Ung thư đại trực tràng thường di căn tới đâu?

Ung thư đại trực tràng thường di căn đến gan nhất, vì máu từ ruột già và trực tràng phần lớn đi qua gan trước khi trở về tuần hoàn chung. Các vị trí có thể gặp khác là phổi, phúc mạc trong ổ bụng, hạch bạch huyết ở xa, và ít gặp hơn là xương, não hoặc những cơ quan khác. Mỗi người bệnh có kiểu lan tràn khác nhau, nên cần dựa vào hình ảnh học, xét nghiệm và đôi khi là sinh thiết để xác định chính xác.

Di căn nghĩa là gì và vì sao ung thư có thể lan đi?

Di căn là tình trạng tế bào ung thư rời khỏi khối u ban đầu ở đại tràng hoặc trực tràng, đi qua hệ bạch huyết hay mạch máu, rồi phát triển thành tổn thương mới ở cơ quan khác. Ví dụ, một tổn thương ở gan vẫn được gọi là ung thư đại trực tràng di căn gan, không phải là ung thư gan nguyên phát.

Sự lan tràn này không xảy ra giống nhau ở tất cả người bệnh. Nó phụ thuộc vào vị trí u nguyên phát, mức độ xâm lấn của khối u, tình trạng hạch, đặc điểm sinh học của tế bào ung thư và đáp ứng với điều trị. Một số ung thư tiến triển chủ yếu tại chỗ trong vùng chậu hoặc ổ bụng, trong khi một số khác dễ lan theo đường máu đến gan hay phổi.

Cần phân biệt giữa hạch bạch huyết gần khối u và di căn xa. Khi tế bào ung thư được phát hiện ở các hạch vùng quanh đại tràng hoặc trực tràng, điều này thường phản ánh bệnh đã lan theo đường bạch huyết tại chỗ. Khi ung thư xuất hiện ở cơ quan ở xa như gan, phổi hoặc phúc mạc, bệnh thường được xếp vào giai đoạn di căn. Tuy nhiên, giai đoạn bệnh cụ thể luôn cần được bác sĩ đánh giá dựa trên toàn bộ hồ sơ của từng người.

Gan là vị trí di căn thường gặp nhất

Gan là cơ quan được nhắc đến nhiều nhất khi nói về di căn của ung thư đại trực tràng. Lý do là hệ tĩnh mạch dẫn máu từ ruột đưa máu về gan. Vì vậy, các tế bào ung thư từ đại tràng có thể theo dòng máu đến gan và phát triển tại đây.

Nguồn nghiên cứu về điều trị cho thấy ung thư đại trực tràng thường lan tới gan, đồng thời nhấn mạnh rằng phẫu thuật và xạ trị định vị thân có thể là những phương án điều trị có khả năng kiểm soát triệt để trong một số trường hợp chọn lọc có di căn gan [4]. Xạ trị định vị thân là kỹ thuật dùng tia xạ tập trung rất chính xác vào tổn thương, nhằm hạn chế ảnh hưởng lên mô lành xung quanh.

Việc có di căn gan không đồng nghĩa mọi trường hợp đều giống nhau hoặc không còn lựa chọn điều trị. Bác sĩ sẽ xem xét số lượng tổn thương, vị trí tổn thương trong gan, phần gan còn lành, chức năng gan, khả năng phẫu thuật và có hay không tổn thương ở cơ quan khác. Trong một nghiên cứu hồi cứu gồm 40 người được điều trị di căn gan bằng phẫu thuật hoặc xạ trị định vị thân, tổn thương nằm ở nhiều hơn một vùng của gan liên quan với nguy cơ bệnh tiến triển cao hơn [4]. Đây là kết quả từ một cơ sở điều trị và không thể dùng để dự đoán chắc chắn cho từng cá nhân, nhưng cho thấy mức độ lan rộng trong gan có ý nghĩa khi lập kế hoạch điều trị.

Di căn gan có thể không gây triệu chứng, nhất là khi tổn thương còn nhỏ. Khi bệnh ảnh hưởng nhiều hơn, người bệnh có thể mệt, chán ăn, sụt cân, đau tức vùng bụng trên bên phải, vàng da hoặc ngứa. Những triệu chứng này không đặc hiệu và cũng có thể do nguyên nhân khác, vì thế cần khám và làm xét nghiệm thay vì tự kết luận.

Phổi, phúc mạc và các vị trí khác

Phổi là vị trí di căn thường gặp khác, đặc biệt trong ung thư trực tràng. Về mặt giải phẫu, một phần máu từ trực tràng có thể đi vào tuần hoàn chung trước khi đến gan, vì vậy tế bào ung thư có thể đến phổi. Di căn phổi đôi khi được phát hiện tình cờ trên phim chụp khi người bệnh chưa có biểu hiện rõ. Một số người có thể ho kéo dài, khó thở, đau ngực hoặc ho ra máu, nhưng các triệu chứng này cũng không chỉ riêng cho di căn.

