Ung thư buồng trứng giai đoạn cuối: điều cần biết

Ung thư buồng trứng giai đoạn cuối thường được hiểu là bệnh đã lan rộng, tái phát nhiều lần hoặc không còn đáp ứng tốt với một số điều trị trước đó. Đây là giai đoạn cần được theo dõi và điều trị tại chuyên khoa ung bướu, với mục tiêu vừa kiểm soát bệnh khi có thể, vừa giảm triệu chứng và duy trì chất lượng sống phù hợp với mong muốn của người bệnh.

Mỗi trường hợp rất khác nhau. “Giai đoạn cuối” không luôn đồng nghĩa với việc không còn lựa chọn điều trị, nhưng cũng là lúc người bệnh và gia đình nên trao đổi thẳng thắn với bác sĩ về lợi ích thực tế, tác dụng không mong muốn và mục tiêu chăm sóc.

Hiểu đúng về bệnh giai đoạn tiến xa và vì sao bệnh khó điều trị

Ung thư buồng trứng thường khó phát hiện sớm vì triệu chứng ban đầu có thể mơ hồ. Khi bệnh tiến xa, tế bào ung thư có thể lan trong ổ bụng, đặc biệt là phúc mạc, tức lớp màng lót thành bụng và bao quanh nhiều cơ quan. Đây là kiểu lan tràn đặc trưng của ung thư buồng trứng.

Các tế bào ung thư có thể tách khỏi khối u ban đầu, di chuyển trong dịch ổ bụng, kết dính thành từng cụm rồi bám vào vị trí khác. Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy metformin có thể làm giảm khả năng di chuyển, xâm lấn và tạo cụm tế bào của ung thư buồng trứng. Tuy nhiên, đây chủ yếu là dữ liệu trên tế bào, chưa đủ để khẳng định metformin là thuốc điều trị ung thư buồng trứng trong thực hành thường quy [1].

Một thách thức lớn là kháng thuốc hóa trị. Nghĩa là tế bào ung thư có thể ban đầu đáp ứng với thuốc, nhưng về sau giảm nhạy cảm hoặc tiếp tục phát triển. Các quá trình liên quan đến viêm, thiếu oxy trong khối u, thay đổi môi trường xung quanh khối u và khả năng né tránh miễn dịch đều có thể góp phần vào xâm lấn, lan tràn và kháng điều trị [2].

Trong một số tình huống, ung thư có thể lan đến các cơ quan xa hơn. Di căn não từ ung thư buồng trứng được xem là không thường gặp, với tỷ lệ được ước tính từ 1% đến 3%, và thường liên quan bệnh ở giai đoạn tiến xa [6]. Dù hiếm, thông tin này nhắc người bệnh không nên bỏ qua các triệu chứng thần kinh mới xuất hiện.

Điều trị ở giai đoạn cuối: không chỉ là hóa trị

Kế hoạch điều trị phụ thuộc vào loại mô bệnh học, vị trí và mức độ lan tràn, các thuốc đã dùng trước đó, khả năng đáp ứng với hóa trị chứa platinum, sức khỏe tổng thể và mong muốn của người bệnh. Các lựa chọn có thể bao gồm hóa trị, thuốc điều trị đích, thuốc chống tạo mạch, liệu pháp miễn dịch ở một số trường hợp phù hợp, xạ trị giảm triệu chứng hoặc phẫu thuật chọn lọc.

Hóa trị kết hợp carboplatin và paclitaxel vẫn là nền tảng điều trị quan trọng ở ung thư buồng trứng giai đoạn tiến xa [5]. Tuy vậy, không phải ai cũng đáp ứng giống nhau và tình trạng kháng platinum là vấn đề thường gặp khi bệnh tái phát. Nghiên cứu giải trình tự toàn bộ vùng mã hóa protein trên người bệnh ung thư buồng trứng cho thấy một số đặc điểm di truyền của khối u có liên quan đến khác biệt về đáp ứng với hóa trị platinum và với ixabepilone, có hoặc không kèm bevacizumab [5]. Điều này cho thấy xét nghiệm phân tử có thể giúp bác sĩ cân nhắc điều trị cá thể hóa hơn trong một số trường hợp.

Một số thuốc miễn dịch có thể đem lại lợi ích cho nhóm người bệnh có đặc điểm gen đặc biệt. Báo cáo một trường hợp ung thư buồng trứng tiến xa liên quan hội chứng Lynch do biến thể gen MSH6 cho thấy pembrolizumab tạo được đáp ứng bền vững khi bệnh tái phát [4]. Tuy nhiên, đây là báo cáo ca bệnh, không có nghĩa mọi người bệnh đều phù hợp hoặc sẽ đáp ứng với pembrolizumab. Giá trị chính của thông tin này là nhấn mạnh vai trò của tư vấn và xét nghiệm di truyền, nhất là ở người bệnh trẻ hoặc có tiền sử gia đình gợi ý ung thư di truyền.

Các hướng điều trị mới đang được nghiên cứu, chẳng hạn nhắm vào đường 5 lipoxygenase liên quan viêm và kháng thuốc, hoặc nhắm vào PKM2 là một protein tham gia chuyển hóa năng lượng của tế bào ung thư. Nhưng các bằng chứng này hiện còn ở giai đoạn tiền lâm sàng hoặc đang phát triển, chưa phải lựa chọn chuẩn cho mọi người bệnh [2], [7]. Người bệnh không nên tự dùng thuốc tiểu đường, thuốc chống viêm hay sản phẩm được quảng cáo “diệt ung thư” thay cho phác đồ bác sĩ chỉ định.

