên, đây là những quyết định cần được đưa ra bởi nhóm điều trị đa chuyên khoa, dựa trên kết quả sinh thiết, hình ảnh học, đánh giá giai đoạn bệnh và khả năng thực hiện phẫu thuật bảo tồn chi thể. [1][2][5]

Vì sao cần xác định đúng loại ung thư xương trước khi hoá trị?

Trước khi bắt đầu điều trị, bước quan trọng là xác nhận chính xác bản chất khối u. Sarcoma Ewing có thể gây khó khăn trong chẩn đoán vì hình ảnh dưới kính hiển vi của bệnh có thể giống một số loại u tế bào tròn nhỏ, chưa biệt hoá khác. Chỉ dựa vào biểu hiện lâm sàng hoặc hình ảnh chụp chiếu có thể chưa đủ để kết luận. [4]

Thông thường, bác sĩ cần lấy mẫu mô bằng sinh thiết để làm xét nghiệm giải phẫu bệnh và hoá mô miễn dịch. Trong những trường hợp khó, xét nghiệm phân tử nhằm tìm bất thường tái sắp xếp gen EWSR1 có thể hỗ trợ làm rõ chẩn đoán sarcoma Ewing. Nghiên cứu về hai trường hợp nghi ngờ sarcoma Ewing cho thấy sự không chắc chắn trong chẩn đoán có thể xảy ra khi người bệnh có tuổi không điển hình, vị trí bệnh khác thường, có hạch hoặc mô bệnh học không giống biểu hiện kinh điển. [4]

Điều này rất quan trọng với người bệnh vì hoá trị không nên được xem là một lựa chọn chung cho mọi khối u ở xương. Khi chưa biết chắc thể bệnh, lựa chọn điều trị có thể chưa phù hợp. Một chẩn đoán chính xác giúp nhóm điều trị xác định mục tiêu hoá trị, dự kiến phẫu thuật và theo dõi đáp ứng tốt hơn. [4]

Hoá trị có vai trò gì trong sarcoma Ewing?

Hoá trị là điều trị bằng thuốc chống ung thư. Trong các báo cáo về sarcoma Ewing, hoá trị thường không đứng riêng lẻ mà được đặt trong một kế hoạch điều trị phối hợp. Kế hoạch này có thể gồm hoá trị, phẫu thuật cắt bỏ khối u và tái tạo phần xương hoặc mô mềm bị lấy đi. [1][2][5]

Một mục tiêu quan trọng của hoá trị trước mổ là làm giảm biểu hiện của bệnh trước khi phẫu thuật. Báo cáo một người bệnh 29 tuổi bị sarcoma Ewing ở đầu trên xương cánh tay cho thấy khối u đã lan vào cơ tam đầu và có các nốt ở phổi khi đánh giá giai đoạn bệnh. Sau hoá trị trước phẫu thuật, phần lan vào mô mềm và các nốt phổi được ghi nhận là biến mất hoàn toàn trên đánh giá. Sau đó, người bệnh được phẫu thuật lấy u và tái tạo xương. [1]

Trường hợp này cho thấy hoá trị trước mổ có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho điều trị tại chỗ ở một số người bệnh. Tuy vậy, đây là một báo cáo ca bệnh, nên không thể hiểu rằng mọi người bệnh đều sẽ có đáp ứng giống nhau. Mức độ đáp ứng có thể khác nhau tùy loại u, mức độ lan rộng, đặc điểm sinh học của khối u và nhiều yếu tố cá nhân khác. [1][3]

Ở một trẻ 4 tuổi bị sarcoma Ewing lan dọc thân xương chày, nhóm đa chuyên khoa đã quyết định dùng hoá trị trước phẫu thuật theo phác đồ của Children’s Oncology Group AEWS0031. Sau đó, trẻ được phẫu thuật bảo tồn chi thể. Trường hợp này nhấn mạnh rằng khi khối u xương rộng và người bệnh còn rất nhỏ, điều trị không chỉ hướng đến kiểm soát ung thư mà còn phải tính đến chức năng chi và sự phát triển về sau. [2]

Hoá trị trước phẫu thuật có thể hỗ trợ bảo tồn chi thể

Trước đây, khi u xương ác tính có kích thước lớn hoặc nằm gần cấu trúc quan trọng, khả năng bảo tồn chi có thể rất khó khăn. Ngày nay, trong một số tình huống, hoá trị trước mổ kết hợp phẫu thuật chuyên sâu và tái tạo có thể giúp bác sĩ hướng đến việc giữ lại chi thể. Tuy nhiên, đây không phải là mục tiêu duy nhất và cũng không phải lúc nào cũng thực hiện được. Mục tiêu trước hết vẫn là lấy bỏ khối u một cách phù hợp về mặt ung thư học. [1][2]