Phúc mạc cũng là vị trí quan trọng. Phúc mạc là lớp màng mỏng lót thành bụng và bao phủ nhiều cơ quan trong ổ bụng. Khi tế bào ung thư rơi vào hoặc lan trong khoang bụng, chúng có thể tạo thành các nốt ở phúc mạc. Người bệnh có thể đầy bụng, đau bụng, bụng to dần do dịch ổ bụng, thay đổi thói quen đi tiêu hoặc tắc ruột. Tuy nhiên, hình ảnh các nốt ở phúc mạc không phải lúc nào cũng khẳng định là di căn.

Một báo cáo cho thấy các nốt phúc mạc bắt thuốc trên chụp hình có thể bị nhầm với di căn, nhưng kết quả nội soi ổ bụng và sinh thiết lại xác định đó là phản ứng viêm lành tính do dị vật, gọi là u hạt dạng hạt đậu [3]. Ý nghĩa thực tế là bác sĩ có thể cần lấy mẫu mô khi kết quả hình ảnh chưa rõ ràng, đặc biệt nếu chẩn đoán sẽ làm thay đổi hoàn toàn hướng điều trị.

Ngoài ra, ung thư đại trực tràng có thể lan đến hạch ở xa, xương, não hoặc các cơ quan khác, nhưng những vị trí này nhìn chung ít gặp hơn gan, phổi và phúc mạc. Di căn đến vú là ví dụ rất hiếm. Một báo cáo bệnh án ghi nhận di căn vú từ ung thư đại trực tràng chiếm dưới 0,5% các tổn thương ác tính ở vú [2]. Vì hiếm, khi xuất hiện một khối ở vú ở người từng mắc ung thư đại trực tràng, bác sĩ thường cần sinh thiết để phân biệt đó là ung thư vú nguyên phát hay tổn thương di căn từ cơ quan khác.

Bác sĩ xác định vị trí di căn bằng cách nào?

Đánh giá di căn thường bắt đầu bằng khám lâm sàng, xét nghiệm máu và các phương tiện hình ảnh. Chụp cắt lớp vi tính thường được dùng để khảo sát ngực, bụng và vùng chậu. Tùy tình huống, bác sĩ có thể chỉ định cộng hưởng từ để đánh giá gan hoặc vùng chậu kỹ hơn, hay chụp PET/CT khi cần làm rõ tổn thương nghi ngờ.

Hình ảnh học rất hữu ích nhưng không phải lúc nào cũng đủ để kết luận. Như trường hợp tổn thương phúc mạc lành tính có thể giống di căn trên hình ảnh [3], sinh thiết có vai trò quan trọng khi kết quả sẽ ảnh hưởng đến quyết định phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hoặc điều trị toàn thân khác.

Sau khi xác định bệnh di căn, bác sĩ còn có thể xét nghiệm đặc điểm phân tử của khối u. Một số dấu ấn như tình trạng gen RAS, BRAF, mức độ đột biến của khối u và các yếu tố khác giúp dự đoán khả năng đáp ứng với một số thuốc. Ví dụ, nghiên cứu ở người bệnh ung thư đại trực tràng di căn điều trị bằng miễn dịch kết hợp hóa trị cho thấy nhóm có gánh nặng đột biến u cao có kết quả sống còn tốt hơn nhóm có gánh nặng đột biến thấp [1]. Đây là thông tin về lựa chọn điều trị và tiên lượng, không phải dấu hiệu cho biết ung thư sẽ di căn đến cơ quan nào.

Điều người bệnh nên lưu ý

Không nên tự suy diễn rằng bất kỳ cơn đau bụng, ho hay mệt mỏi nào cũng là di căn. Nhưng người bệnh nên báo sớm với đội ngũ điều trị nếu có triệu chứng mới hoặc kéo dài như đau tăng dần, vàng da, khó thở, ho ra máu, bụng trướng, nôn ói, táo bón kèm chướng bụng, đau xương kéo dài, đau đầu khác thường hoặc yếu liệt tay chân.

Thông tin chung an toàn là duy trì tái khám đúng hẹn, mang theo kết quả chụp và xét nghiệm trước đó, ghi lại các triệu chứng để trao đổi cụ thể với bác sĩ. Không tự dùng thuốc nam, thực phẩm bổ sung hoặc thuốc giảm đau kéo dài mà không báo bác sĩ, vì một số sản phẩm có thể ảnh hưởng chức năng gan, nguy cơ chảy máu hoặc tương tác với thuốc điều trị ung thư.

Dù ung thư đại trực tràng thường di căn đến gan, phổi và phúc mạc, hướng điều trị ngày nay được cá thể hóa theo từng người bệnh. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về vị trí tổn thương, mục tiêu điều trị và các lựa chọn phù hợp nhất với tình trạng của bạn.

Nguồn tham khảo

1. Tumor mutational burden as a prognostic biomarker for survival and quality of life in metastatic colorectal cancer patients receiving anti-PD-1/PD-L1 immunotherapy. PMC
2. Bilateral breast metastatic rectal cancer with MET gene amplification: A rare case report. PMC
3. FDG-avid pulse granulomas mimicking peritoneal metastases in colorectal cancer: a case report. PMC
4. SBRT for Colorectal Cancer Liver Metastasis Is a Safe and Effective Treatment Option—A Single Institution Retrospective Analysis. PMC