Theo dõi bệnh và nhận biết triệu chứng cần báo ngay

Theo dõi ung thư buồng trứng có thể bao gồm khám lâm sàng, xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh và đánh giá triệu chứng. CA 125 là một chỉ dấu thường được sử dụng trong theo dõi, nhưng kết quả xét nghiệm không nên được diễn giải đơn độc. Bác sĩ sẽ đối chiếu với tình trạng cơ thể, hình ảnh học và xu hướng thay đổi theo thời gian.

DNA tự do của khối u trong máu, còn gọi là cfDNA, đang được nghiên cứu như một dấu ấn không xâm lấn. Một nghiên cứu ghi nhận nồng độ cfDNA trung bình ở nhóm ung thư buồng trứng cao hơn nhóm tổn thương lành tính và nhóm chứng, đồng thời cfDNA có tiềm năng hỗ trợ dự đoán bệnh giai đoạn muộn [3]. Dù vậy, xét nghiệm này chưa thay thế hoàn toàn các phương pháp theo dõi hiện có trong chăm sóc thường quy.

Người bệnh cần báo sớm với bác sĩ nếu có bụng to nhanh, đau bụng tăng, nôn kéo dài, ăn rất kém, táo bón không trung tiện, khó thở, sưng chân, tiểu ít, sốt hoặc mệt lả. Những biểu hiện này có thể liên quan dịch ổ bụng, tắc ruột, nhiễm trùng, huyết khối, suy dinh dưỡng hoặc tác dụng phụ điều trị và cần được đánh giá kịp thời.

Nếu xuất hiện đau đầu mới và tăng dần, nôn vọt, yếu tay chân, nói khó, co giật, lú lẫn, nhìn mờ, mất thăng bằng hoặc đi lại khó, cần đi cấp cứu. Đây có thể là dấu hiệu thần kinh cần chụp hình ảnh não sớm. Trong một báo cáo, người bệnh có di căn não xuất hiện rối loạn dáng đi và yếu nửa người [6].

Chăm sóc giảm nhẹ: phần thiết yếu của điều trị, không phải bỏ cuộc

Chăm sóc giảm nhẹ là chăm sóc nhằm giảm đau, buồn nôn, khó thở, mệt mỏi, lo âu, mất ngủ và các khó khăn thực tế trong quá trình điều trị. Chăm sóc này có thể được thực hiện song song với hóa trị hoặc các điều trị chống ung thư khác. Khi lợi ích của điều trị chống ung thư trở nên hạn chế, chăm sóc giảm nhẹ càng quan trọng để người bệnh được thoải mái và giữ phẩm giá.

Thông tin sau đây là hướng dẫn chung an toàn. Người bệnh nên ăn các bữa nhỏ, ưu tiên thực phẩm mềm và giàu năng lượng khi ăn kém; uống đủ theo hướng dẫn bác sĩ; vận động nhẹ nếu sức khỏe cho phép; nhờ gia đình hỗ trợ việc dùng thuốc và đi khám. Không nên cố ăn kiêng quá mức, dùng thuốc nam không rõ thành phần hoặc tự bổ sung thuốc, vì có thể làm tương tác với hóa trị hay ảnh hưởng gan, thận.

Gia đình cũng cần được chăm sóc về mặt tinh thần. Những cuộc trao đổi về mong muốn của người bệnh, nơi muốn được chăm sóc, người đại diện quyết định khi cần thiết và cách xử trí triệu chứng tại nhà có thể giúp giảm hoang mang về sau.

Ung thư buồng trứng giai đoạn cuối là hành trình nhiều thử thách, nhưng người bệnh không phải đối mặt một mình. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu điều trị về loại ung thư cụ thể, xét nghiệm gen phù hợp, các lựa chọn điều trị còn lại, mục tiêu ưu tiên của bạn và kế hoạch chăm sóc giảm nhẹ phù hợp nhất.

Nguồn tham khảo

1. Metformin Suppresses Metastatic Potential and Sensitizes Ovarian Cancer Cells to Chemotherapeutics. PMC
2. The 5-Lipoxygenase Pathway in Ovarian Cancer: Mechanisms of Metastasis, Chemoresistance, and Translational Targeting. PMC
3. Beyond CA-125: circulating cell-free DNA as the next-generation biomarker in ovarian malignancy. PMC
4. Clinical Benefit of Pembrolizumab in Lynch Syndrome‐Associated Advanced Ovarian Cancer With Germline MSH6 Variant: A Case Report. PMC
5. Whole-Exome Sequencing Identifies Candidate Genomic Features Associated with Response to Platinum-Based Chemotherapy and Ixabepilone-Based Treatment in Ovarian Cancer. PMC
6. Brain metastases as a manifestation of late relapse in high-grade serous ovarian cancer: Diagnostic and therapeutic challenges. PMC
7. PKM2 Inhibitors Induce Autophagic Cell Death Through Suppression of PKM2-Mediated Glycolysis in Cisplatin-Resistant Ovarian Cancer Cells. PMC