Vùng đầu trên xương cánh tay là một ví dụ khó vì khu vực này có cấu trúc thần kinh, mạch máu và cơ quan trọng. Báo cáo ở người bệnh 29 tuổi cho thấy khối u không xâm lấn bó mạch thần kinh, cơ delta hay nhóm cơ chóp xoay, dù đã lan tới cơ tam đầu. Sau hoá trị, người bệnh được cắt u và tái tạo bằng mảnh ghép xương mác không có mạch nuôi, kết hợp dụng cụ cố định. Sau 30 tháng theo dõi, báo cáo không ghi nhận tái phát và chức năng chi đạt kết quả tốt theo thang điểm chức năng của hệ cơ xương. [1]

Ở trẻ nhỏ có tổn thương toàn bộ thân xương chày, phẫu thuật bảo tồn chi thể còn phức tạp hơn vì cần cân nhắc phần xương sẽ phát triển trong tương lai. Trong báo cáo này, sau hoá trị trước mổ, phần xương mang u được cắt nguyên khối, chiếu xạ ngoài cơ thể để xử lý rồi được ghép lại, kèm che phủ bằng vạt tự do có mạch máu. Đây là kỹ thuật phức tạp, được thực hiện trong bối cảnh đánh giá kỹ lưỡng của nhóm chuyên gia. [2]

Những ví dụ này không có nghĩa là mọi người bệnh ung thư xương đều có thể hoặc nên được bảo tồn chi. Quyết định còn phụ thuộc vào vị trí u, mức độ xâm lấn mô mềm, liên quan với mạch máu thần kinh, khả năng lấy sạch khối u và phương án tái tạo sau mổ. Hoá trị có thể là một phần giúp tăng khả năng thực hiện kế hoạch này, nhưng không thay thế phẫu thuật khi phẫu thuật cần thiết. [1][2]

Hoá trị sau phẫu thuật có thể được đưa vào kế hoạch điều trị

Hoá trị cũng có thể được tiếp tục sau phẫu thuật. Một báo cáo về sarcoma Ewing ở xương hàm dưới của trẻ 14 tuổi mô tả điều trị gồm hoá trị trước mổ, phẫu thuật cắt một phần xương hàm dưới, tái tạo ngay bằng mảnh ghép sụn sườn và hoá trị sau mổ. Sau 6 tháng theo dõi, trẻ chưa có bằng chứng tái phát, đồng thời duy trì được sự cân đối khuôn mặt và chức năng miệng ở mức thỏa đáng. [5]

Thông tin này cho thấy hoá trị có thể được sắp xếp ở cả hai thời điểm, trước và sau phẫu thuật, trong một kế hoạch liên tục. Tuy nhiên, báo cáo không cho phép kết luận một cách đơn giản rằng mọi người bệnh đều cần cùng lịch điều trị. Bác sĩ sẽ cân nhắc loại u, mức độ bệnh, kết quả điều trị ban đầu và tình trạng hồi phục sau mổ để xây dựng kế hoạch phù hợp. [5]

Khi ung thư xương có dấu hiệu lan rộng

Đánh giá giai đoạn bệnh nhằm xác định u chỉ ở vị trí ban đầu hay đã có dấu hiệu lan tới nơi khác. Trong báo cáo sarcoma Ewing ở đầu trên xương cánh tay, các nốt ở phổi được phát hiện khi đánh giá bệnh ở xa. Việc các nốt này biến mất sau hoá trị trước mổ là một dấu hiệu đáp ứng được ghi nhận ở chính người bệnh đó. [1]

Với bệnh ung thư xương nguyên phát nói chung, các tài liệu gần đây cũng lưu ý rằng điều trị bệnh di căn vẫn là một thách thức và kết quả điều trị còn hạn chế. Nghiên cứu tổng quan về các chiến lược mới ở osteosarcoma, sarcoma Ewing và chondrosarcoma cho thấy các hướng như thuốc ức chế tyrosine kinase nhắm VEGFR, thuốc tác động đáp ứng tổn thương DNA, liệu pháp nhắm MYC, thuốc miễn dịch và liệu pháp hướng đến các dấu ấn bề mặt tế bào đang được nghiên cứu. [3]

Dù vậy, phần lớn những hướng điều trị này vẫn đang được đánh giá. Một số thuốc nhắm trúng đích đã cho thấy hoạt tính đơn trị liệu không kéo dài, trong khi các phối hợp với hoá trị hoặc thuốc miễn dịch đang tiếp tục được nghiên cứu. Điều này có nghĩa là các phương pháp mới có thể mang lại hy vọng cho một số bối cảnh, nhưng chưa nên được hiểu là đã thay thế hoá trị hoặc phẫu thuật tiêu chuẩn cho tất cả người bệnh. [3]

