Điều trị nhắm trúng đích và miễn dịch cho ung thư hắc tố da

Điều trị nhắm trúng đích và liệu pháp miễn dịch đã thay đổi đáng kể triển vọng cho nhiều người bị ung thư hắc tố da, đặc biệt khi bệnh đã lan tới hạch, không thể phẫu thuật triệt để hoặc có di căn xa. Tuy vậy, không phải mọi người bệnh đều phù hợp với cùng một thuốc, vì lựa chọn điều trị phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, khả năng phẫu thuật, xét nghiệm gen của khối u, sức khỏe tổng thể và mong muốn của người bệnh.

Khi nào cần điều trị toàn thân?

Ung thư hắc tố da thường được ưu tiên phẫu thuật nếu tổn thương còn khu trú và có thể cắt bỏ hoàn toàn. Tuy nhiên, thuốc điều trị toàn thân, tức thuốc tác động trên toàn cơ thể, có thể được chỉ định trong một số tình huống:

1. Bệnh ở giai đoạn nguy cơ tái phát cao sau phẫu thuật. Khi đó, điều trị bổ trợ có thể được cân nhắc nhằm giảm nguy cơ bệnh quay trở lại.

2. Ung thư đã lan đến hạch nhưng vẫn còn khả năng phẫu thuật. Một số trường hợp có thể được điều trị trước mổ, còn gọi là điều trị tân bổ trợ, để tăng đáp ứng miễn dịch và hỗ trợ kế hoạch phẫu thuật. Miễn dịch tân bổ trợ đang là một hướng tiếp cận đáng chú ý ở ung thư hắc tố giai đoạn III còn phẫu thuật được [2].

3. Bệnh không thể mổ hoặc đã di căn. Đây là nhóm người bệnh thường cần miễn dịch, điều trị nhắm trúng đích, hoặc đôi khi phối hợp với xạ trị, phẫu thuật giảm nhẹ hay các phương pháp khác.

Quyết định không chỉ dựa vào kích thước u. Bác sĩ sẽ đánh giá vị trí tổn thương, tốc độ tiến triển, cơ quan có di căn hay không, triệu chứng hiện tại, kết quả xét nghiệm mô bệnh học và xét nghiệm phân tử. “Xét nghiệm phân tử” là tìm các thay đổi trong gen của tế bào ung thư để xem khối u có điểm yếu có thể dùng thuốc nhắm vào hay không.

Điều trị nhắm trúng đích: phù hợp khi khối u có thay đổi gen nhất định

Điều trị nhắm trúng đích sử dụng thuốc tác động vào những đường truyền tín hiệu giúp tế bào ung thư phát triển. Trong ung thư hắc tố da, việc xét nghiệm các gen liên quan, đặc biệt nhóm gen BRAF, có vai trò quan trọng để xác định người bệnh có thể phù hợp với thuốc nhắm trúng đích hay không. Các thuốc hướng vào đường BRAF và MEK là một lựa chọn điều trị toàn thân đã được sử dụng trong thực hành [1].

Điểm cần hiểu là thuốc nhắm trúng đích không dành cho tất cả người bệnh. Nếu khối u không có thay đổi gen phù hợp, thuốc có thể không mang lại lợi ích mong đợi. Vì vậy, người bệnh không nên tự suy luận rằng “thuốc nhắm trúng đích tốt hơn” hoặc “nhẹ hơn hóa trị” rồi yêu cầu dùng ngay khi chưa có xét nghiệm cần thiết.

Ưu điểm thực tế của nhóm thuốc này là có thể kiểm soát bệnh có ý nghĩa ở người phù hợp, kể cả người lớn tuổi [1]. Tuy nhiên, khối u có thể dần thích nghi và trở nên kháng thuốc. “Kháng thuốc” nghĩa là tế bào ung thư thay đổi cách hoạt động để tiếp tục phát triển dù đang dùng thuốc. Do đó, bác sĩ cần theo dõi định kỳ bằng khám lâm sàng, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh để đánh giá đáp ứng.

Tác dụng phụ tùy loại thuốc và từng người, có thể gồm mệt, sốt, phát ban, rối loạn tiêu hóa, đau cơ khớp hoặc thay đổi một số chỉ số xét nghiệm. Người bệnh cần báo sớm khi có triệu chứng mới, thay vì tự ngừng thuốc. Trong nhiều tình huống, bác sĩ có thể xử trí triệu chứng, tạm ngưng thuốc hoặc điều chỉnh liều khi phù hợp.

Liệu pháp miễn dịch: giúp hệ miễn dịch nhận diện tế bào ung thư

Liệu pháp miễn dịch trong ung thư hắc tố chủ yếu là thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch. Bình thường, hệ miễn dịch có các “phanh” sinh học giúp tránh tấn công quá mức vào mô lành. Tế bào ung thư có thể lợi dụng các phanh này để né tránh miễn dịch. Thuốc ức chế điểm kiểm soát giúp gỡ bớt sự kìm hãm đó, tạo điều kiện để tế bào miễn dịch nhận diện và tấn công ung thư tốt hơn.

