Chăm sóc người bệnh ung thư buồng trứng tại nhà

Chăm sóc người bệnh ung thư buồng trứng tại nhà tập trung vào dùng thuốc đúng hướng dẫn, theo dõi triệu chứng, ăn uống và vận động phù hợp, giữ tinh thần ổn định, đồng thời nhận biết sớm dấu hiệu cần liên hệ bệnh viện. Mỗi người bệnh có giai đoạn bệnh, phác đồ điều trị và sức khỏe nền khác nhau, vì vậy chăm sóc tại nhà nên được thống nhất với bác sĩ điều trị, không thay thế việc khám và điều trị chuyên khoa.

Theo dõi triệu chứng và dùng thuốc an toàn

Người chăm sóc nên ghi lại hằng ngày các triệu chứng chính, thời điểm xuất hiện, mức độ và những yếu tố làm triệu chứng tăng hoặc giảm. Việc này giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và điều chỉnh thuốc. Trong một khảo sát trên 220 người bệnh ung thư buồng trứng đang điều trị duy trì bước một, mệt mỏi là triệu chứng thường gặp nhất, còn rối loạn giấc ngủ có mức độ nặng nhất. Nghiên cứu cũng nhận diện các nhóm triệu chứng liên quan đến tiêu hóa và tim mạch, đau hoặc khó chịu ở khớp, mệt mỏi, cảm xúc, mãn kinh, khô miệng và vị đắng [2].

Người bệnh nên dùng thuốc chống nôn, giảm đau, thuốc nhuận tràng hoặc các thuốc khác đúng liều và đúng thời điểm được kê. Không tự ý tăng liều, ngừng thuốc, dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng hoặc thuốc giảm đau mua ngoài mà chưa hỏi bác sĩ. Một số sản phẩm có thể ảnh hưởng đến gan, thận, đông máu hoặc tương tác với thuốc điều trị ung thư.

Nếu đang hóa trị, người chăm sóc cần biết ngày truyền thuốc, lịch xét nghiệm và những ngày có thể xuất hiện tác dụng phụ. Có thể chuẩn bị sẵn nhiệt kế, nước uống, thức ăn dễ tiêu và số điện thoại của cơ sở điều trị. Khi người bệnh có sốt, rét run, khó thở, đau ngực, lơ mơ, chảy máu bất thường, nôn liên tục, tiêu chảy nhiều, đau bụng tăng nhanh hoặc không tiểu được, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế. Đây là hướng dẫn an toàn chung, ngưỡng xử trí cụ thể có thể khác nhau tùy phác đồ và tình trạng miễn dịch.

Ăn uống, vệ sinh và phòng nhiễm trùng

Mục tiêu của ăn uống là duy trì sức lực, cân nặng và khả năng hồi phục, không phải ép người bệnh ăn thật nhiều. Nên chia thành nhiều bữa nhỏ nếu nhanh no, buồn nôn hoặc đầy bụng. Ưu tiên thức ăn giàu đạm và dễ ăn như trứng, cá, thịt nạc, đậu phụ, sữa hoặc sản phẩm dinh dưỡng theo tư vấn của nhân viên y tế. Khi miệng khô hoặc có vị đắng, có thể chọn thức ăn mềm, ẩm, súp hoặc món có vị phù hợp với người bệnh. Nên uống từng ngụm nhỏ, trừ khi bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch do bệnh tim, thận hoặc nguyên nhân khác.

Nếu có tiêu chảy, táo bón, nôn hoặc khó nuốt, cần báo bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Không nên tự áp dụng chế độ nhịn ăn, ăn kiêng nghiêm ngặt hoặc loại bỏ hoàn toàn tinh bột với hy vọng làm khối u “đói”. Hiện các nguồn hiện có không đưa ra một chế độ ăn đặc hiệu tại nhà cho ung thư buồng trứng; vì vậy, lời khuyên dinh dưỡng trên là thông tin chung và cần điều chỉnh theo triệu chứng, xét nghiệm và phác đồ điều trị.

Rửa tay thường xuyên, giữ vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng và bảo đảm thực phẩm được nấu chín, bảo quản đúng cách. Người đang hóa trị có thể dễ nhiễm trùng hơn, nhưng mức độ nguy cơ không giống nhau. Gia đình nên tránh tiếp xúc gần khi có người đang mắc bệnh lây nhiễm đường hô hấp, đồng thời hỏi bác sĩ về việc tiêm chủng và các biện pháp phòng bệnh phù hợp.

Vận động, nghỉ ngơi và sức khỏe tinh thần

Mệt mỏi do ung thư không phải lúc nào cũng hết chỉ bằng ngủ nhiều. Nếu thể trạng cho phép, người bệnh có thể bắt đầu bằng đi lại nhẹ trong nhà, tập thở, kéo giãn cơ hoặc vận động ngắn, sau đó tăng dần theo sức. Nên xen kẽ hoạt động và nghỉ ngơi, tránh cố gắng vào những ngày quá mệt hoặc chóng mặt.