Điều trị cần sự phối hợp của nhiều chuyên khoa

Ung thư xương thường đòi hỏi sự tham gia của nhiều chuyên khoa. Người bệnh có thể gặp bác sĩ ung thư nội khoa để xây dựng kế hoạch hoá trị, bác sĩ phẫu thuật ung bướu chỉnh hình hoặc phẫu thuật hàm mặt tùy vị trí u, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ giải phẫu bệnh, chuyên gia phục hồi chức năng và đội ngũ điều dưỡng. Những trường hợp có tái tạo xương, ghép xương hoặc che phủ khuyết hổng mô mềm có thể cần thêm chuyên gia vi phẫu và tái tạo. [1][2][5]

Vai trò của nhóm đa chuyên khoa đặc biệt rõ trong các trường hợp phức tạp. Ở trẻ bị sarcoma Ewing xương chày, quyết định điều trị được đưa ra sau thảo luận đa chuyên khoa. Ở bệnh nhân có u đầu trên xương cánh tay, việc đánh giá mức độ liên quan tới cơ, mạch máu và thần kinh có ý nghĩa quan trọng trong việc lập kế hoạch cắt u và tái tạo. [1][2]

Người bệnh và gia đình có thể chủ động hỏi bác sĩ về loại ung thư xương đã được xác định, mục tiêu của hoá trị trong trường hợp của mình, thời điểm dự kiến phẫu thuật, khả năng tái tạo xương hoặc bảo tồn chi, cũng như kế hoạch theo dõi sau điều trị. Những câu hỏi này có thể giúp người bệnh hiểu rõ hơn quá trình điều trị dài và phức tạp.

Điều cần nhớ

Hoá trị là một phần quan trọng trong điều trị nhiều trường hợp sarcoma Ewing, đặc biệt khi được phối hợp với phẫu thuật. Hoá trị trước mổ có thể giúp kiểm soát biểu hiện của u và hỗ trợ kế hoạch điều trị tại chỗ ở một số trường hợp. Hoá trị sau mổ cũng có thể được sử dụng trong kế hoạch điều trị phối hợp. [1][2][5]

Tuy nhiên, ung thư xương là nhóm bệnh đa dạng. Bằng chứng trong các nguồn này tập trung nhiều vào sarcoma Ewing và các báo cáo ca bệnh, nên không thể áp dụng máy móc cho osteosarcoma, chondrosarcoma hoặc mọi loại u xương khác. Chẩn đoán mô bệnh học chính xác, đánh giá giai đoạn đầy đủ và trao đổi trong nhóm đa chuyên khoa là nền tảng để lựa chọn điều trị. [3][4]

Nếu bạn hoặc người thân đang được đề nghị hoá trị vì ung thư xương, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về lợi ích dự kiến, các bước điều trị tiếp theo và những điều cần theo dõi phù hợp với chẩn đoán của mình.

Bối cảnh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, GLOBOCAN 2024 ghi nhận tổng cộng 177.404 ca ung thư mới và 111.015 ca tử vong do ung thư. Tuy nhiên, bảng số liệu này không có dòng riêng cho ung thư xương, vì vậy không thể dùng bảng để nêu số ca mắc hoặc tử vong riêng của bệnh này. Ung thư xương nguyên phát là bệnh hiếm. Mỗi người bệnh vẫn cần được đánh giá riêng, bởi lựa chọn điều trị, trong đó có hóa trị, phụ thuộc vào chẩn đoán cụ thể và tình trạng sức khỏe.

Khi được thông báo có ung thư xương hoặc được chỉ định hóa trị, người bệnh nên đến khám và điều trị tại cơ sở chuyên khoa ung bướu để được giải thích rõ mục tiêu, kế hoạch và những điều cần theo dõi trong quá trình điều trị. Hãy mang theo các kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và giấy tờ liên quan để bác sĩ có thêm thông tin tư vấn. Người bệnh cũng nên chủ động hỏi cơ sở điều trị về quyền lợi bảo hiểm y tế, các khoản được chi trả và phần chi phí cần tự thanh toán. Sự đồng hành của gia đình và việc trao đổi thẳng thắn với nhân viên y tế có thể giúp quá trình điều trị bớt lo lắng, rõ ràng hơn.

Nguồn tham khảo

1. Proximal Humerus Ewing Sarcoma: Technical Challenges and Strategies for Bone Defect Reconstruction. PMC
2. Limb Salvage for Entire Tibial Ewing Sarcoma in a 4-year-Old Child Using Extracorporeal Irradiation and Free Flap Reconstruction: A Case Report and Surgical Technique. PMC
3. Emerging Treatments in Bone Tumors: Lessons Learned from the ESMO Annual Meeting. PMC
4. Understanding Diagnostic Challenges in Ewing Sarcoma – A Report of Two Cases. PMC
5. Ewing sarcoma of the mandible in a child—reconstruction using a chondrocostal graft. PMC