Các nhóm điểm kiểm soát thường được nhắc đến gồm PD-1, CTLA 4 và LAG 3. Điều trị nhắm vào LAG 3 là một tiến bộ được đề cập trong bối cảnh ung thư hắc tố tiến triển [2]. Bác sĩ có thể dùng một thuốc đơn lẻ hoặc phối hợp nhiều thuốc miễn dịch. Phác đồ phối hợp đôi khi có thể tăng hiệu quả ở một số người bệnh, nhưng nguy cơ tác dụng không mong muốn cũng có thể cao hơn.

Không phải tất cả người bệnh đều đáp ứng miễn dịch, nhưng một số người có thể đạt đáp ứng kéo dài. Một khảo sát thực hiện tại 16 bệnh viện ở Pháp trên những người đáp ứng bền vững với thuốc ức chế điểm kiểm soát, gồm 117 người bị ung thư hắc tố, cho thấy đa số nhóm ung thư hắc tố báo cáo không có hoặc chỉ có ít khó khăn ở một số khía cạnh chất lượng sống được khảo sát [3]. Kết quả này cho thấy điều trị thành công kéo dài có thể đi kèm chất lượng sống tương đối tốt ở nhiều người, nhưng không đồng nghĩa mọi người sẽ có trải nghiệm giống nhau.

Khác với thuốc nhắm trúng đích, tác dụng phụ của miễn dịch thường xuất phát từ việc hệ miễn dịch hoạt động quá mức và tấn công nhầm cơ quan lành. Các cơ quan có thể bị ảnh hưởng gồm da, ruột, gan, phổi, tuyến nội tiết, thận, thần kinh và tim. Biểu hiện có thể là nổi ban, tiêu chảy, đau bụng, ho hoặc khó thở, mệt bất thường, đau đầu, thay đổi thị lực, hồi hộp hay đau ngực.

Biến chứng tim mạch do thuốc miễn dịch không thường gặp nhưng có thể nặng. Viêm cơ tim là biến chứng đáng lo vì có thể khởi phát nhanh và nguy hiểm, nhất là khi dùng phối hợp thuốc miễn dịch [4]. Người bệnh cần liên hệ ngay với cơ sở điều trị hoặc đi cấp cứu nếu xuất hiện đau ngực, khó thở tăng nhanh, ngất, tim đập bất thường hoặc mệt lả rõ rệt.

Lựa chọn thuốc cần được cá thể hóa

Không nên chọn điều trị chỉ dựa trên tuổi. Ở người từ 75 tuổi trở lên, dữ liệu thực tế cho thấy cả miễn dịch và điều trị nhắm trúng đích vẫn có thể đem lại lợi ích đáng kể [1]. Tuy nhiên, việc phải tạm dừng thuốc, điều chỉnh liều hoặc nhập viện có thể gặp nhiều hơn. Vì thế, bác sĩ cần xem xét thể trạng, mức độ tự chăm sóc, trí nhớ, dinh dưỡng, bệnh tim mạch hoặc bệnh mạn tính khác, các thuốc đang dùng và sự hỗ trợ từ gia đình [1].

Người bệnh nên mang theo danh sách toàn bộ thuốc, thực phẩm bổ sung và bệnh nền khi đi khám. Đây là thông tin quan trọng để hạn chế tương tác thuốc và nhận diện sớm nguy cơ tác dụng phụ. Nếu có tiền sử bệnh tự miễn, ghép tạng, bệnh tim hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, cần trao đổi kỹ vì kế hoạch điều trị có thể cần điều chỉnh.

Thông tin chung an toàn là người bệnh nên duy trì ăn uống đủ sức, vận động phù hợp khả năng, ngủ nghỉ và chăm sóc da theo hướng dẫn. Không tự dùng thuốc nam, thuốc bổ hoặc sản phẩm quảng cáo “tăng miễn dịch” khi chưa hỏi bác sĩ, vì chúng có thể tương tác điều trị hoặc làm khó đánh giá tác dụng phụ.

Ung thư hắc tố da là bệnh có nhiều tình huống khác nhau, nên không có một phác đồ phù hợp cho tất cả mọi người. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu điều trị về giai đoạn bệnh, kết quả xét nghiệm gen, mục tiêu điều trị, lợi ích dự kiến và các dấu hiệu cần báo ngay trong quá trình dùng thuốc.

Nguồn tham khảo

1. Management of Melanoma in Advanced Age: A Comprehensive Literature Review of Tumor Biology, Systemic Therapies and Geriatric Challenges. PMC
2. Contemporary Multimodal Management of Cutaneous Malignancies: Surgery, Radiotherapy, Systemic Therapy, Molecular Targeting and Immunotherapy. PMC
3. Quality of life and care experience in durable responders to immune checkpoint inhibitors for advanced or metastatic NSCLC or melanoma. PMC
4. Immune Checkpoint Inhibitor-Associated Cardiovascular Toxicity in Melanoma: Current Evidence and Practical Clinical Management. PMC