Một thử nghiệm ngẫu nhiên trên người bệnh ung thư phụ khoa đang hóa trị bằng paclitaxel và carboplatin đánh giá chương trình tập tại nhà gồm đi bộ cường độ vừa trong 30 phút và tập squat ba lần mỗi tuần, có nhân viên phục hồi chức năng theo dõi định kỳ [4]. Kết quả đầy đủ của nghiên cứu không được trình bày trong phần tóm tắt hiện có, nên chưa thể kết luận mức lợi ích cụ thể cho mọi người bệnh. Tuy vậy, nghiên cứu cho thấy vận động tại nhà có thể được triển khai khi có hướng dẫn và theo dõi an toàn. Người bệnh có thiếu máu nặng, đau xương, mất thăng bằng, khó thở hoặc yếu nhiều cần hỏi bác sĩ trước khi tập.

Rối loạn giấc ngủ và lo âu nên được xem là triệu chứng cần chăm sóc, không phải điều người bệnh phải tự chịu đựng. Có thể duy trì giờ ngủ tương đối ổn định, hạn chế caffeine vào cuối ngày, giảm dùng điện thoại trước khi ngủ và tạo không gian yên tĩnh. Nói chuyện cởi mở với gia đình, nhóm hỗ trợ hoặc chuyên viên tâm lý có thể giúp giảm cảm giác cô lập. Nếu người bệnh buồn bã kéo dài, hoảng sợ, mất hy vọng hoặc có ý nghĩ tự làm hại bản thân, cần báo ngay cho bác sĩ và không để người bệnh ở một mình.

Mãn kinh, tình dục và khả năng sinh sản

Điều trị ung thư buồng trứng có thể ảnh hưởng đến kinh nguyệt, ham muốn, giấc ngủ, cảm giác nóng bừng, khô âm đạo và đời sống tình dục. Những vấn đề này thường khó nói, nhưng người bệnh có quyền được trao đổi riêng với bác sĩ. Tài liệu của FIGO cho biết các triệu chứng vận mạch, hội chứng tiết niệu sinh dục, rối loạn tình dục và thiếu ngủ có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống sau điều trị ung thư phụ khoa [3].

Không tự ý dùng estrogen, thuốc nội tiết, kem đặt âm đạo hoặc sản phẩm quảng cáo dành cho mãn kinh. Việc sử dụng liệu pháp nội tiết mãn kinh phụ thuộc vào loại mô học, giai đoạn bệnh, mức độ nhạy cảm với nội tiết và nguy cơ tái phát. Một số người bệnh có thể là đối tượng phù hợp, nhưng cần được bác sĩ ung bướu và bác sĩ phụ khoa đánh giá cá thể hóa [3].

Nếu người bệnh còn mong muốn sinh con, nên trao đổi sớm với nhóm điều trị về khả năng bảo tồn khả năng sinh sản trước khi bắt đầu hoặc thay đổi phương pháp điều trị. Một nghiên cứu đoàn hệ đang được thiết kế để theo dõi chất lượng sống, chức năng tình dục, tái phát và kết quả sinh sản ở người bệnh ung thư phụ khoa trẻ tuổi sau điều trị bảo tồn khả năng sinh sản [5]. Vì đây là nghiên cứu theo dõi, chưa thể dùng để dự đoán chắc chắn khả năng mang thai của từng người.

Phối hợp với đội ngũ điều trị

Gia đình nên lập một sổ theo dõi gồm thuốc đang dùng, triệu chứng, nhiệt độ, lượng ăn uống, số lần nôn hoặc đi ngoài, cân nặng nếu bác sĩ yêu cầu, lịch tái khám và câu hỏi cần hỏi. Khi đi khám, hãy báo cả những triệu chứng tưởng như nhỏ, chẳng hạn thay đổi vị giác, khô miệng, đau khớp, mất ngủ hoặc buồn bã.

Các nghiên cứu về cơ chế kháng thuốc, chẳng hạn vai trò của protein SETX trong tế bào ung thư buồng trứng, chủ yếu giúp phát triển phương pháp điều trị mới. Nghiên cứu này ghi nhận SETX liên quan đến kháng cisplatin và tiên lượng kém, nhưng không cung cấp cách chăm sóc tại nhà hay căn cứ để người bệnh tự đổi thuốc [1]. Vì vậy, không nên dựa vào các thông tin nghiên cứu phòng thí nghiệm để tự điều chỉnh phác đồ.

Chăm sóc tốt nhất là chăm sóc an toàn, đều đặn và có trao đổi hai chiều. Người bệnh và gia đình nên liên hệ trực tiếp với bác sĩ điều trị khi triệu chứng mới xuất hiện, tác dụng phụ tăng lên hoặc có bất kỳ băn khoăn nào về thuốc, dinh dưỡng, vận động, mãn kinh hay đời sống tình dục.

Nguồn tham khảo

1. The DNA / RNA Helicase SETX Maintains R‐Loop Homeostasis to Promote Chemoresistance in Ovarian Cancer. PMC
2. Symptom burden and symptom clusters in ovarian cancer patients during first-line maintenance therapy: a cross-sectional survey. PMC
3. Menopausal hormone therapy and comprehensive postmenopausal care in gynecologic cancer survivors: A position paper from the FIGO Committee on Women at Menopausal Age. PMC
4. Feasibility of an exercise intervention for chemotherapy-related fatigue in patients with gynecologic cancer: a randomized controlled trial with multidimensional assessment. PMC
5. Impact of fertility preservation on quality of life, recurrence and reproductive success in young female cancer survivors: a Korean prospective multicentre cohort study protocol (LIFE-Repro). PMC